Samenvatting boeken D&B CABO

CABO – D&B Juridische aspecten van ondernemen
Samenva:ng CABO à hoofdstuk 2 en 3.1
Hoofdstuk 2: Juridische ondernemingsvormen
Paragraaf 2.1 Inleiding
Personen vennootschappen à samenwerkingsvorm.
Rechtspersoon à geheel eigen juridische status
Keuze hangt af van: juridische, fiscale en commerciële mo@even.

We onderscheiden de volgende ondernemingsvormen:
- De eenmanszaak

Personenvennootschappen
- De maatschap
- De vennootschap onder firma (vof)
- De commanditaire vennootschap (cv)

Rechtspersonen
- De besloten vennootschap (bv)
- De naamloze vennootschap (nv)
- De vereniging
- De coöpera@e
- De s@ch@ng

Het belangrijkste kenmerk van een rechtspersoon is dat hij wat het vermogensrecht betreH gelijk staat aan een
natuurlijk persoon. Er moet dus sprake zijn van een zelfstandig georganiseerd lichaam dat aan het rechtsverkeer
kan deelnemen (transac@es kan aangaan, goederen op zijn naam kan hebben etc.). Dit lichaam heeH dus een
eigen iden@teit, los van zijn aandeelhouders of leden.

2.1.1 De eenmanszaak
Elke persoon kan één eenmanszaak oprichten, maar wel met verschillende handelsnamen, ac@viteiten en/of
ves@gingen. Kenmerken:
• Één natuurlijk persoon die zich inschrijH in het handelsregister KVK om onderneming te drijven
• Voor de tenaamstelling van de eenmanszaak geldt dat de naam van de ondernemer gevolgd wordt door
‘h/o’ met daarna de handelsnaam.
• Eenmanszaak kan meerdere handelsnamen hebben
• Vrije beroepen (artsen en advocaten) moeten zich ook inschrijven bij KVK
Juridisch gezien wordt er geen scheiding gemaakt tussen het zakelijk en privévermogen van de ondernemer.
Ondernemer met zijn gehele vermogen aansprakelijk voor de schulden die de onderneming aangaat en voor deze
schulden ook privé. Juist omdat de ondernemer zich persoonlijk commiReert, zal zijn/haar echtgeno(o)t(e) bij
een huwelijksgemeenschap zich ervan bewust moeten zijn dat de schulden van de ondernemer ook verhaald
kunnen worden op het gemeenschappelijk vermogen.

2.1.2 Maatschap
Vorm waarbij verschillende personen samenwerken. Vaak zien we hier beoefenaars van een vrij beroep, maar
ook agrarische bedrijven. De maatschap is dus een samenwerkingsverband tussen vrijberoepsbeoefenaren die
voor eigen rekening en risico een onderneming drijven. Een mondelinge overeenkomst is voldoende om een
maatschap tot stand te laten komen. Vaak wordt in de prak@jk een maatschapscontract opgesteld. Een
maatschapscontract (onderhands of notarieel) is in de prak@jk vereist bij kredietverlening aan maatschappen,
zodat de aanvechtbaarheid van de afspraken wordt verhinderd.

De natuurlijke personen die in een maatschap deelnemen worden maten genoemd. Iedere maat oefent zijn
eigen werkzaamheden uit en bedient eigen cliënten. Maatschap als en@teit is inschrijvingsplich@g een s@lle
maatschap waarin geen onderneming wordt gevoerd, niet. Voorwaarden aangaan maatschap:

, • Iedere maat brengt iets mee
• Iedere maat deelt mee in de behaalde winst
Winstverdeling mag onderling worden vastgelegd. Niet vastgelegd: dan wordt de winst naar rato verdeeld van
ieders inbreng met dien verstande dat degene die alleen arbeid heeH ingebracht, hetzelfde winstaandeel heeH
als degene(n) met de laagste geldelijke inbreng.
Kees, Jeroen en Maurice zijn al jaren werkzaam als tandarts. Zij besluiten een maatschap op te richten, met als doel het
behaalde voordeel met elkaar te delen. Kees brengt een pand in van € 400.000. Jeroen brengt € 200.000 aan liquide
middelen in. Maurice brengt slechts arbeid in. Het eerste jaar wordt een winst behaald van € 400.000. In de overeenkomst
van de maatschap is niets bepaald over de winstverdeling. Het winstaandeel van Maurice wordt zodoende berekend alsof
hij € 200.000 heeF ingebracht. Kees heeF recht op € 200.000 winst. Jeroen en Maurice hebben recht op ieder € 100.000
winst.

De maten handelen voor eigen rekening. Maatschap is aansprakelijk als er sprake is van beheersdaden
(handelingen die tot de normale gang van zaken binnen de maatschap worden gerekend en die elke maat kan
verrichten) of wanneer een volmacht door de andere maten is afgegeven. Als er geen volmacht is gegeven, kan
alleen een handeling achteraf door de andere maten worden bekrach@gd.

De maatschap heeH geen afgescheiden vermogen. Als een nota niet wordt betaald, moet de leverancier de
afzonderlijke maten aansprakelijk stellen. De aansprakelijkheid in een maatschap is aWankelijk van de
overeengekomen presta@e. Bij een maatschap moet eerst worden bepaald of er sprake is van een deelbare of
ondeelbare presta8e:
• Als er sprake is van een zogenaamde deelbare presta8e, dan geldt als (algemeen) uitgangspunt dat de
maten aansprakelijk zijn voor gelijke delen, ongeacht de verhouding van ieders inbreng. Dit is alleen
anders als bij het aangaan van de schuld is bepaald dat de maten aansprakelijk zijn naar rato van de
inbreng. Een vaak gebruikt voorbeeld van een deelbare presta@e, is de betaling van een geldsom.
• De aansprakelijkheid is anders als er sprake is van ondeelbare presta8e:
1. De opdrachtgever kan een vordering instellen tegen de maatschap als zodanig, waarbij de
schade kan worden verhaald op het afgescheiden vermogen van de maatschap.
2. De opdrachtgever kan (mede) de individuele maten, die ten @jde van het sluiten van de
overeenkomst maat waren, aansprakelijk stellen op grond van ar@kel 7:407 lid 2 BW. De schade
kan in dat geval worden verhaald op het privévermogen van deze maten.
3. De opdrachtgever kan, naast de maatschap als opdrachtnemer, ook de persoon met het oog
op wie de opdracht is verleend – als feitelijk opdrachtnemer – hoofdelijk aansprakelijk stellen
op grond van ar@kel 7:404 BW. In dit laatste geval kan de schade worden verhaald op het
privévermogen van deze persoon.
Voorbeeld deelbare prestaIe
Bram, Louis en Edward zijn broers en hebben gezamenlijk een maatschap. Bram bestelt voor € 75.000 een tractor. Louis en
Edward zijn dan voor een evenredig deel (in dit geval voor € 25.000) aansprakelijk tegenover de leverancier van de tractor.
BlijF de schuld onbetaald, dan kan de leverancier een bedrag van € 25.000 bij ieder van hen afzonderlijk verhalen

Conclusie:
De aansprakelijkheid van de individuele maten is dus aWankelijk van de overeengekomen presta@e. Als er sprake
is van een deelbare presta8e, dan zijn de maten slechts aansprakelijk voor gelijke delen. Dit is bijvoorbeeld het
betalen van een koopsom. Als er echter sprake is van een tekortkoming in de nakoming van een overeenkomst,
een ondeelbare presta8e, dan zijn de individuele maten op grond van ar@kel 7:407 lid 2 BW aansprakelijkheid
voor de gehele schade. Ook voor het betalen van een schadevergoeding is iedere maat – in dat geval – voor het
geheel aansprakelijk.

Een maat kan onbevoegd handelen, met als gevolg dat de handeling voor de maatschap als geheel een voordeel
oplevert. De derde die met de onbevoegde zaken heeH gedaan, moet in dat geval aantonen waaruit de verrijking
bestaat. Eenmaal aangetoond, kan iedere maat aansprakelijk gesteld worden voor de schulden van de maatschap.

Een bank die tot kredietverstrekking aan een maatschap overgaat, laat de maten vaak een maatschapsverklaring
(deroga@eakte) tekenen. Alle maten zijn daardoor hoofdelijke aansprakelijk voor overeenkomsten die de bank
met slechts een van hen aangaat. Alle maten en eventuele echtelieden moeten tekenen ‘voor akkoord’(bij
huwelijksgemeenschap) en ‘ten blijke zijner/haar toestemming’(bij huwelijkse voorwaarden) van de hoofdelijke
aansprakelijkheid.

,2.1.3 Vennootschap onder firma (vof)
Bijzonder vorm van maatschap. Er wordt bij een VOF onder een gemeenschappelijke naam een bedrijf
uitgeoefend. Het wordt opgericht via vof-overeenkomst (onderhandse of notarieel). De VOF heeH een externe
werking: de ene vennoot bindt de andere vennoot. Alle vennoten, naast de venootschap zelf, zijn met hun gehele
vermogen aansprakelijk (zakelijk en prive) hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden die door 1 van de vennoten
is aangegaan. Dit geldt ook bij het ontbreken van een vof-overeenkomst.

Jurispruden@e toont echter aan dat bij een vof wel een afgescheiden vennootschapsvermogen en privévermogen
wordt erkend. Zo kunnen privécrediteuren van een vennoot in eerste instan@e zich alleen verhalen op het
afgescheiden privévermogen van deze vennoot en dan het resterend aandeel van hun debiteur in het
vennootschapsvermogen. Doordat er een afgescheiden vermogen wordt erkend, kan een vof, hoewel ze geen
rechtspersoon is, toch zelfstandig failliet gaan. Bij een faillissement van een vennootschap met twee vennoten
kunnen mogelijk drie faillissementen volgen. In een uitspraak van de Hoge Raad is aangegeven dat een
faillissement van de vof niet per defini@e het faillissement van de vennoten impliceert. Andersom hoeH een
privéfaillissement van een van de vennoten niet het faillissement van de vof tot gevolg te hebben. Er vindt wel
automa@sch ontbinding plaats van de vof, tenzij anders overeengekomen.
Ferry en Jos zijn vennoten van Lampenhandel vof. Ferry heeF als gevolg van een gokverslaving dermate veel schuldeisers
dat hij privé failliet verklaard wordt. Het privéfaillissement heeF tot gevolg dat de vof ontbonden wordt en de schuldeisers
beslag kunnen leggen voor zover Ferry in privé rechthebbende is geworden van zijn aandeel in de vof. Jos probeert de
schuldeisers af te betalen om een faillissement van de vof te voorkomen, maar deze is in principe al ontbonden.


De vertegenwoordigingsbevoegdheid bij een vof ligt bij de vennoten. Die kan echter wel beperkt worden. Bij een
vof is de hoofdregel dat iedere vennoot afzonderlijk bevoegd is de vof te vertegenwoordigen. Bij het aangaan
van een vof kunnen afwijkende afspraken worden opgenomen in het vof-overeenkomst. Zo is het onder andere
gebruikelijk om op te nemen dat voor verplich@ngen vanaf een bepaalde waarde of ten aanzien van belangrijke
rechtshandelingen de medewerking van meer of alle vennoten vereist is.

Dergelijke afspraken in een vof-overeenkomst hebben externe werking als de overeenkomst gepubliceerd is in
het Handelsregister. Dit betekent dat de andere vennoten zich tegenover een wederpar@j kunnen beroepen op
de bepalingen in de vof-overeenkomst als de wederpar@j een overeenkomst met een van de andere vennoten
sluit. Een eventuele wederpar@j kan immers in het Handelsregister informeren naar de bevoegdheid van de
desbetreffende vennoot tot het doen van rechtshandelingen. De inschrijving in het Handelsregister geeH hierover
dus uitsluitsel.
Roy en Roger hebben samen een koeriersbedrijf in de vorm van een vof. In de overeenkomst staat dat iedere vennoot
zelfstandig rechtshandelingen mag verrichten tot een bedrag van € 5.000. Rechtshandelingen boven dit bedrag moeten zij
samen verrichten. In het Handelsregister bij de Kamer van Koophandel is deze bevoegdheid ingeschreven. Roy koopt bij
Willem een bestelbus van € 35.000. Roger is het niet met deze aankoop eens. Willem kan nu alleen Roy aanspreken op het
nakomen van de overeenkomst. De vof is niet aan de overeenkomst verbonden. Willem had in het Handelsregister kunnen
zien dat Roy de bestelbus niet alleen namens de vof had mogen kopen.

Bij kredietverlening hanteert de bank vaak een zogenaamde deroga@eakte, ook wel vennootschapsakte
genoemd. Hierin mach@gen vennoten elkaar over en weer en stellen zij zich in ieder geval naar de bank toe
hoofdelijk aansprakelijk jegens alle verplich@ngen, ook wanneer hierbij wordt afgeweken van het vof-
overeenkomst of de inschrijving in het Handelsregister bij de KvK.

2.1.4 Commanditaire vennootschap (CV)
Bijzonder vorm van een VOF. Deze vennootschap kent naast de beherende vennoten die de dagelijkse leiding
hebben, ook een of meerdere vennoten die alleen geld inbrengen en die daarvoor een aandeel in de winst
ontvangen (commandieten of s@lle vennoten). Totstandkoming van een cv is gelijk aan de vof en inschrijving in
het Handelsregister bij de KvK is vereist.

Ook hier geldt dat in de (vormvrije) vennootschapsakte onder andere de winstverdeling tussen de vennoten
wordt geregeld. De beherende vennoot is volledig hoofdelijk aansprakelijk, ook met zijn privévermogen, voor
eventuele schulden van de cv. De commanditaire vennoot is uitsluitend aansprakelijk tot het bedrag dat deze
vennoot heeH ingebracht in de onderneming.

, Patricia is een onderneming gestart in de vorm van een commanditaire vennootschap. Haar vader Bas heeF als sIlle
Een cv met één beherend vennoot is mogelijk. In dat geval is deze persoon dan ook volledig aansprakelijk, zoals
vennoot € 200.000 ingebracht in de onderneming. Op het moment dat de onderneming niet meer aan zijn verplichIngen
bijkan
eenvoldoen,
eenmanszaak.
is PatriciaEen
als commandiet
of s@lle
beherend vennoot metvennoot
mag geen
haar persoonlijk
beheersdaden
vermogen hoofdelijkverrichten
en voor
aansprakelijk
zijn naam mag
alle schulden
niet
van de cv. Bas is als sIlle vennoot uitsluitend aansprakelijk tot het bedrag dat hij heeF ingebracht in de onderneming. is
voorkomen in de naam van de cv. Doet hij dit wel, dan wordt hij behandeld als een gewone vennoot en
hij hoofdelijk aansprakelijk voor alle schulden van de cv.

Bas, de vader van Patricia hee0 begrepen dat zij op zoek is naar een nieuw bedrijfspand. Wanneer Patricia op
vakan=e is, sluit Bas via een bevriende makelaar een huurovereenkomst af omtrent een nieuw bedrijfspand.
Een s=lle vennoot is in principe niet aansprakelijk voor schulden van de commanditaire vennootschap. Maar
dat is anders als beheersdaden worden verricht, zoals het aangaan van een huurovereenkomst.
De naam van de commandiet(en) komt niet voor in het Handelsregister bij de KvK. Wel het aantal commandieten,
de ingebrachte bedragen en het woonland van de commandieten. Bij faillissement kan een commandiet die zijn
bedrag nog niet volledig gestort heeH, door de curator gedwongen worden het bedrag vol te storten. De
commandieten zijn maximaal aansprakelijk voor het ingebrachte vermogen, zonder terugbetaling van de eerder
genoten winsten.

Alleen de beherende vennoten tekenen overeenkomsten met derden (bijv. leveranciers en banken). De
beherende vennoten vormen onderling een vof met alle rechten en plichten, en met de
vertegenwoordigingsbevoegdheid van een vof. Bij kredietverlening aan een cv met meerdere beherende
vennoten, is ook hier een deroga@eakte gebruikelijk.

2.1.5 Samenwerkingsovereenkomst
Hoewel het rela@ef eenvoudig is om een vof, cv of maatschap op te richten, moet daarbij wel de kanRekening
geplaatst worden dat het van groot belang is om de afspraken tussen de maten of vennoten goed vast te leggen
in een schriHelijke (samenwerkings)overeenkomst. Door de afspraken goed schriHelijk vast te leggen kunnen
poten@ële geschillen tussen de vennoten/ maten worden voorkomen. Als het onverhoopt toch tot een geschil
komt, is er duidelijkheid en zekerheid over ieders rechtsposi@e.

In de vof-/cv-/maatschapsovereenkomst kunnen alle afspraken worden vastgelegd omtrent de samenwerking.
Denk hierbij bijvoorbeeld aan de volgende zaken:
- Wat ieder van de vennoten of maten inbrengt;
- De duur van de samenwerking;
- Hoe de verdeling van de winst (en het verlies) plaats gaat vinden;
- Hoe de bevoegdheden van de vennoten/maten worden verdeeld;
- Hoe het zit met uiRreding en toetreding van de vennoten/maten;
- Wat er gebeurt met de onderneming wanneer een van de maten/vennoten komt te overlijden;
- Regels met betrekking tot ziekte- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen.

Paragraaf 2.2 Rechtspersonen
à Juridische zelfstandige iden@teit op grond van de wet. Deze rechtspersonen dragen dan ook zelfstandig
rechten en plichten. Onderscheid:
- Privaatrechtelijke rechtspersonen à NV, BV, coöpera@e, vereniging en s@ch@ng
- Publiekrechtelijke rechtspersonen à de staat, provincie, waterschappen, bedrijf- en productschappen
en enkele overheidsbedrijven. Opgericht door overheid(s)(instellingen).

Een nv of bv is een zelfstandige rechtspersoon en moet daarom zelf vennootschapsbelas@ng betalen over de
winst. De aandeelhouders bepalen samen wat er met de winst na belas@ng gebeurt: een deel kan
worden gereserveerd (bijv. voor groei), en een deel kan als dividend worden uitgekeerd. Alle regels over de nv en
bv staan in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Deze regels zijn meestal dwingend recht, maar soms mag er
van worden afgeweken als de wet dat toestaat. De bepalingen over de nv staan in Titel 4, die over de bv in Titel
5 van Boek 2 BW. Omdat de bv het meest voorkomt, wordt in het vervolg vooral naar de regels over de bv
verwezen.

2.2.1 Naamloze vennootschap (nv) en besloten vennootschap (BV)
Nv is de oudste vorm van een juridische ondernemingsstructuur met rechtspersoonlijkheid. 2 belangrijkste
kenmerken: