Samenvatting Recente Ontwikkelingen in Risicogedrag 2020-2021
Inhoudsopgave
College 1 – Trends in risicogedrag ........................................................................................................... 2
Literatuur college 1 .................................................................................................................................. 6
Keith et al. – Putative contributors to the secular increase in obesity: exploring the roads less
traveled................................................................................................................................................ 6
Mies et al. – The prevalence of food addiction in a large sample of adolescents and its association
with addictive substances .................................................................................................................... 9
College 2 – Motivatie, beloning & controle ........................................................................................... 11
Literatuur College 2 ............................................................................................................................... 18
Michaud et al. – Overlapping neuron endophenotypes in addiction and obesity ............................. 18
Wildes et al. – Application of the research domain criteria (RDoC) framework to eating disorders:
emerging concepts and research ....................................................................................................... 22
College 3 – Agressief Gedrag: typen, risicofactoren & (verklarings)modellen ....................................... 26
Literatuur College 3 ............................................................................................................................... 34
Van Gink et al. – The influence of non-violent resistance on work climate, living group climate and
aggression in child and adolescent residential care ........................................................................... 34
Zaalberg et al. – Effects of nutritional supplements on aggression, rule-breaking and
psychopathology among young adult prisoners ................................................................................ 35
College 4 – Erfelijke aanleg en opvoeding ............................................................................................. 36
Literatuur College 4 ............................................................................................................................... 47
Jaxqueline M. Vink – Zit middelengebruik en verslavingsgedrag in de familie? Over erfelijkheid en de
zoektocht naar genen ........................................................................................................................ 47
Hiemstra et al. – What parents can do to keep their children from smoking: a systematic review on
smoking-specific parenting strategies and smoking onset ................................................................ 50
College 5 (gegeven als 6e) – Kinderen Verslaafde Ouders & Rol vrienden en netwerken ...................... 53
Literatuur college 5 (gegeven als 6e) ..................................................................................................... 60
Nesi et al. – Friends’ alcohol-related social networking site activity predicts escalations in adolescent
drinking: mediation by peer norms.................................................................................................... 60
Editorial (Castello & Ramo) – Social media and substance use: what should we be recommending to
teens and their parents?.................................................................................................................... 63
Neger et al. – Interventions to address parenting and parental substance abuse: conceptual and
methodological considerations .......................................................................................................... 63
Van Doesum et al. – KOPP/KOV Een wetenschappelijke onderbouwing van de cijfers ..................... 66
College 6 (gegeven als 5e) – Klinische toepassingen van neurobiologie ................................................ 68
Literatuur College 6 ............................................................................................................................... 74
Volkow et al. – Neurobiologic Advances from the brain Disease Model of Addiction ....................... 74
1
,College 1 – Trends in risicogedrag
Risicogedrag
- Met name de adolescentie is een periode waarin risicovolle activiteiten toenemen
- Jongeren komen onder andere in het nieuws met schermtijd/sociale media, agressief gedrag,
drugsgebruik, comazuipen en overgewicht
Trends alcohol
De prevalentie van alcoholgebruik onder jongeren is tussen 2000 en
2015 afgenomen. Deze normverandering is mogelijk veroorzaakt
door
- Campagnes
- Bewustwording negatieve gevolgen van alcohol
- Nieuwsberichten (bijv. comazuipen)
- Nieuwe drank- en horecawet (leeftijdsgrens opgeschoven
van 16 naar 18 jaar)
Vanaf 2015 stagneert de afname van alcoholgebruik. Mogelijke
verklaringen:
- Bodem bereikt?
o Een bepaalde groep jongeren is niet gevoelig voor
campagnes en de algemene norm in de populatie;
die gaat toch wel alcohol proberen en/of overmatig
drinken)
- Niet iedereen gevoelig voor campagnes
- Normverandering de afgelopen jaren?
Floor van Bakkum (Jellinek centrum voor verslavingszorg): excessief alcoholgebruik kan op 3 manieren
worden tegengegaan
- Prijs omhoog
- Beschikbaarheid moet afnemen
- Reclame moet aan banden
o Naast campagnes zijn alcohol op tv (bijv. in series) een indirecte vorm van reclame
o Zien drinken doet drinken?
Trends roken
Er is over de tijd een afname te zien in het aantal rokende jongeren, maar de laatste jaren is deze
afname gestabiliseerd.
2
,Media & regelgeving roken
- Verbod op tabaksreclame (2002)
- Rookverbod in de trein (2003)
- Rookvrije werkplek (2004)
- Rookverbod horeca (2008)
- Leeftijdsgrens van 16 naar 18
- Afgelopen 10 jaar: steeds meer rookvrije schoolterreinen, speeltuinen etc.
- Prijs in 10 jaar verdubbeld
- Nationaal Preventie Akkoord
o Accijnsverhoging met 1 euro (2020)
o Uitbreiding rookverbod (ook e-sigaretten) (2020)
o Sigaretten uit het zich bij supermarkten en andere verkooppunten
o Pakjes allemaal dezelfde kleur + afschrikwekkende plaatjes
o Rookverbod op schoolterreinen, kinderboerderijen en kinderopvang
o Rookverbod speeltuinen en sportverenigingen (vanaf 2025)
o Geen eigen risico bij stoppen met roken programma’s
o Ziekenhuizen rookvrij (vanaf 2025)
De e-sigaret en waterpijp (shishapen) zijn relatief nieuw en worden best veel gebruikt
- Twee typen: de shishapen (zonder nicotine, met smaakje) en de e-sigaret met nicotine
- Onderzoek naar de e-sigaret
o Op de markt gebracht om rokers te helpen stoppen met roken, maar mogelijk is het
ook tegelijk een opstapje naar roken (grotere kans om sigaretten te gaan roken als je
begint met e-sigaret) → veel studies laten zien dat jongeren die e-sigaretten
gebruiken een grotere kans hebben om ook gewone sigaretten te gaan gebruiken,
MAAR misschien waren die jongeren toch wel gaan roken
▪ Uit onderzoek van Vink bleek dat e-sigaretten wel een opstapje zijn naar het
gebruik van gewone sigaretten: jongeren die een laag risico hadden om te
gaan roken, begonnen met e-sigaretten en gingen daarna sigaretten roken
Trends in drugsgebruik
Drugsgebruik
- Cannabisgebruik en gebruik van harddrugs (behalve lachgas) is de afgelopen jaren afgenomen
- Gebruik lachgas neemt toe
3
,Samenvattend trends alcohol, roken en drugs
- Dalende trends in het gebruik van alcohol, sigaretten en cannabis lijken de laatste jaren te
stagneren
- Naast alcohol, sigaretten en cannabis zijn er nog nieuwe dingen bijgekomen de afgelopen
jaren, zoals e-sigaretten en lachgas
Trends in overgewicht
14,7% van de Nederlandse bevolking heeft obesitas en de helft heeft overgewicht
Trends overgewicht
- Volwassenen: stijgende trend van begin jaren 90 tot 2020
- Kinderen:
o Geen stijgende of dalende trend in overgewicht
o Obesitas: daling bij 4-12 jarigen, stijging bij 12-18 jarigen
Big Two BMI: 2 belangrijke factoren voor overgewicht
- Sedentair gedrag
- Marketing (eetomgeving waarin we leven)
➔ Is er niet te weinig aandacht voor andere risicofactoren?
4
, Verslaving
Verschillende stadia waar je doorheen gaat
1. We use a substance to become high
2. We use a substance to feel normal
3. We use a substance to avoid withdrawal symptoms
Definitie verslaafd: niet in staat los te komen van de genoemde gewoonte (Dikke van Dale)
- DSM-5 hanteert 11 criteria voor verslaving (lijken veel op de criteria van de WHO)
- WHO hanteert 7 criteria (3 symptomen = verslaafd)
o Sterk verlangen om te gebruiken (craving)
o Meer of vaker gebruiken dan je wil (gebrek aan controle)
o Minder aandacht besteden aan hobby’s, sociale contacten en werk
o Doorgaan met gebruik ondanks dat het schade oplevert zoals ziekte, ruzie en
problemen (impact op functioneren)
o Veel tijd besteden aan het gebruik
o Steeds meer nodig hebben (tolerantie)
o Last hebben van onthoudingsverschijnselen (ontwenning)
Jellinek heeft onderzoek gedaan naar schadelijke gevolgen (op korte en lange termijn) en
verslavendheid van verschillende drugs
- Acute toxiciteit: op dat moment het schadelijkst
- Chronisch toxiciteit: op de lange termijn het schadelijkst
- Sociale schade bevolking is bijvoorbeeld verkeersongelukken
- Top 3 meest verslavende drugs:
1. Heroïne
2. Crack
3. Tabak
- 3 minst verslavende drugs:
15. LSD
14. Paddo’s
13. XTC
5
Inhoudsopgave
College 1 – Trends in risicogedrag ........................................................................................................... 2
Literatuur college 1 .................................................................................................................................. 6
Keith et al. – Putative contributors to the secular increase in obesity: exploring the roads less
traveled................................................................................................................................................ 6
Mies et al. – The prevalence of food addiction in a large sample of adolescents and its association
with addictive substances .................................................................................................................... 9
College 2 – Motivatie, beloning & controle ........................................................................................... 11
Literatuur College 2 ............................................................................................................................... 18
Michaud et al. – Overlapping neuron endophenotypes in addiction and obesity ............................. 18
Wildes et al. – Application of the research domain criteria (RDoC) framework to eating disorders:
emerging concepts and research ....................................................................................................... 22
College 3 – Agressief Gedrag: typen, risicofactoren & (verklarings)modellen ....................................... 26
Literatuur College 3 ............................................................................................................................... 34
Van Gink et al. – The influence of non-violent resistance on work climate, living group climate and
aggression in child and adolescent residential care ........................................................................... 34
Zaalberg et al. – Effects of nutritional supplements on aggression, rule-breaking and
psychopathology among young adult prisoners ................................................................................ 35
College 4 – Erfelijke aanleg en opvoeding ............................................................................................. 36
Literatuur College 4 ............................................................................................................................... 47
Jaxqueline M. Vink – Zit middelengebruik en verslavingsgedrag in de familie? Over erfelijkheid en de
zoektocht naar genen ........................................................................................................................ 47
Hiemstra et al. – What parents can do to keep their children from smoking: a systematic review on
smoking-specific parenting strategies and smoking onset ................................................................ 50
College 5 (gegeven als 6e) – Kinderen Verslaafde Ouders & Rol vrienden en netwerken ...................... 53
Literatuur college 5 (gegeven als 6e) ..................................................................................................... 60
Nesi et al. – Friends’ alcohol-related social networking site activity predicts escalations in adolescent
drinking: mediation by peer norms.................................................................................................... 60
Editorial (Castello & Ramo) – Social media and substance use: what should we be recommending to
teens and their parents?.................................................................................................................... 63
Neger et al. – Interventions to address parenting and parental substance abuse: conceptual and
methodological considerations .......................................................................................................... 63
Van Doesum et al. – KOPP/KOV Een wetenschappelijke onderbouwing van de cijfers ..................... 66
College 6 (gegeven als 5e) – Klinische toepassingen van neurobiologie ................................................ 68
Literatuur College 6 ............................................................................................................................... 74
Volkow et al. – Neurobiologic Advances from the brain Disease Model of Addiction ....................... 74
1
,College 1 – Trends in risicogedrag
Risicogedrag
- Met name de adolescentie is een periode waarin risicovolle activiteiten toenemen
- Jongeren komen onder andere in het nieuws met schermtijd/sociale media, agressief gedrag,
drugsgebruik, comazuipen en overgewicht
Trends alcohol
De prevalentie van alcoholgebruik onder jongeren is tussen 2000 en
2015 afgenomen. Deze normverandering is mogelijk veroorzaakt
door
- Campagnes
- Bewustwording negatieve gevolgen van alcohol
- Nieuwsberichten (bijv. comazuipen)
- Nieuwe drank- en horecawet (leeftijdsgrens opgeschoven
van 16 naar 18 jaar)
Vanaf 2015 stagneert de afname van alcoholgebruik. Mogelijke
verklaringen:
- Bodem bereikt?
o Een bepaalde groep jongeren is niet gevoelig voor
campagnes en de algemene norm in de populatie;
die gaat toch wel alcohol proberen en/of overmatig
drinken)
- Niet iedereen gevoelig voor campagnes
- Normverandering de afgelopen jaren?
Floor van Bakkum (Jellinek centrum voor verslavingszorg): excessief alcoholgebruik kan op 3 manieren
worden tegengegaan
- Prijs omhoog
- Beschikbaarheid moet afnemen
- Reclame moet aan banden
o Naast campagnes zijn alcohol op tv (bijv. in series) een indirecte vorm van reclame
o Zien drinken doet drinken?
Trends roken
Er is over de tijd een afname te zien in het aantal rokende jongeren, maar de laatste jaren is deze
afname gestabiliseerd.
2
,Media & regelgeving roken
- Verbod op tabaksreclame (2002)
- Rookverbod in de trein (2003)
- Rookvrije werkplek (2004)
- Rookverbod horeca (2008)
- Leeftijdsgrens van 16 naar 18
- Afgelopen 10 jaar: steeds meer rookvrije schoolterreinen, speeltuinen etc.
- Prijs in 10 jaar verdubbeld
- Nationaal Preventie Akkoord
o Accijnsverhoging met 1 euro (2020)
o Uitbreiding rookverbod (ook e-sigaretten) (2020)
o Sigaretten uit het zich bij supermarkten en andere verkooppunten
o Pakjes allemaal dezelfde kleur + afschrikwekkende plaatjes
o Rookverbod op schoolterreinen, kinderboerderijen en kinderopvang
o Rookverbod speeltuinen en sportverenigingen (vanaf 2025)
o Geen eigen risico bij stoppen met roken programma’s
o Ziekenhuizen rookvrij (vanaf 2025)
De e-sigaret en waterpijp (shishapen) zijn relatief nieuw en worden best veel gebruikt
- Twee typen: de shishapen (zonder nicotine, met smaakje) en de e-sigaret met nicotine
- Onderzoek naar de e-sigaret
o Op de markt gebracht om rokers te helpen stoppen met roken, maar mogelijk is het
ook tegelijk een opstapje naar roken (grotere kans om sigaretten te gaan roken als je
begint met e-sigaret) → veel studies laten zien dat jongeren die e-sigaretten
gebruiken een grotere kans hebben om ook gewone sigaretten te gaan gebruiken,
MAAR misschien waren die jongeren toch wel gaan roken
▪ Uit onderzoek van Vink bleek dat e-sigaretten wel een opstapje zijn naar het
gebruik van gewone sigaretten: jongeren die een laag risico hadden om te
gaan roken, begonnen met e-sigaretten en gingen daarna sigaretten roken
Trends in drugsgebruik
Drugsgebruik
- Cannabisgebruik en gebruik van harddrugs (behalve lachgas) is de afgelopen jaren afgenomen
- Gebruik lachgas neemt toe
3
,Samenvattend trends alcohol, roken en drugs
- Dalende trends in het gebruik van alcohol, sigaretten en cannabis lijken de laatste jaren te
stagneren
- Naast alcohol, sigaretten en cannabis zijn er nog nieuwe dingen bijgekomen de afgelopen
jaren, zoals e-sigaretten en lachgas
Trends in overgewicht
14,7% van de Nederlandse bevolking heeft obesitas en de helft heeft overgewicht
Trends overgewicht
- Volwassenen: stijgende trend van begin jaren 90 tot 2020
- Kinderen:
o Geen stijgende of dalende trend in overgewicht
o Obesitas: daling bij 4-12 jarigen, stijging bij 12-18 jarigen
Big Two BMI: 2 belangrijke factoren voor overgewicht
- Sedentair gedrag
- Marketing (eetomgeving waarin we leven)
➔ Is er niet te weinig aandacht voor andere risicofactoren?
4
, Verslaving
Verschillende stadia waar je doorheen gaat
1. We use a substance to become high
2. We use a substance to feel normal
3. We use a substance to avoid withdrawal symptoms
Definitie verslaafd: niet in staat los te komen van de genoemde gewoonte (Dikke van Dale)
- DSM-5 hanteert 11 criteria voor verslaving (lijken veel op de criteria van de WHO)
- WHO hanteert 7 criteria (3 symptomen = verslaafd)
o Sterk verlangen om te gebruiken (craving)
o Meer of vaker gebruiken dan je wil (gebrek aan controle)
o Minder aandacht besteden aan hobby’s, sociale contacten en werk
o Doorgaan met gebruik ondanks dat het schade oplevert zoals ziekte, ruzie en
problemen (impact op functioneren)
o Veel tijd besteden aan het gebruik
o Steeds meer nodig hebben (tolerantie)
o Last hebben van onthoudingsverschijnselen (ontwenning)
Jellinek heeft onderzoek gedaan naar schadelijke gevolgen (op korte en lange termijn) en
verslavendheid van verschillende drugs
- Acute toxiciteit: op dat moment het schadelijkst
- Chronisch toxiciteit: op de lange termijn het schadelijkst
- Sociale schade bevolking is bijvoorbeeld verkeersongelukken
- Top 3 meest verslavende drugs:
1. Heroïne
2. Crack
3. Tabak
- 3 minst verslavende drugs:
15. LSD
14. Paddo’s
13. XTC
5
