SAMENVATTING VOORTGANGSTOETS DAISY, D
Psychosociale problemen
Sociaal-maatschappelijke problemen kunnen leiden tot psychosociale
problemen. Dit houdt in dat er een interactie, wisselwerking of onderling
verband bestaat tussen de sociale problemen en problemen op psychisch gebied.
Met psychische problemen worden moeilijkheden op het gebied van de
gedachten, gevoelens en het gedrag van een persoon bedoeld. Bij sociale
problemen gaat het om problemen in de relationele wereld. Bijvoorbeeld
problemen met mensen in de intieme sfeer, zoals de partner, het gezin of
(andere) naastbetrokkenen. Maar het gaat ook om problemen die zich daarbuiten
afspelen, zoals problemen met collega’s, klasgenoten of verschillende instanties,
zoals de gezondheidszorg, Belastingdienst, gemeente of woningbouwvereniging.
Wet Voltooid Leven
In Nederland is er een wet genaamd de Wet toetsing levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdoding. In 2002 werd met deze wet euthanasie onder
strikte voorwaarden gelegaliseerd, waardoor artsen patiënten kunnen helpen bij
zelfdoding als aan specifieke eisen is voldaan. Deze wet is alleen niet van
toepassing op mensen die vinden dat hun leven is voltooid, maar enkel bedoeld
voor mensen die vanwege medische aandoeningen uitzichtloos lijden.
De sociologie is het wetenschappelijke vakgebied dat zich bezighoudt met de
manier waarop mensen samenleven. Een socioloog onderzoekt vragen als: welke
keuzes maken mensen met zijn allen? Hoe wordt de samenleving ingericht?
Welke invloed hebben de mensen om je heen? Maar ook specifieke vragen als:
aan welk soort huizen is over tien jaar behoefte? Is de integratie van
nieuwkomers gelukt?
Verschillende sociologen hebben door de jaren heen maatschappelijke
verschijnselen bestudeerd en op basis daarvan visies ontwikkeld. De drie
toonaangevende sociologen uit de geschiedenis zijn Emile Durkheim, Karl Marx
en Max Weber. Deze wetenschappers kun je de grondleggers van de sociologie
noemen, omdat zij met geheel nieuwe ideeën kwamen over de samenleving en
theorieën ontwikkelden over veranderingen binnen de samenleving. Drie
sociologische stromingen borduren voort op het gedachtegoed van deze drie
grondleggers:
het functionalisme
de conflictsociologie
het symbolisch interactionisme.
Functionalisme
,De belangrijkste grondlegger van het functionalisme is Emile Durkheim (1858-
1917). Durkheim maakte zich zorgen over het gebrek aan samenhang binnen de
samenleving. Hij zag sociale bindingen wegvallen in de moderne maatschappij.
Het kernbegrip van het functionalisme is dan ook sociale cohesie: de mate
waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen. Volgens het functionalisme
kun je de samenleving beschouwen als een lichaam dat alleen kan functioneren
als alle onderdelen (spieren, organen et cetera) op elkaar zijn afgestemd en hun
functie goed vervullen. Wanneer alle delen goed samenwerken, kun je de
samenleving als gezond beschouwen.
Een sociale structuur is een netwerk van relaties tussen groepen mensen of
mensen onderling. Denk daarbij aan een kerkgenootschap, een vereniging, een
vriendengroep, het gezin, een roc. Wanneer bepaalde sociale structuren niet
goed functioneren, heeft dat een negatieve uitwerking op de gehele
samenleving. Veranderingen in de samenleving kunnen ontstaan wanneer sociale
structuren zich wijzigen; bijvoorbeeld vanwege een andere manier van denken,
andere waarden, andere gedragspatronen en dus een andere cultuur. Deze
veranderingen gaan geleidelijk. Denk bijvoorbeeld aan de verhoudingen binnen
een gezin. Zo’n zestig jaar geleden was de vader een afstandelijke autoriteit die
het geld binnenbracht, maar tegenwoordig gaan mannen en vrouwen veel
gelijkwaardiger met elkaar om.
Conflictsociologie
Een van de grondleggers van de conflictsociologie is Karl Marx (1818-1883). Marx
werd geraakt door de armoede en slechte levensomstandigheden van de
gezinnen van fabrieksarbeiders en wilde hier aandacht voor vragen. Hij zocht
manieren om armoede te verminderen en tot een eerlijkere verdeling van bezit
en geld te komen. Het kernbegrip binnen de conflictsociologie is dan ook sociale
ongelijkheid: bepaalde groepen binnen de samenleving worden bevoordeeld,
andere benadeeld. Er is sprake van een ongelijke verdeling van bezit, macht,
kennis en aanzien in relatie tot bijvoorbeeld sekse, afkomst, leeftijd en culturele
achtergrond. Mensen nemen dus ongelijke posities in. De ene positie wordt
beloond, terwijl de andere positie veel minder maatschappelijke waardering
oplevert. Als deze verschillen groot worden, leidt dat tot boosheid en gevoelens
van onrechtvaardigheid. Dit kan uitmonden in een conflict. En een conflict leidt
tot veranderingen in de manier waarop mensen samenleven.
Symbolisch interactionisme
Het symbolisch interactionisme bouwt voort op de ideeën van Max Weber (1864-
1920). Weber stelde dat structuren ontstaan uit het sociale gedrag van
individuele mensen; mensen maken de structuren. Weber was dan ook vooral
geïnteresseerd in het sociale gedrag van mensen binnen een sociale structuur,
naar hun interacties, om erachter te komen hoe dat gedrag een structuur in
stand houdt of verandert.
Het kernbegrip binnen het symbolisch interactionisme is rationalisering, in
deze context houdt dat ‘modernisering’ in. Veranderingen in een sociale
structuur ontstaan door een veranderde kijk van de deelnemers. Men vindt dat
het anders moet en gaat bij die opvatting behorend gedrag vertonen. Wanneer je
vanuit het symbolisch interactionisme vandaag de dag naar de samenleving kijkt,
zou het je bijvoorbeeld kunnen opvallen dat docenten op een basisschool lagere
schooladviezen uitbrengen aan leerlingen met een andere culturele achtergrond.
Dit is geen kwaad opzet, maar deze docenten denken oprecht dat die leerlingen
,beter op hun plek zijn bij een meer praktische dan een theoretische
vervolgopleiding. Wanneer docenten loskomen van dit soort ideeën en op een
andere manier gaan handelen, ontstaat er ook een andere structuur binnen het
onderwijssysteem, waarin – volgens het symbolisch interactionisme – iedereen
gelijke kansen krijgt.
(Culturele) antropologie
Nauw verwant aan de sociologie is het vakgebied van de antropologie. Een
antropoloog kijkt naar wat er tussen mensen gebeurt; hoe zij door het aangaan
van sociale relaties vorm en betekenis geven aan hun leefwereld.
De antropologie heeft een holistisch uitgangspunt; alle facetten van het
menselijk bestaan worden betrokken bij de verklaring van fenomenen. Dit
vakgebied richt zich vooral op de evolutie van de mens door de eeuwen heen.
Het doel van de antropologie is dan ook om beter te begrijpen wat er is gebeurd
en hoe de mens is gekomen tot waar hij nu is. Dit in tegenstelling tot de
sociologie, die veel meer gericht is op het hier en nu en als doel heeft de
bestaande realiteit te analyseren om de invoering van veranderingen te
voorspellen of te introduceren. De sociologie is bovendien meer op de eigen soort
samenleving gericht (waar de socioloog zelf deel van uitmaakt), terwijl de
antropologie zich richt op alle samenlevingen, wereldwijd.
Sociale stratificatie
Er wordt in de Nederlandse samenleving veel waarde gehecht aan opleiding,
macht, bezittingen en vaardigheden (Weenink et al., 2017; Wijsman et al., 2021).
Een bepaalde positie wordt gewaardeerd. Zo levert een positie als chirurg een
hogere status of waardering op dan die van vuilnisman. Op die manier ontstaat
er een rangschikking van posities, van hoog naar laag (of andersom). Dit
heet sociale stratificatie. (het aanbrengen van lagen, de manier waarop de
samenleving is opgebouwd)
Veel Nederlanders houden zichzelf dan ook voor dat ze in een klasseloze
samenleving wonen, waar iedereen alles kan bereiken, zolang hij zijn best maar
doet. Dat noem je ook wel een meritocratie: een samenleving waarin iemands
maatschappelijke positie is gebaseerd op zijn verdiensten (merites) en niet wordt
bepaald door aanleg, afkomst, grond- of geldbezit, achtergrond en geslacht.
De werkende bovenlaag
, Mensen in de werkende bovenlaag (circa 20% van de volwassen Nederlandse
bevolking) beschikken over het meeste totaalkapitaal. Ze hebben een
theoretische opleiding, een groot professioneel en sociaal netwerk, een groot
vermogen en een gunstige positie op de arbeidsmarkt. Deze kapitaalgroep is in
fysiek en mentaal opzicht ook het gezondst. Het aandeel zelfstandigen
Sociaal Raadslieden Werk
Het Sociaal Raadslieden Werk (SRW) richt zich op het bieden van sociaal-
juridische ondersteuning aan individuen en gemeenschappen. SRW speelt een rol
bij het wegwijs maken van mensen in complexe wet- en regelgeving en het
verlenen van bijstand bij juridische kwesties op sociaal gebied.
Sociale segregatie
Als je je eigen sociale netwerk eens goed bekijkt, zal het je hoogstwaarschijnlijk
opvallen dat de meeste leden een vergelijkbare achtergrond hebben als jijzelf. Ze
behoren op verschillende vlakken tot dezelfde groep. Bijvoorbeeld tot dezelfde
klasse (of jullie ouders behoren tot dezelfde klasse) en/of jullie hebben dezelfde
culturele achtergrond of herkomst. Met leden uit andere groepen dan die waar jij
toe behoort, ga je waarschijnlijk niet of in mindere mate om. Dit wordt binnen de
sociologie sociale segregatie genoemd: mensen van verschillende
bevolkingsgroepen hebben in het dagelijks leven nauwelijks contact met leden
van andere groepen. Segregatie kun je zien als een ruimtelijke of sociale afstand
tussen groepen. Bijv. school, wijk, werk, huwelijk en sociale contacten.
schuldhulpverlening
Sociaal werkers binnen de schuldhulpverlening nemen een centrale positie in bij
het bieden van ondersteuning. Ze beginnen vaak met een intake om de
financiële situatie van de cliënt te begrijpen. Vervolgens stellen ze een
budgetplan op, onderhandelen ze met schuldeisers en bieden ze emotionele
ondersteuning aan mensen die door hun schulden vaak met schaamte en stress
kampen. Door het bieden van ondersteuning probeert de sociaal werker binnen
de schuldhulpverlening niet alleen de directe financiële problemen aan te
pakken, maar ook een basis te leggen voor een stabielere en gezondere
financiële toekomst voor de cliënt.
Participatie- en buurtwerk
Participatie- en buurtwerk richt zich op het versterken van gemeenschappen,
het bevorderen van sociale cohesie en het aanmoedigen van actieve
betrokkenheid van bewoners bij hun buurt. Participatie- en buurtwerk heeft als
doel de levenskwaliteit te verbeteren door de sociale banden te versterken en
lokale initiatieven in de buurt te ondersteunen.
Psychosociale problemen
Sociaal-maatschappelijke problemen kunnen leiden tot psychosociale
problemen. Dit houdt in dat er een interactie, wisselwerking of onderling
verband bestaat tussen de sociale problemen en problemen op psychisch gebied.
Met psychische problemen worden moeilijkheden op het gebied van de
gedachten, gevoelens en het gedrag van een persoon bedoeld. Bij sociale
problemen gaat het om problemen in de relationele wereld. Bijvoorbeeld
problemen met mensen in de intieme sfeer, zoals de partner, het gezin of
(andere) naastbetrokkenen. Maar het gaat ook om problemen die zich daarbuiten
afspelen, zoals problemen met collega’s, klasgenoten of verschillende instanties,
zoals de gezondheidszorg, Belastingdienst, gemeente of woningbouwvereniging.
Wet Voltooid Leven
In Nederland is er een wet genaamd de Wet toetsing levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdoding. In 2002 werd met deze wet euthanasie onder
strikte voorwaarden gelegaliseerd, waardoor artsen patiënten kunnen helpen bij
zelfdoding als aan specifieke eisen is voldaan. Deze wet is alleen niet van
toepassing op mensen die vinden dat hun leven is voltooid, maar enkel bedoeld
voor mensen die vanwege medische aandoeningen uitzichtloos lijden.
De sociologie is het wetenschappelijke vakgebied dat zich bezighoudt met de
manier waarop mensen samenleven. Een socioloog onderzoekt vragen als: welke
keuzes maken mensen met zijn allen? Hoe wordt de samenleving ingericht?
Welke invloed hebben de mensen om je heen? Maar ook specifieke vragen als:
aan welk soort huizen is over tien jaar behoefte? Is de integratie van
nieuwkomers gelukt?
Verschillende sociologen hebben door de jaren heen maatschappelijke
verschijnselen bestudeerd en op basis daarvan visies ontwikkeld. De drie
toonaangevende sociologen uit de geschiedenis zijn Emile Durkheim, Karl Marx
en Max Weber. Deze wetenschappers kun je de grondleggers van de sociologie
noemen, omdat zij met geheel nieuwe ideeën kwamen over de samenleving en
theorieën ontwikkelden over veranderingen binnen de samenleving. Drie
sociologische stromingen borduren voort op het gedachtegoed van deze drie
grondleggers:
het functionalisme
de conflictsociologie
het symbolisch interactionisme.
Functionalisme
,De belangrijkste grondlegger van het functionalisme is Emile Durkheim (1858-
1917). Durkheim maakte zich zorgen over het gebrek aan samenhang binnen de
samenleving. Hij zag sociale bindingen wegvallen in de moderne maatschappij.
Het kernbegrip van het functionalisme is dan ook sociale cohesie: de mate
waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen. Volgens het functionalisme
kun je de samenleving beschouwen als een lichaam dat alleen kan functioneren
als alle onderdelen (spieren, organen et cetera) op elkaar zijn afgestemd en hun
functie goed vervullen. Wanneer alle delen goed samenwerken, kun je de
samenleving als gezond beschouwen.
Een sociale structuur is een netwerk van relaties tussen groepen mensen of
mensen onderling. Denk daarbij aan een kerkgenootschap, een vereniging, een
vriendengroep, het gezin, een roc. Wanneer bepaalde sociale structuren niet
goed functioneren, heeft dat een negatieve uitwerking op de gehele
samenleving. Veranderingen in de samenleving kunnen ontstaan wanneer sociale
structuren zich wijzigen; bijvoorbeeld vanwege een andere manier van denken,
andere waarden, andere gedragspatronen en dus een andere cultuur. Deze
veranderingen gaan geleidelijk. Denk bijvoorbeeld aan de verhoudingen binnen
een gezin. Zo’n zestig jaar geleden was de vader een afstandelijke autoriteit die
het geld binnenbracht, maar tegenwoordig gaan mannen en vrouwen veel
gelijkwaardiger met elkaar om.
Conflictsociologie
Een van de grondleggers van de conflictsociologie is Karl Marx (1818-1883). Marx
werd geraakt door de armoede en slechte levensomstandigheden van de
gezinnen van fabrieksarbeiders en wilde hier aandacht voor vragen. Hij zocht
manieren om armoede te verminderen en tot een eerlijkere verdeling van bezit
en geld te komen. Het kernbegrip binnen de conflictsociologie is dan ook sociale
ongelijkheid: bepaalde groepen binnen de samenleving worden bevoordeeld,
andere benadeeld. Er is sprake van een ongelijke verdeling van bezit, macht,
kennis en aanzien in relatie tot bijvoorbeeld sekse, afkomst, leeftijd en culturele
achtergrond. Mensen nemen dus ongelijke posities in. De ene positie wordt
beloond, terwijl de andere positie veel minder maatschappelijke waardering
oplevert. Als deze verschillen groot worden, leidt dat tot boosheid en gevoelens
van onrechtvaardigheid. Dit kan uitmonden in een conflict. En een conflict leidt
tot veranderingen in de manier waarop mensen samenleven.
Symbolisch interactionisme
Het symbolisch interactionisme bouwt voort op de ideeën van Max Weber (1864-
1920). Weber stelde dat structuren ontstaan uit het sociale gedrag van
individuele mensen; mensen maken de structuren. Weber was dan ook vooral
geïnteresseerd in het sociale gedrag van mensen binnen een sociale structuur,
naar hun interacties, om erachter te komen hoe dat gedrag een structuur in
stand houdt of verandert.
Het kernbegrip binnen het symbolisch interactionisme is rationalisering, in
deze context houdt dat ‘modernisering’ in. Veranderingen in een sociale
structuur ontstaan door een veranderde kijk van de deelnemers. Men vindt dat
het anders moet en gaat bij die opvatting behorend gedrag vertonen. Wanneer je
vanuit het symbolisch interactionisme vandaag de dag naar de samenleving kijkt,
zou het je bijvoorbeeld kunnen opvallen dat docenten op een basisschool lagere
schooladviezen uitbrengen aan leerlingen met een andere culturele achtergrond.
Dit is geen kwaad opzet, maar deze docenten denken oprecht dat die leerlingen
,beter op hun plek zijn bij een meer praktische dan een theoretische
vervolgopleiding. Wanneer docenten loskomen van dit soort ideeën en op een
andere manier gaan handelen, ontstaat er ook een andere structuur binnen het
onderwijssysteem, waarin – volgens het symbolisch interactionisme – iedereen
gelijke kansen krijgt.
(Culturele) antropologie
Nauw verwant aan de sociologie is het vakgebied van de antropologie. Een
antropoloog kijkt naar wat er tussen mensen gebeurt; hoe zij door het aangaan
van sociale relaties vorm en betekenis geven aan hun leefwereld.
De antropologie heeft een holistisch uitgangspunt; alle facetten van het
menselijk bestaan worden betrokken bij de verklaring van fenomenen. Dit
vakgebied richt zich vooral op de evolutie van de mens door de eeuwen heen.
Het doel van de antropologie is dan ook om beter te begrijpen wat er is gebeurd
en hoe de mens is gekomen tot waar hij nu is. Dit in tegenstelling tot de
sociologie, die veel meer gericht is op het hier en nu en als doel heeft de
bestaande realiteit te analyseren om de invoering van veranderingen te
voorspellen of te introduceren. De sociologie is bovendien meer op de eigen soort
samenleving gericht (waar de socioloog zelf deel van uitmaakt), terwijl de
antropologie zich richt op alle samenlevingen, wereldwijd.
Sociale stratificatie
Er wordt in de Nederlandse samenleving veel waarde gehecht aan opleiding,
macht, bezittingen en vaardigheden (Weenink et al., 2017; Wijsman et al., 2021).
Een bepaalde positie wordt gewaardeerd. Zo levert een positie als chirurg een
hogere status of waardering op dan die van vuilnisman. Op die manier ontstaat
er een rangschikking van posities, van hoog naar laag (of andersom). Dit
heet sociale stratificatie. (het aanbrengen van lagen, de manier waarop de
samenleving is opgebouwd)
Veel Nederlanders houden zichzelf dan ook voor dat ze in een klasseloze
samenleving wonen, waar iedereen alles kan bereiken, zolang hij zijn best maar
doet. Dat noem je ook wel een meritocratie: een samenleving waarin iemands
maatschappelijke positie is gebaseerd op zijn verdiensten (merites) en niet wordt
bepaald door aanleg, afkomst, grond- of geldbezit, achtergrond en geslacht.
De werkende bovenlaag
, Mensen in de werkende bovenlaag (circa 20% van de volwassen Nederlandse
bevolking) beschikken over het meeste totaalkapitaal. Ze hebben een
theoretische opleiding, een groot professioneel en sociaal netwerk, een groot
vermogen en een gunstige positie op de arbeidsmarkt. Deze kapitaalgroep is in
fysiek en mentaal opzicht ook het gezondst. Het aandeel zelfstandigen
Sociaal Raadslieden Werk
Het Sociaal Raadslieden Werk (SRW) richt zich op het bieden van sociaal-
juridische ondersteuning aan individuen en gemeenschappen. SRW speelt een rol
bij het wegwijs maken van mensen in complexe wet- en regelgeving en het
verlenen van bijstand bij juridische kwesties op sociaal gebied.
Sociale segregatie
Als je je eigen sociale netwerk eens goed bekijkt, zal het je hoogstwaarschijnlijk
opvallen dat de meeste leden een vergelijkbare achtergrond hebben als jijzelf. Ze
behoren op verschillende vlakken tot dezelfde groep. Bijvoorbeeld tot dezelfde
klasse (of jullie ouders behoren tot dezelfde klasse) en/of jullie hebben dezelfde
culturele achtergrond of herkomst. Met leden uit andere groepen dan die waar jij
toe behoort, ga je waarschijnlijk niet of in mindere mate om. Dit wordt binnen de
sociologie sociale segregatie genoemd: mensen van verschillende
bevolkingsgroepen hebben in het dagelijks leven nauwelijks contact met leden
van andere groepen. Segregatie kun je zien als een ruimtelijke of sociale afstand
tussen groepen. Bijv. school, wijk, werk, huwelijk en sociale contacten.
schuldhulpverlening
Sociaal werkers binnen de schuldhulpverlening nemen een centrale positie in bij
het bieden van ondersteuning. Ze beginnen vaak met een intake om de
financiële situatie van de cliënt te begrijpen. Vervolgens stellen ze een
budgetplan op, onderhandelen ze met schuldeisers en bieden ze emotionele
ondersteuning aan mensen die door hun schulden vaak met schaamte en stress
kampen. Door het bieden van ondersteuning probeert de sociaal werker binnen
de schuldhulpverlening niet alleen de directe financiële problemen aan te
pakken, maar ook een basis te leggen voor een stabielere en gezondere
financiële toekomst voor de cliënt.
Participatie- en buurtwerk
Participatie- en buurtwerk richt zich op het versterken van gemeenschappen,
het bevorderen van sociale cohesie en het aanmoedigen van actieve
betrokkenheid van bewoners bij hun buurt. Participatie- en buurtwerk heeft als
doel de levenskwaliteit te verbeteren door de sociale banden te versterken en
lokale initiatieven in de buurt te ondersteunen.
