Samenvatting voor de toelatingstoets Geschiedenis

Geschiedenis
Boeken nodig:
- De pabo geschiedenistoets haal je zo
- Basiskennis geschiedenis, Hans Keissen
- De canon van Nederland
- Over vroeger en nu
- Het grote geschiedenisboek
- Histoclips --> leuke filmpjes

Historische bronnen
 Betrouwbaarheid
 Auteur
 Bedoeling auteur
 Was auteur er zelf bij?

Standplaatsgebondenheid
 Tijdgebonden
 Plaatsgebonden
 Bruikbaarheid

Tijdbalk
Gebeurtenissen, ontwikkelingen en personen in de juiste tijd plaatsen

 Verleden – heden – toekomst
 Decennium ( 10 jaar ), eeuw ( 100 jaar ), millennium (1000 jaar )
 Voor Christus, na Christus

Historische perioden
Ordening van de tijdvakken
Traditionele, historische perioden

Prehistorie  tot 3000 voor Christus
Oudheid  3000 voor Christus – 500 na Christus
Middeleeuwen 500 – 1500
Nieuwe tijd 1500 – 1800
Nieuwste tijd 1800 – heden

1e tijdvak Tijd van jagers en boeren
Tot 3000 voor Christus
In lage landen tot 50 voor Christus

Kenmerkende aspecten:

 De levenswijze van jagers en verzamelaars
 Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
Prehistorie
Voor de geschiedenis

,  Geen geschreven bronnen
 Archeologische vondsten
 Culturele antropologie -> levenswijze van inheemse stammen, is een studie

Homo sapiens
Denkende mens

Vanuit Afrika naar de rest van de wereld

 Eerst Midden-Oosten
 Later ook naar Europa

Nomaden

 Voedsel wordt verkregen door verzamelen, jagen, vissen
 Mensen wonen in tijdelijke kampementen in de nabijheid van voedsel
 Mensen volgen kudden dieren
 Enige sporen die mensen achterlaten, zijn sporen van kampementen

Rendierjagers

 Tot 10.000 voor Christus laatste ijstijd: toendraklimaat
in Noord-Europa
 Rendierjagers: dagelijks leven compleet afgestemd op
rendier ( voedsel, kleding, tenten, speren)
 Grote afstanden, achter kudden aan, seizoenen
 Werktuigen van vuursteen en geweien

Jagers-verzamelaars ( vallen ook onder de nomaden)

 Vanaf 8000 voor Christus stijgt de temperatuur in N-Europa -> toendra verdwijnt
 Kustlijn van huidige Nederland ontstaat, wadden, veengebieden, loofbossen
 In dit landschap trekken jagers-verzamelaars rond
 Alles draait om voedsel, jagen ( mannen) en verzamelen (vrouwen)
 Gebied waarin werd rondgetrokken werd steeds kleiner ( klimaat )

Agrarische revolutie
Overgang van jagen en verzamelen naar landbouw

Mensen gaan eigen voedsel produceren
 Eerst landbouw
 Daarna veeteelt

Natuur wordt cultuur

,Jagers/verzamelaars: leven van wat de natuur zelf opbrengt
Landbouwers: de aarde bewust bewerken om de natuur naar de hand te zetten en optimaal
te profiteren

Ontwikkeling landbouw
Ontstaan in Midden-Oosten -> Vruchtbare Halvemaan
 Ontdekking dat akkers met graan kunnen worden ingezaaid
 Fokken van dieren
 Boeren bleven bij akkers wonen
 Meer voedselproductie
 Niet iedereen hoefde op land te werken -> andere ambachten
 Ontwikkeling nieuwe technieken
Negatief gevolg: erosie van de bodem, nieuwe ziektes

Bandkeramiekers
Eerste landbouwcultuur in Europa
 5300 voor Christus in Zuid-Limburg ( lössgrond )
 Naam: opvallende versiering aardewerk in de vorm van een band
 Lange, rechthoekige huizen
 Bij boerderijen akkers voor graansoorten
 Vee voor vleesproductie

Hunebedbouwers
Andere naam: Trechterbekercultuur ( trechtervormige
potten )
 3500-2700 voor Christus, vooral in Drenthe
( zandgrond )
 Hunebedden: grafkelders
 Opgravingen wijzen op handel

Materiaalgebruik
Steen (vooral vuursteen) Steentijd
Metalen ( vooral brons) Bronstijd
IJzer ( veel beter verkrijgbaar) IJzertijd




2e tijdvak Tijd van Grieken en Romeinen

, 3000 voor Christus – 500 na Christus
Lage landen: 50 voor Christus – 500 na Christus.

Kenmerkende aspecten:
 De verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur en de confrontatie met de
Germaanse cultuur
 Het christendom en het Romeinse Rijk

Landbouwsamenlevingen, ontstaan in het Midden-Oosten

Afhankelijk van irrigatie -> samenwerking vereist
Voedseloverschotten -> groei samenleving
Tijd voor ander werk dan landbouw
Verdedigen vruchtbare grond -> soldaten nodig, wapens nodig
Afhankelijk weer, klimaat -> religies, goden -> priesters, tempels

Ontstaan stadsstaten
Midden-Oosten, 3000-600 voor Christus

Landbouwdorpjes werden steeds groter -> dat moest georganiseerd worden
 Soldaten
 Slaven
 Ambtenaren en bestuurders, koningen
 Belasting

Ontstaan van eerste geschreven teksten op kleitabletten ( administratie, wetten )

Griekse stadstaten
800-300 voor Christus

 Athena, Sparta
 Nieuwe ideeën: democratie, filosofie ( Socrates, Plato )
 Filosofie = door stellen van vragen en door onderzoek verklaringen zoeken voor
alledaagse dingen
 Veel goden, oppergod Zeus ( Olympische Spelen )

Het Romeinse Rijk

750 v.Chr. Enkele landbouwnederzettingen vormen samen de stad Rome
270 v.Chr. Heel Italië veroverd door de Romeinen

Daarna onderwerping van hele gebied rond de Middellandse Zee
Vervolgens trokken ze verder naar Noordwest-Europa

50 v.Chr. Romeinen veroveren groot deel van huidige Nederland
27 v.Chr. Eerste Romeinse keizer: Augustus
Pax Romana = de Romeinse vrede(tot 250 na. Chr.)