Hoorcolleges IPR
HC 1.
Wordt het Italiaanse huwelijk in Nederland erkend? En als men trouwt in een wedding chapel
in Las Vegas? Kan de Nederlandse rechter een dergelijk buitenlands huwelijk ontbinden?
Opmerking: in de afgelopen 3 jaar heeft u alleen aandacht besteed aan het Nederlandse
privaatrecht. Hoe moet je omgaan met de verschillende rechtsstelsels?
Wat is het ipr?
Het ipr is in beginsel nationaal recht, geschreven voor internationale situaties. Het lost
conflicten tussen verschillende eventuele toepasselijke rechtsstelsels op. Tegenwoordig
bestaat er een tendens tot internationalisering. Er bestaan organisaties die het ipr proberen
te harmoniseren (HCCH en de EU). Het ipr kan je in twee onderdelen splitsen. Aan de ene
kant het materiele ipr (conflictenrecht, welk recht is van toepassing op een bepaalde
rechtsverhouding?) en aan de andere kant het formele ipr (bevoegdheid rechter en de vragen
naar de erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen). Dit leidt tot 3
afzonderlijke hoofdvragen van het ipr.
1. Welk recht is van toepassing op een internationale rechtsverhouding?
- Toepasselijk recht
2. Welke rechter is bevoegd kennis te nemen van het geschil over een internationale
rechtsverhouding? Op tentamen voornamelijk de vraag of de Nederlandse rechter bevoegd is.
- Rechtsmacht
3. Kan een buitenlandse rechterlijke beslissing in Nederland worden erkend?
- Erkenning en tenuitvoerlegging
NB: deze vragen altijd separaat behandelen. Het enkele feit dat het Nederlandse recht van
toepassing is, betekent niet automatisch dat de Nederlandse rechter bevoegd is. Andersom
geldt uiteraard hetzelfde.
Internationaliteit
Het ipr lost de conflicten tussen de verschillende rechtsstelsels die bij een casus zijn
betrokken. Het ipr is slechts bij internationale situaties van toepassing. Wanneer is er sprake
van een internationale situatie? Dit gaat om woonplaats, nationaliteit, rechtsfeit in het
buitenland, goed in het buitenland, beslissing van de buitenlandse rechter.
NB: op tentamen is er altijd sprake van een internationale situatie. Zoek de internationaliteit!
Uitgangspunt is de geografische benadering. In het familierecht kijk je vaker naar de
nationaliteit van partijen. Kan een Pakistaanse jongen van 14 met een 16 jarig meisje uit India
trouwen? Naar hun nationale recht kan dat, maar kan dat in Nederland?
Werkwijze van het IPR (I)
In het nationale recht is er een casus 🡪 analyse 🡪 leerstuk (bijv. OD) 🡪 art. 6:162 BW
In het ipr is er een casus 🡪 analyse 🡪 leerstuk (bijv. OD) 🡪 conflictregel (lex loci damni, art. 4 lid
1 Rome II, recht van het land waar de eerste zichtbare schade zich voordoet) 🡪 toepasselijk
recht.
Het ipr maakt dus gebruik van conflictregels. Via deze regels vind je het toepasselijke recht
op een internationale rechtsverhouding. Naast de conflictregels maakt het ipr ook gebruik van
de zelfstandige regels. Deze verwijst niet naar een bepaald rechtsstelsel, maar het geeft de
oplossing. Een voorbeeld daarvan is art. 32 ErfVo en art. 431 lid 1 Rv.
,STAPPENPLAN
1. Internationaal karakter?
2. Kwalificatie grondslag vordering (huwelijk, contract, echtscheiding)
3. Welk intstrument is van toepassing? Met andere woorden, wat is de conflictregel?
- Let op het toepassingsgebied!
4. Toepassen instrument
Het ipr is regelneutraal. Het conflictenrecht geeft niet de oplossing, het ipr wijst slechts via
een conflictregel het toepasselijke recht aan dat de oplossing wel geeft. De regels inzake de
rechtsmacht kunnen de oplossing geven. Dat betekent dat op het tentamen je alleen antwoord
moet geven welk recht van toepassing is of welke rechter bevoegd is. Dus niet de oplossing
van de casus geven. Op het tentamen, als het NL recht van toepassing is, ga dan niet het
Nederlandse recht toepassen. Met welk recht van toepassing is, is de vraag beantwoord.
Het ipr bestaat ook uit algemene leerstukken.
1. Kwalificatie
2. Aanpassing
3. Renvoi
4. Leer van de voorvraag
5. Leer van de verkregen rechten
6. Openbare orde
Op het tentamen geen theoretische vragen, hooguit de vraag ‘welk leerstuk heeft u moeten
toepassing om tot beantwoording van de vraag te komen.’
Kwalificatie
Kwalificatie is het onderbrengen van een rechtsvraag onder een conflictregel. De eerste vraag
is, waar gaat het om in casu? Dit is de kwalificatie van de rechtsverhouding. Is het een geschil
gebaseerd op onrechtmatige daad of bijvoorbeeld wanprestatie? Uitgangspunt is lex fori. Aan
de hand van het recht waar het geschil rijst. Ook gezond verstand gebruiken.
Ooievaar
Drie kwalificatiemogelijkheden van de vordering van de Franse weduwe tegen de KLM naar
aanleiding van het vliegtuigongeluk van het KLM-toestel De Ooievaar boven Thailand
(destijds Siam), waarbij haar man om het leven kwam. De vliegtuigcrash is het gevolg van
een fout van de gezagvoerder van het vliegtuig. De Nederlandse rechter is bevoegd; KLM is
te Amstelveen gevestigd (art. 4 EEX-Vo II).
Is de vordering van de weduwe (1) een onrechtmatige daad, zodat daarop de lex loci damni
van toepassing is, hetgeen leidt tot het recht van Thailand? of (2) een vordering uit hoofde van
een vervoerovereenkomst, waarop de wet van de vestiging van de vervoerder van toepassing
is, dus Nederlands recht, omdat de KLM in Nederland is gevestigd?, of (3) een vordering uit
hoofde van alimentatie (voor de nagelaten betrekkingen, omdat de weduwe werd
onderhouden door haar man en is daarop van toepassing de wet van de gewone verblijfplaats
van de onderhoudsgerechtigde, hetgeen leidt tot Frans recht? De HR koos zonder veel omhaal
van woorden voor de kwalificatie van onrechtmatige daad, omdat deze vordering van de
weduwe ‘wortelt’ in de onrechtmatige daad.
Bronnen van het IPR
Op het terrein van het ipr hebben we te maken met verordeningen, verdragen, nationale
wetten, rechtspraak en doctrine. Daarnaast is het zo dat er twee vormen van unificatie bestaan.
, Aan de ene kant wordt niet alleen het ipr geunificeerd (door bijvoorbeeld de Haagse
Conferentie of de EU), maar ook het materiële recht wordt geunificeerd. Op tentamen altijd
kijken naar de rangorde: is er een verdrag 🡪 verordening 🡪 nationale wet 🡪 rechtspraak 🡪 doctrine.
Altijd goed kijken in de toepasselijke regel of er voorrang wordt gegeven aan een verordening
of ander verdrag.
Verdragen
IPR vs. EPR (eenvormig privaatrecht). Geharmoniseerd privaatrecht heeft altijd voorrang op
ipr. Het Weens Koopverdrag heeft voorrang boven het ipr. Er zijn allerlei ipr verdragen:
Verdrag van Lugano, Haags Kinderbeschermingsverdrag, Haags Alimentatie Protocol.
Verordeningen
Art. 81 VwEU: mogelijkheid totstandkoming verordening. In beginsel gelden die voor alle
lidstaten. Twee lidstaten hebben echter een bijzondere positie: Ierland en Denemarken.
Ierland kan bepalen per verordening of zij hieraan gebonden is (opting in and opting out).
Denemarken doet eigenlijk niet mee, maar is inmiddels gebonden aan een aantal
verordeningen, omdat zij een overeenkomst met de EU heeft gesloten met betrekking tot die
verordeningen.
Weten voor tentamen:
a. Herschikking EEX-Verordening (afgekort: EEX-Vo II/Brussel I bis) → regeling van de
rechtsmacht en van de erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in
burgerlijke en handelszaken (AA nr. 109)
b. Verordening ‘Brussel IIbis’ → regeling van de rechtsmacht en de erkenning en
tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in echtscheidingszaken en in zaken
betreffende de ouderlijke verantwoordelijkheid (AA nr. 32)
c. Alimentatieverordening → regeling van de rechtsmacht en de erkenning en
tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in alimentatiezaken (AA nr. 59)
d. EU-Insolventieverordening → regeling van de rechtsmacht en de erkenning van
faillissementen in de Europese Unie (AA nr. 150)
e. ‘Rome I’ → regeling voor het bepalen van het toepasselijke recht op verbintenissen uit
overeenkomsten (AA nr. 85)
f. ‘Rome II’ → regeling voor het bepalen van het toepasselijke recht op niet- contractuele
verbintenissen (AA nr. 102)
g. Erfrechtverordening (afgekort: ErfVo, AA nr. 68) h. Verordening huwelijksvermogensrecht
(afgekort: HuwvermVo, AA nr. 23)
i. Verordening partnerschapsvermogensrecht (afgekort: VoGP, AA nr. 37)
Wet
Het ipr kan je ook nog vinden in de nationale wet. Wet is commuun ipr. Dit is al het ipr dat
niet in de verdragen of verordeningen is geregeld. In Nederland vind je het ipr in Boek 10
BW, alsmede in het Rv (art. 1 t/m 14, 431, 765 t/m 767, 985 t/m 994, art. 1074 t/m 1076).
Voor een deel ook in andere delen van het BW. Zie HC sheet.
Rechtspraak
Prejudiciële beslissingen van het HvJEU, uitspraken van de Hoge Raad, gerechtshoven en van
de rechtbanken.
HC 1.
Wordt het Italiaanse huwelijk in Nederland erkend? En als men trouwt in een wedding chapel
in Las Vegas? Kan de Nederlandse rechter een dergelijk buitenlands huwelijk ontbinden?
Opmerking: in de afgelopen 3 jaar heeft u alleen aandacht besteed aan het Nederlandse
privaatrecht. Hoe moet je omgaan met de verschillende rechtsstelsels?
Wat is het ipr?
Het ipr is in beginsel nationaal recht, geschreven voor internationale situaties. Het lost
conflicten tussen verschillende eventuele toepasselijke rechtsstelsels op. Tegenwoordig
bestaat er een tendens tot internationalisering. Er bestaan organisaties die het ipr proberen
te harmoniseren (HCCH en de EU). Het ipr kan je in twee onderdelen splitsen. Aan de ene
kant het materiele ipr (conflictenrecht, welk recht is van toepassing op een bepaalde
rechtsverhouding?) en aan de andere kant het formele ipr (bevoegdheid rechter en de vragen
naar de erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen). Dit leidt tot 3
afzonderlijke hoofdvragen van het ipr.
1. Welk recht is van toepassing op een internationale rechtsverhouding?
- Toepasselijk recht
2. Welke rechter is bevoegd kennis te nemen van het geschil over een internationale
rechtsverhouding? Op tentamen voornamelijk de vraag of de Nederlandse rechter bevoegd is.
- Rechtsmacht
3. Kan een buitenlandse rechterlijke beslissing in Nederland worden erkend?
- Erkenning en tenuitvoerlegging
NB: deze vragen altijd separaat behandelen. Het enkele feit dat het Nederlandse recht van
toepassing is, betekent niet automatisch dat de Nederlandse rechter bevoegd is. Andersom
geldt uiteraard hetzelfde.
Internationaliteit
Het ipr lost de conflicten tussen de verschillende rechtsstelsels die bij een casus zijn
betrokken. Het ipr is slechts bij internationale situaties van toepassing. Wanneer is er sprake
van een internationale situatie? Dit gaat om woonplaats, nationaliteit, rechtsfeit in het
buitenland, goed in het buitenland, beslissing van de buitenlandse rechter.
NB: op tentamen is er altijd sprake van een internationale situatie. Zoek de internationaliteit!
Uitgangspunt is de geografische benadering. In het familierecht kijk je vaker naar de
nationaliteit van partijen. Kan een Pakistaanse jongen van 14 met een 16 jarig meisje uit India
trouwen? Naar hun nationale recht kan dat, maar kan dat in Nederland?
Werkwijze van het IPR (I)
In het nationale recht is er een casus 🡪 analyse 🡪 leerstuk (bijv. OD) 🡪 art. 6:162 BW
In het ipr is er een casus 🡪 analyse 🡪 leerstuk (bijv. OD) 🡪 conflictregel (lex loci damni, art. 4 lid
1 Rome II, recht van het land waar de eerste zichtbare schade zich voordoet) 🡪 toepasselijk
recht.
Het ipr maakt dus gebruik van conflictregels. Via deze regels vind je het toepasselijke recht
op een internationale rechtsverhouding. Naast de conflictregels maakt het ipr ook gebruik van
de zelfstandige regels. Deze verwijst niet naar een bepaald rechtsstelsel, maar het geeft de
oplossing. Een voorbeeld daarvan is art. 32 ErfVo en art. 431 lid 1 Rv.
,STAPPENPLAN
1. Internationaal karakter?
2. Kwalificatie grondslag vordering (huwelijk, contract, echtscheiding)
3. Welk intstrument is van toepassing? Met andere woorden, wat is de conflictregel?
- Let op het toepassingsgebied!
4. Toepassen instrument
Het ipr is regelneutraal. Het conflictenrecht geeft niet de oplossing, het ipr wijst slechts via
een conflictregel het toepasselijke recht aan dat de oplossing wel geeft. De regels inzake de
rechtsmacht kunnen de oplossing geven. Dat betekent dat op het tentamen je alleen antwoord
moet geven welk recht van toepassing is of welke rechter bevoegd is. Dus niet de oplossing
van de casus geven. Op het tentamen, als het NL recht van toepassing is, ga dan niet het
Nederlandse recht toepassen. Met welk recht van toepassing is, is de vraag beantwoord.
Het ipr bestaat ook uit algemene leerstukken.
1. Kwalificatie
2. Aanpassing
3. Renvoi
4. Leer van de voorvraag
5. Leer van de verkregen rechten
6. Openbare orde
Op het tentamen geen theoretische vragen, hooguit de vraag ‘welk leerstuk heeft u moeten
toepassing om tot beantwoording van de vraag te komen.’
Kwalificatie
Kwalificatie is het onderbrengen van een rechtsvraag onder een conflictregel. De eerste vraag
is, waar gaat het om in casu? Dit is de kwalificatie van de rechtsverhouding. Is het een geschil
gebaseerd op onrechtmatige daad of bijvoorbeeld wanprestatie? Uitgangspunt is lex fori. Aan
de hand van het recht waar het geschil rijst. Ook gezond verstand gebruiken.
Ooievaar
Drie kwalificatiemogelijkheden van de vordering van de Franse weduwe tegen de KLM naar
aanleiding van het vliegtuigongeluk van het KLM-toestel De Ooievaar boven Thailand
(destijds Siam), waarbij haar man om het leven kwam. De vliegtuigcrash is het gevolg van
een fout van de gezagvoerder van het vliegtuig. De Nederlandse rechter is bevoegd; KLM is
te Amstelveen gevestigd (art. 4 EEX-Vo II).
Is de vordering van de weduwe (1) een onrechtmatige daad, zodat daarop de lex loci damni
van toepassing is, hetgeen leidt tot het recht van Thailand? of (2) een vordering uit hoofde van
een vervoerovereenkomst, waarop de wet van de vestiging van de vervoerder van toepassing
is, dus Nederlands recht, omdat de KLM in Nederland is gevestigd?, of (3) een vordering uit
hoofde van alimentatie (voor de nagelaten betrekkingen, omdat de weduwe werd
onderhouden door haar man en is daarop van toepassing de wet van de gewone verblijfplaats
van de onderhoudsgerechtigde, hetgeen leidt tot Frans recht? De HR koos zonder veel omhaal
van woorden voor de kwalificatie van onrechtmatige daad, omdat deze vordering van de
weduwe ‘wortelt’ in de onrechtmatige daad.
Bronnen van het IPR
Op het terrein van het ipr hebben we te maken met verordeningen, verdragen, nationale
wetten, rechtspraak en doctrine. Daarnaast is het zo dat er twee vormen van unificatie bestaan.
, Aan de ene kant wordt niet alleen het ipr geunificeerd (door bijvoorbeeld de Haagse
Conferentie of de EU), maar ook het materiële recht wordt geunificeerd. Op tentamen altijd
kijken naar de rangorde: is er een verdrag 🡪 verordening 🡪 nationale wet 🡪 rechtspraak 🡪 doctrine.
Altijd goed kijken in de toepasselijke regel of er voorrang wordt gegeven aan een verordening
of ander verdrag.
Verdragen
IPR vs. EPR (eenvormig privaatrecht). Geharmoniseerd privaatrecht heeft altijd voorrang op
ipr. Het Weens Koopverdrag heeft voorrang boven het ipr. Er zijn allerlei ipr verdragen:
Verdrag van Lugano, Haags Kinderbeschermingsverdrag, Haags Alimentatie Protocol.
Verordeningen
Art. 81 VwEU: mogelijkheid totstandkoming verordening. In beginsel gelden die voor alle
lidstaten. Twee lidstaten hebben echter een bijzondere positie: Ierland en Denemarken.
Ierland kan bepalen per verordening of zij hieraan gebonden is (opting in and opting out).
Denemarken doet eigenlijk niet mee, maar is inmiddels gebonden aan een aantal
verordeningen, omdat zij een overeenkomst met de EU heeft gesloten met betrekking tot die
verordeningen.
Weten voor tentamen:
a. Herschikking EEX-Verordening (afgekort: EEX-Vo II/Brussel I bis) → regeling van de
rechtsmacht en van de erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in
burgerlijke en handelszaken (AA nr. 109)
b. Verordening ‘Brussel IIbis’ → regeling van de rechtsmacht en de erkenning en
tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in echtscheidingszaken en in zaken
betreffende de ouderlijke verantwoordelijkheid (AA nr. 32)
c. Alimentatieverordening → regeling van de rechtsmacht en de erkenning en
tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in alimentatiezaken (AA nr. 59)
d. EU-Insolventieverordening → regeling van de rechtsmacht en de erkenning van
faillissementen in de Europese Unie (AA nr. 150)
e. ‘Rome I’ → regeling voor het bepalen van het toepasselijke recht op verbintenissen uit
overeenkomsten (AA nr. 85)
f. ‘Rome II’ → regeling voor het bepalen van het toepasselijke recht op niet- contractuele
verbintenissen (AA nr. 102)
g. Erfrechtverordening (afgekort: ErfVo, AA nr. 68) h. Verordening huwelijksvermogensrecht
(afgekort: HuwvermVo, AA nr. 23)
i. Verordening partnerschapsvermogensrecht (afgekort: VoGP, AA nr. 37)
Wet
Het ipr kan je ook nog vinden in de nationale wet. Wet is commuun ipr. Dit is al het ipr dat
niet in de verdragen of verordeningen is geregeld. In Nederland vind je het ipr in Boek 10
BW, alsmede in het Rv (art. 1 t/m 14, 431, 765 t/m 767, 985 t/m 994, art. 1074 t/m 1076).
Voor een deel ook in andere delen van het BW. Zie HC sheet.
Rechtspraak
Prejudiciële beslissingen van het HvJEU, uitspraken van de Hoge Raad, gerechtshoven en van
de rechtbanken.
