Samenvatting voor de toelatingstoets Aardrijkskunde

Aardrijkskunde


B1 Aarde, klimaat en landschap
B1.1
Zonnestelsel: De aarde en zeven planeten die rond de zon draaien. Daarnaast tientallen
manen, vele kometen en asteroïden.
Sterren
Kometen zijn relatief kleine hemellichamen die in vaak erg elliptische banen rond een ster
draaien en uit ijs, gas en stof bestaan. (‘vuile sneeuwballen’)
Asteroïden: kleine planeten, stukken rots tussen Mars en Jupiter
Planeten: grote bol van gas of steen, verlichting krijgen ze van de zon

Luchtlagen
Onderste 10 km. Het weer
Atmosfeer beschermt aarde tegen meteorieten
(brokken steen in ruimte)
Ozonlaag in stratosfeer (beschermt tegen gevaarlijke
zonnestraling)
Troposfeer: hierin speelt het weer zich af

Weer en klimaat
Weer = de toestand van de atmosfeer op een bepaalde plaats op een bepaald moment.
Klimaat = de gemiddelde toestand van het weer in een groot gebied en over een langere tijd
( minimaal 30 jaar)

Weer wordt bepaald door:
 Temperatuur:
a. Plaats op aarde ( hoe dichter bij de evenaar hoe warmer)
b. Hoogte ligging ( 100 meter – 0,6 graden)
c. Dichtbij water -> land-zeeklimaat
 Neerslag:
a. In de Bilt gem. 800 mm per jaar= 800 liter per m2 (80 emmers)
b. Waterkringloop
c. Hagel, ijzel, stijgingsregens
 Wind
a. Westenwind in herfst over de Noordzee is warm

Waarom staat de zon eigenlijk lager in het najaar?

Dat heeft te maken met de stand van onze aarde. Onze planeet gaat per jaar één keer om de
zon heen. De aarde draait ten opzichte van de zon schuin om zijn eigen as heen.
( aardrotatie)
Dat betekent dat landen boven de evenaar in de herfst/winter minder lang zonlicht krijgen.

,Dag en nacht

 De aarde is een bol.
 Zonnestralen verlichten de helft.
 Op evenaar 12 uur ( wel of geen) zonlicht.
 De aardas = de denkbeeldige lijn van Noordpool naar Zuidpool
 Vanwege schuine aardas: in noorden in zomer lange dagen.
 Bij Noordpoolcirkel in zomer 24 uur licht
 De aarde draait in 365 dagen om de zon
 De aarde staat het dichtst bij de zon in
januari en het verst van de zon af in juli

Seizoenen
Ontstaan door:
 Baan om de zon ( aardbaan) ( aarde heeft
steeds andere positie ten opzichte van de
zon)
 Schuine stand van de aardas


B1.2, B1.3
Moessons
 Passaatwinden bij de evenaar
 Vooral in Afrika, Azië en Indonesië
 Bij evenaar stijgt lucht hoog door hitte
 Daardoor lage luchtdruk ( intertropische
convergentiezone)
 Niet altijd op zelfde plaats vanwege
verschuiving zonnestand


 Stuwingsregens aan de loefzijde van de
berg
 Lijzijde droger en vaak warmer
 2/3 deel van de aarde is water

Loefzijde gaat de lucht omhoog
Lijzijde gaat de lucht omlaag

Klimaatvormen
 Op de aarde zijn klimaatzones
 We gebruiken de indeling van Köppen:
A. Het tropisch regenklimaat
B. Het droog klimaat
C. Het zeeklimaat ( maritiem klimaat)
D. Het landklimaat ( continentaal klimaat )
E. Het poolklimaat

, Tropisch regenwoudklimaat
Heel warm, heel nat, veel planten
 Etagebouw: bomen van verschillende lengte
 Er zijn geen seizoenen
 Afgevallen bladeren zorgen voor voedingstoffen
 Mangrovebomen heel kenmerkend:

Droge klimaat
Savanneklimaat
Droge winter, warm

 Minder neerslag – bos minder dicht
 Ideaal landschap voor dieren
 Olifanten, leeuwen, zebra’s, antilopen, giraffes
 Enkele maanden per jaar geen neerslag

Steppeklimaat
Prairie Noord Amerika / pampas Zuid Amerika; nog droger

 Drie tot vier maanden per jaar neerslag
 Alleen gras en struiken
 Gras heel lange wortels
 Bodem heel vruchtbaar

Woestijnklimaat
Geen plantengroei, groot verschil in temperatuur

 Minder dan 250 mm neerslag
 Alleen cactussen en graspollen
 Hete woestijnen ( bijv. Sahara )
 Koude woestijnen ( bijv. Gobi )
 Overdag erg warm, ’s nachts erg koud
 Zand, rots-, grind, zout- , poolwoestijnen

Middellandse Zeeklimaat
Zomer droog/warm, winter zacht

 Gemiddeld niet kouder dan -3 graden
 Warme, droge zomer
 Zachte winter
 Palmbomen, cederbomen, pijnbomen