Oudheid en Middeleeuwen
Inhoudsopgave
Prehistorie – hoorcollege 1 & 2 ...................................................................................................... 2
Oudheid van West naar Oost – Hoorcollege 1 ................................................................................. 4
Oudheid Egypte – Hoorcollege 1 .................................................................................................... 7
Oudheid Egypte – hoorcollege 2 ..................................................................................................... 9
Oudheid Grieken – Hoorcollege 1 .................................................................................................11
Oudheid Grieken – hoorcollege 2 ..................................................................................................13
Oudheid Grieken – Hoorcollege 3 .................................................................................................15
Oudheid Romeinen – Hoorcollege 1 ..............................................................................................17
Oudheid Romeinen – Hoorcollege 2&3 ..........................................................................................21
Middeleeuwen – hoorcollege 1 .....................................................................................................26
Middeleeuwen – hoorcollege 2 .....................................................................................................28
Middeleeuwen - hoorcollege 3......................................................................................................31
Middeleeuwen – Hoorcollege 4 .....................................................................................................35
Middeleeuwen – hoorcollege 5 .....................................................................................................39
Middeleeuwen – hoorcollege 6 .....................................................................................................42
Middeleeuwen – hoorcollege 7 .....................................................................................................46
Middeleeuwen – hoorcollege 8 .....................................................................................................50
Middeleeuwen – hoorcollege 9 .....................................................................................................55
Middeleeuwen – Hoorcollege 10 ...................................................................................................58
,Prehistorie – hoorcollege 1 & 2
Bronnen in de oudheid zijn voornamelijk ongeschreven bronnen
Prehistorie is de voorgeschiedenis → ongeschreven bronnen
Hominiden → mensachtigen. Oorspronkelijke apen.
De theorie van dat de mens af zou stammen van de aap is als volgt:
Apen → mensapen → aapmensen → mensen
Australopithecus → laatste voorouder voordat we over de homosapiens spreken
• Ongeveer 4 tot 2 miljoen jaar geleden
• Eersten die rechtop liepen
• Armen zijn langer, benen zijn korter
• Tenen stonden nog wel krom (terugtrekken in bomen)
Homo habilis → handige mens
• Ongeveer 2.2 tot 1.5 miljoen
jaar geleden
• In de savanne geleefd
• Liep voor een groot gedeelte
rechtop
• Groter dan australopithecus
Homo erectus →
• Ongeveer 1.9 tot 500.000 jaar geleden
Homo sapiens → vanaf 250.000 jaar geleden
Homo neanderthaler → vanaf 200.000-30.000 jaar geleden
Grote migratie 71.000 jaar voor christus
EERSTE VORMEN VAN MENSELIJKE CULTUUR?
1. Bipedalisme
Op twee benen lopen. Je bekken gaan veranderen, bevalling wordt lastiger.
2. Vuur
Eten koken. Darmen gaan korter worden. 400.000 jaar geleden.
3. Taal
Elke diersoort gebruikt taal. De mens maakt deze taal complexer, gaan zich onderscheiden van andere
diersoorten. Is verder ontwikkeld om overlevingskans te verbeteren.
Leefwijze van de eerste mensen
Dieet van de mens is heel divers, vezelrijk. Mannen jagen, vrouwen verzamelen.
Gebruiksvoorwerpen
De naald.
Kunst en cultuur
Rotstekeningen: mensen, dieren, handomtrekken. Oker.
Mobiliteit is groot
Er was veel beweging van de ene plek naar de andere plek.
Religie
Venusbeeldjes. Zaten geen gezichten op. Vrouwen als heel extreem afgebeeld. Vruchtbaarheid.
NEOLITHISCHE REVOLUTIE
Oorzaak van deze revolutie was de klimaatverandering.
Voordelen: uitvindingen en voortplanting → Nadelen: leefomstandigheden en gezondheid
Warmer en Veranderende
Einde ijstijd Semi-sedentair Kennis Landbouw
natter vegetatie grens
2
, Deze vond plaats
In de vruchtbare halve maan.
PREHISTORISCHE SAMENLEVINGEN IN EUROPA
Trechterbekercultuur
Klokbekercultuur
Bandkeramischecultuur
Bronstijd
In de bronstijd vonden er veel technologische
ontwikkelingen plaats. Er ontstond een
steeds complexere samenleving. Op
economische vlak ook.
Cultuur en mentualiteit
Het dagelijkse leven werd veel intensiever.
Men ging schepen bouwen → ontstaan scheepvaart.
Grafgiften werden er gegeven → misschien wel leven na de dood?
Economie en handel
Opkomst van ijzer
Zout werd belangrijk → belastingen?
Contacten met de Grieken
SOEMERISCHE BESCHAVINGEN
Urbaid Uruk Vroege Akkadische Ur III Babylonische
• Tussen 6500 en • 4100-2900 dynastie rijk • 2047-1940 koningschap
5000-4100 V.Chr. • 2900-2334 • 2334-2218 V.Chr. • 1792-1750
V.Chr. V.Chr. V.Chr. V.Chr.
3
, Oudheid van West naar Oost – Hoorcollege 1
ZEEVOLKEN
Zijn afkomstig uit Centraal- Europa → ze brengen verwoestingen aan.
Vanaf de 13de eeuw tot en met de 10de eeuw V.Chr. rondom de Middellandse zee.
Filistijnen
Zij richtten zich op de kuststrook van Palestina → ze hadden conflict met de twaalf verbonden stammen
van Israël. Ze gingen van zee naar landbouw.
Phoeniciërs (Feniciërs)
Huidige Libanon (Sidon, Byblos en Tyre zijn havensteden van deze volkeren)
Het is een Semitisch sprekend volk
Het heeft stadsculturen
Handelaren → paarse en blauwe stoffen.
De zee bleef in het belang → op die manier konden ze handel behouden met Griekenland en Egypte.
De stad Carthago wordt opgericht.
Ontwikkelen van een alfabet → deze hebben de Grieken vervolgens overgenomen en aangepast.
Het resultaat van de invasies van de zeevolken
De wereld kwam er opeens heel anders uit te zien.
Er was niet meer een wereld waarin er maar twee concurrerende grote mogendheden aan de macht
waren → waren Egypte en het Hittietenrijk.
Kleinere vorstendommen komen nu ook aan de ‘macht’.
HET JOODSE VOLK
In Egypte (het joodse rijk) vinden er 10 plagen plaats
Religie
Er zijn 10 geboden:
• Geen andere goden eren dan Jaweh • Niet doden
• Geen beelden maken • Niet scheiden
• Naam God niet ijdellijk (lichtzinnig) • Niet stelen
gebruiken • Niet liegen
• Eert de sabbatdag • Niet begeren wat van de buurman is
• Eert uw vader en moeder
Tenach → de 39 bijbelboeken
Thora → de wet, leer en instructie
Talmud → na de Tenach het belangrijkste boek binnen het Jodendom
4
Inhoudsopgave
Prehistorie – hoorcollege 1 & 2 ...................................................................................................... 2
Oudheid van West naar Oost – Hoorcollege 1 ................................................................................. 4
Oudheid Egypte – Hoorcollege 1 .................................................................................................... 7
Oudheid Egypte – hoorcollege 2 ..................................................................................................... 9
Oudheid Grieken – Hoorcollege 1 .................................................................................................11
Oudheid Grieken – hoorcollege 2 ..................................................................................................13
Oudheid Grieken – Hoorcollege 3 .................................................................................................15
Oudheid Romeinen – Hoorcollege 1 ..............................................................................................17
Oudheid Romeinen – Hoorcollege 2&3 ..........................................................................................21
Middeleeuwen – hoorcollege 1 .....................................................................................................26
Middeleeuwen – hoorcollege 2 .....................................................................................................28
Middeleeuwen - hoorcollege 3......................................................................................................31
Middeleeuwen – Hoorcollege 4 .....................................................................................................35
Middeleeuwen – hoorcollege 5 .....................................................................................................39
Middeleeuwen – hoorcollege 6 .....................................................................................................42
Middeleeuwen – hoorcollege 7 .....................................................................................................46
Middeleeuwen – hoorcollege 8 .....................................................................................................50
Middeleeuwen – hoorcollege 9 .....................................................................................................55
Middeleeuwen – Hoorcollege 10 ...................................................................................................58
,Prehistorie – hoorcollege 1 & 2
Bronnen in de oudheid zijn voornamelijk ongeschreven bronnen
Prehistorie is de voorgeschiedenis → ongeschreven bronnen
Hominiden → mensachtigen. Oorspronkelijke apen.
De theorie van dat de mens af zou stammen van de aap is als volgt:
Apen → mensapen → aapmensen → mensen
Australopithecus → laatste voorouder voordat we over de homosapiens spreken
• Ongeveer 4 tot 2 miljoen jaar geleden
• Eersten die rechtop liepen
• Armen zijn langer, benen zijn korter
• Tenen stonden nog wel krom (terugtrekken in bomen)
Homo habilis → handige mens
• Ongeveer 2.2 tot 1.5 miljoen
jaar geleden
• In de savanne geleefd
• Liep voor een groot gedeelte
rechtop
• Groter dan australopithecus
Homo erectus →
• Ongeveer 1.9 tot 500.000 jaar geleden
Homo sapiens → vanaf 250.000 jaar geleden
Homo neanderthaler → vanaf 200.000-30.000 jaar geleden
Grote migratie 71.000 jaar voor christus
EERSTE VORMEN VAN MENSELIJKE CULTUUR?
1. Bipedalisme
Op twee benen lopen. Je bekken gaan veranderen, bevalling wordt lastiger.
2. Vuur
Eten koken. Darmen gaan korter worden. 400.000 jaar geleden.
3. Taal
Elke diersoort gebruikt taal. De mens maakt deze taal complexer, gaan zich onderscheiden van andere
diersoorten. Is verder ontwikkeld om overlevingskans te verbeteren.
Leefwijze van de eerste mensen
Dieet van de mens is heel divers, vezelrijk. Mannen jagen, vrouwen verzamelen.
Gebruiksvoorwerpen
De naald.
Kunst en cultuur
Rotstekeningen: mensen, dieren, handomtrekken. Oker.
Mobiliteit is groot
Er was veel beweging van de ene plek naar de andere plek.
Religie
Venusbeeldjes. Zaten geen gezichten op. Vrouwen als heel extreem afgebeeld. Vruchtbaarheid.
NEOLITHISCHE REVOLUTIE
Oorzaak van deze revolutie was de klimaatverandering.
Voordelen: uitvindingen en voortplanting → Nadelen: leefomstandigheden en gezondheid
Warmer en Veranderende
Einde ijstijd Semi-sedentair Kennis Landbouw
natter vegetatie grens
2
, Deze vond plaats
In de vruchtbare halve maan.
PREHISTORISCHE SAMENLEVINGEN IN EUROPA
Trechterbekercultuur
Klokbekercultuur
Bandkeramischecultuur
Bronstijd
In de bronstijd vonden er veel technologische
ontwikkelingen plaats. Er ontstond een
steeds complexere samenleving. Op
economische vlak ook.
Cultuur en mentualiteit
Het dagelijkse leven werd veel intensiever.
Men ging schepen bouwen → ontstaan scheepvaart.
Grafgiften werden er gegeven → misschien wel leven na de dood?
Economie en handel
Opkomst van ijzer
Zout werd belangrijk → belastingen?
Contacten met de Grieken
SOEMERISCHE BESCHAVINGEN
Urbaid Uruk Vroege Akkadische Ur III Babylonische
• Tussen 6500 en • 4100-2900 dynastie rijk • 2047-1940 koningschap
5000-4100 V.Chr. • 2900-2334 • 2334-2218 V.Chr. • 1792-1750
V.Chr. V.Chr. V.Chr. V.Chr.
3
, Oudheid van West naar Oost – Hoorcollege 1
ZEEVOLKEN
Zijn afkomstig uit Centraal- Europa → ze brengen verwoestingen aan.
Vanaf de 13de eeuw tot en met de 10de eeuw V.Chr. rondom de Middellandse zee.
Filistijnen
Zij richtten zich op de kuststrook van Palestina → ze hadden conflict met de twaalf verbonden stammen
van Israël. Ze gingen van zee naar landbouw.
Phoeniciërs (Feniciërs)
Huidige Libanon (Sidon, Byblos en Tyre zijn havensteden van deze volkeren)
Het is een Semitisch sprekend volk
Het heeft stadsculturen
Handelaren → paarse en blauwe stoffen.
De zee bleef in het belang → op die manier konden ze handel behouden met Griekenland en Egypte.
De stad Carthago wordt opgericht.
Ontwikkelen van een alfabet → deze hebben de Grieken vervolgens overgenomen en aangepast.
Het resultaat van de invasies van de zeevolken
De wereld kwam er opeens heel anders uit te zien.
Er was niet meer een wereld waarin er maar twee concurrerende grote mogendheden aan de macht
waren → waren Egypte en het Hittietenrijk.
Kleinere vorstendommen komen nu ook aan de ‘macht’.
HET JOODSE VOLK
In Egypte (het joodse rijk) vinden er 10 plagen plaats
Religie
Er zijn 10 geboden:
• Geen andere goden eren dan Jaweh • Niet doden
• Geen beelden maken • Niet scheiden
• Naam God niet ijdellijk (lichtzinnig) • Niet stelen
gebruiken • Niet liegen
• Eert de sabbatdag • Niet begeren wat van de buurman is
• Eert uw vader en moeder
Tenach → de 39 bijbelboeken
Thora → de wet, leer en instructie
Talmud → na de Tenach het belangrijkste boek binnen het Jodendom
4
