Hoorcolleges Filosofie van de Levenswetenschappen

Hoorcollege 1: Onderzoek naar onderzoek

Hoe kan het zijn dat de kloonaffaire niet doorzien werd, vanuit verschillende invalshoeken:

 Sociaal maatschappelijke of culturele invalshoek
o Politieke opvattingen stamcelonderzoek
o Autoritaire Oosterse cultuur
o Co-auteur leidt tot schijn interne controle
 Ethische invalshoek
o De onafhankelijkheid van wetenschappelijk onderzoek
 Wetenschappelijke invalshoek
o Processen verificatie en valsificatie?
o Reputatie van de wetenschapper
o Zijn peer-review en andere controle mechanismen betrouwbaar?
 Rol van persoonlijke opvattingen / aangehangen waarden / levensbeschouwelijke visie

De volgende elementen zijn belangrijk voor een goede reflectie op wetenschap:

 Wanneer telt in wetenschap iets als ‘bewijs’?
o Discussie over concreet bewijsmateriaal
o Discussie over wat als bewijs kan doorgaan
o Discussie over principiële grenzen aan bewijsbaarheid
 Wat is de rol van ‘objectiviteit’ en bias in wetenschap?
o Verschil tussen objectief en subjectief
o Claim: ‘wetenschappelijke kennis is objectief’
o Voorwaarde: heldere begripsvorming:
 Afwezigheid van vaagheid en meerzinnigheid. Van alledaagse naar
wetenschappelijke taal. Ideaal: helderheid en eenduidigheid.
 Begrippen moeten ‘operationeel’ zijn: gespecificeerd en meetbaar. Ideaal:
vrij van persoonlijke opvattingen / cultureel bepaalde waarden.
 Wat is ‘goede’ wetenschap?
o Hoe kan je de vraag of iets wetenschappelijke onderbouwd is, beantwoorden?
 Via wetenschappelijke onderzoek  visieuze cirkel
 Bestaan er regels voor de acceptatie van wetenschappelijke kennis?
 Hoe behoren wetenschappers te werk te gaan?
 Wanneer zijn onderzoeksresultaten betrouwbaar?

Het standaard (common sense) beeld van wetenschap:

1) Alleen empirische feiten en logische afleidingen (penicilline voorbeeld, Darwins vinken)
2) Normen en waarden doen er in de wetenschap niet toe
3) Wetenschap is autonoom
4) Wetenschap is neutraal
5) Wetenschap is onafhankelijk
6) Wetenschap is maatschappelijk waardevrij
7) Wetenschap is niet normatief
8) Wetenschappelijke kennis is zekere kennis

, 9) Wetenschappelijke kennis is betrouwbaar omdat het door iedereen getoetst kan worden

Uit de praktijk blijkt echter dat dit nauwelijks op gaat. Wetenschappers zijn ook gewoon personen, en
zullen dus nooit geheel objectief zijn. Daardoor hebben allerlei verschillende filosofen een hele
andere visie op wetenschap.

Kritisch rationalisme (Popper)

 Zeer kritisch / negatief over de mogelijkheid van objectieve kennis
 Zeer kritisch / negatief over de waarde van verificatie / confirmatie
 In plaats van verificatie komt falsificatie (‘van bevestiging naar weerlegging’)
o Je kan nooit onderzoeken of iets waar is, je kan echter wel onderzoeken of iets niet
waar is. Door steeds theoriën te elimineren, kom je steeds dichter bij de waarheid

Paradigma’s (Thomas Kuhn)

 Een wetenschappelijke theorie is het resultaat van:
o Empirische gegevens
o Theorievorming
o Subjectieve en objectieve criteria
o Psychologische factoren
o Sociale factoren
 Een wetenschapper werkt binnen een paradigma (normale wetenschap), wanneer dit
paradigma verschuift, spreek je van revolutionaire wetenschap

Sociologie van de wetenschappelijke kennis (SWK)

 ‘Feiten’ als het resultaat van een onderhandelingsproces
 De rol van sociale factoren is doorslaggevend bij de acceptatie van wetenschappelijke kennis

Actor-network theorie (Latour)

 Wetenschap en technologie geven actief vorm aan de samenleving
 De acceptatie van wetenschappelijke kennis is een kwestie van een ‘heterogeen netwerk’
van theorieën, apparaten, statistiek, wetenschappers, ondersteunend personeel, politieke
richtlijnen, economische omstandigheden en vooral veel geld

Knowledge filter

 Het idee van ‘de’ wetenschappelijke methode is achterhaald en overbodig
 In de loop van de tijd worden onjuiste hypothesen en theorieën geëlimineerd
o Wat overblijft, komt uiteindelijk in de studieboeken, overbodige kennis is ook weg