Inhoudsopgave
Aantekeningen kennis- en informatieclips, week 1................................2
Aantekeningen hoorcollege, week 2.....................................................3
1. drie theorieën van het recht (rechtstheoretische posities):...........................................................3
2. The case of the Speluncean Explorers by Lon Fuller (Harvard Law Review):..................................3
Aantekeningen kennis- en informatieclips, week 2................................8
Aantekeningen hoorcollege, week 3.....................................................9
1. Rechtspositivisme: H.L.A. Hart (rechtsfilosoof)...............................................................................9
2. Natuurrecht..................................................................................................................................10
Aantekeningen kennis- en introductieclips, week 3.............................13
1. Introductieclip..............................................................................................................................13
2. Kennisclip (wat is recht?)..............................................................................................................13
Aantekeningen hoorcollege, week 4...................................................14
1. Rechtsbronnen.............................................................................................................................14
1.1 Wetten....................................................................................................................................14
1.2 Verdragen...............................................................................................................................15
1.3 Jurisprudentie.........................................................................................................................16
1.4 Beginselen..............................................................................................................................17
1.4.1 Dworkin over rechtsbeginselen...........................................................................................18
Aantekeningen kennis- en informatieclip, week 4...............................21
1. Formele rechtsbronnen................................................................................................................21
Aantekeningen hoorcollege (rechtsbron: gewoonte), week 5...............22
1. Gewoonte als bron van recht:......................................................................................................22
2. Rechtsrealisme.............................................................................................................................24
Aantekeningen kennis- en informatieclip (rechtsrealisme), week 5......27
Aantekeningen hoorcollege, week 6...................................................28
1. Strafrecht......................................................................................................................................28
1.1 Cesare Beccaria (1738-1794)..................................................................................................28
1.2 Arrest ‘Elektriciteit’ (NJ 1921/564) (legaliteitsbeginsel)..........................................................29
2. Interpretatiemethoden.................................................................................................................29
2.1 Arrest ‘Runescape’ (NJ 2012/536)..........................................................................................30
2.2 Arrest ‘Mensenroof’ (NJ 2003/632)........................................................................................30
3. Rol van de rechter binnen de trias politica...................................................................................31
Aantekeningen kennis- en informatieclips, week 6..............................32
1
,Aantekeningen hoorcollege, week 7...................................................33
1. Privaatrecht: kernbegrippen.........................................................................................................33
2. Uitgangspunten van het privaatrecht...........................................................................................34
Aantekeningen kennis- en informatieclips, week 7..............................39
Aantekeningen hoorcollege, week 8...................................................40
1. Vrijheid.........................................................................................................................................40
1.1 John Locke (1632-1704)..........................................................................................................40
1.2 Declaration of Independance (1776)......................................................................................40
1.3 Isaiah Berlin (1909-1997)........................................................................................................41
2. Grondrechten...............................................................................................................................41
3. Vrijheid van meningsuiting en democratie...................................................................................42
4. Gelijkheid en neutraliteit..............................................................................................................43
4.1 drie vormen neutraliteit.........................................................................................................43
Aantekeningen kennisclip, week 8.....................................................44
Aantekeningen kennis- en informatieclips,
week 1
Indelingen en onderscheidingen:
- Positief recht en wenselijk recht
- Objectief recht en subjectief recht
- Internationaal en nationaal recht
- Publiek- en privaatrecht
- Dwingend en aanvullend recht
- Materieel en formeel recht
Positief, geldend recht: het recht dat in een bepaalde gemeenschap door de bevoegde autoriteiten is
vastgesteld (rechtmatig).
Wenselijk, ideaal recht: het recht dat men wenst of nastrevenswaardig vindt, zoals het zou moeten
zijn (rechtvaardig).
Objectief recht: alle erkende rechtsnormen (law, het recht wat er is).
Subjectief recht: persoonlijke, juridische aanspraak die je aan het objectieve recht kunt ontlenen
(right, het recht wat je hebt).
Internationaal recht: verdragen tussen staten en besluiten van internationale organisaties
Nationaal recht: recht dat binnen nationale staten tot stand komt en gelding heeft. Dit nationale
recht kan ook gelden voor burgers die zich buiten de staat bevinden.
Publiekrecht: verhouding overheid en burger juridische ongelijkheid
Privaatrecht: regelt verhouding tussen burgers onderling en bedrijven etc. juridische gelijkheid
Dwingend recht: je bent aan de bepaling gebonden, je kan niet zelf beslissen (bv. monogamie).
Aanvullend recht: je kan je aan de regel onttrekken (bv. erfrecht), je bent er alleen aan gebonden als
2
, je er zelf voor kiest om er niet van af te wijken.
Materieel recht: alle inhoudelijke normen (bv. niet vermoorden)
Formeel recht: alle regels met betrekking tot de handhaving en effectuering van het materiële recht,
dus over de procedures.
Onderscheidingen kunnen ook overlappen, zoals het positief recht en het objectief recht. Het
materiële recht en het formele recht zijn beiden ook onderdeel van het objectief recht.
Drie perspectieven/meningen op het recht:
1. Regels zijn regels rechtszekerheid
2. Hogere beginselen gerechtigheid/rechtvaardigheid redelijkheid en billijkheid
3. Praktische/maatschappelijke belangen doelmatigheid wat is maatschappelijk goed om
te doen en wat niet, of voor de economie etc.
Aantekeningen hoorcollege,
week 2
1. drie theorieën van het recht (rechtstheoretische posities):
- Rechtspositivisme (rechtszekerheid, regels zijn regels)
- Natuurrecht (gerechtigheid, hogere beginselen)
- Rechtsrealisme (doelmatigheid, praktische belangen)
2. The case of the Speluncean Explorers by Lon Fuller (Harvard Law
Review):
- Geeft een inkijk op de verschillende theorieën van het recht
- Gaat om de rechtsvraag of de onderzoekers schuldig zijn aan moord
Rechter 1 (Truepenny)(geen beslissing):
‘It seems to me that in dealing with this extraordinary case the jury and the trial judge followed […]
the only course that was open to them under the law. The language of our statute […] permits of no
exception applicable to this case, however our sympathies may incline us to make allowance for the
tragic situation in which these men found themselves.’
‘In a case like this the principle of executive clemency seems admirably suited to mitigate the rigors of
the law […] I think we may […] assume that some form of clemency will be extended to these
defendants. If this is done, then justice will be accomplished […].’
• Strikte wetstoepassing
• Rechterlijke gebondenheid
• Rechterlijke uitspraken hoeven niet rechtvaardig te zijn
• Clementie is voorbehouden aan het bestuur
Rechter 2 (Foster)(onschuldig aan moord):
‘If this Court declares that under our law these men have committed a crime, then our law is itself
convicted in the tribunal of common sense […]. For us to assert that the law we uphold and expound
compels us to a conclusion we are ashamed of […] seems to me to amount to an admission that the
law of this Commonwealth no longer pretends to incorporate justice.’
3
, Het kan toch niet dat deze mensen worden gestraft door het rechtssysteem. Als we hiermee
doorgaan, kunnen we het recht maar beter afschaffen want dan moeten we toegeven dat het recht
niet langer rechtvaardigheid verleent. Bij Foster is er dus een onlosmakend verband tussen de wet en
rechtvaardigheid.
‘At the time Roger Whetmore's life was ended by these defendants, they were […] not in a "state of
civil society" but in a "state of nature." This has the consequence that the law applicable to them is
not the enacted and established law of this Commonwealth, but the law derived from those principles
that were appropriate to their condition. I have no hesitancy in saying that under those principles
they were guiltless of any crime.’
Bij een uitzonderlijke situatie moeten we dus niet de gewone regels klakkeloos gaan overnemen op
zo’n situatie. Hierbij gelden er andere beginselen, de beginselen van de natuur.
‘It is perfectly clear that these men did an act that violates the literal wording of the statute […]. But
[…] a man may break the letter of the law without breaking the law itself. Every proposition of
positive law, whether contained in a statute or a judicial precedent, is to be interpreted reasonably, in
the light of its evident purpose.’
De onderliggende gedachte is belangrijker dan de regels zelf. Het gaat dan namelijk om de diepere
beginselen van rechtvaardigheid. Necessity defense (noodweer): als je geen andere keus hebt om
iemand te vermoorden, dan ben je niet strafbaar.
• Noodzakelijk verband tussen recht en rechtvaardigheid
• ‘Wettelijk recht’ is niet van toepassing in uitzonderlijke omstandigheden; daar geldt alleen
het ‘natuurrecht’
• Soms moet de letter van de wet wijken voor de onderliggende gedachte ervan
• Natuurrecht
Rechter 3 (Keen)(schuldig aan moord):
‘The […] question that I wish to put to one side is that of deciding whether what these men did was
"right" or "wrong," "wicked" or "good." That is […] a question that is irrelevant to the discharge of my
office as a judge sworn to apply, not my conceptions of morality, but the law of the land.’
Keen is het volledig oneens met Foster. Wij zijn geen moraal figuren, de regels moeten we gewoon
toepassen. Recht en rechtvaardigheid hebben niks met elkaar te maken.
‘I know that the line of reasoning I have developed in this opinion will not be acceptable to those who
look only to the immediate effects of a decision […]. A hard decision is never a popular decision. […]
But I believe that judicial dispensation (vrijspraak) does more harm in the long run than hard
decisions.’
• Scheiding der machten
• Primaat van de wetgever
• Rechterlijke objectiviteit
• Rechtszekerheid
• Scheiding tussen recht en moral
• Rechtspositivisme
Rechter 4 (Handy)(:
‘I never cease to wonder at my colleagues' ability to throw an obscuring curtain of legalisms about
every issue presented to them for decision. […] What have all these things to do with the case? The
4
Aantekeningen kennis- en informatieclips, week 1................................2
Aantekeningen hoorcollege, week 2.....................................................3
1. drie theorieën van het recht (rechtstheoretische posities):...........................................................3
2. The case of the Speluncean Explorers by Lon Fuller (Harvard Law Review):..................................3
Aantekeningen kennis- en informatieclips, week 2................................8
Aantekeningen hoorcollege, week 3.....................................................9
1. Rechtspositivisme: H.L.A. Hart (rechtsfilosoof)...............................................................................9
2. Natuurrecht..................................................................................................................................10
Aantekeningen kennis- en introductieclips, week 3.............................13
1. Introductieclip..............................................................................................................................13
2. Kennisclip (wat is recht?)..............................................................................................................13
Aantekeningen hoorcollege, week 4...................................................14
1. Rechtsbronnen.............................................................................................................................14
1.1 Wetten....................................................................................................................................14
1.2 Verdragen...............................................................................................................................15
1.3 Jurisprudentie.........................................................................................................................16
1.4 Beginselen..............................................................................................................................17
1.4.1 Dworkin over rechtsbeginselen...........................................................................................18
Aantekeningen kennis- en informatieclip, week 4...............................21
1. Formele rechtsbronnen................................................................................................................21
Aantekeningen hoorcollege (rechtsbron: gewoonte), week 5...............22
1. Gewoonte als bron van recht:......................................................................................................22
2. Rechtsrealisme.............................................................................................................................24
Aantekeningen kennis- en informatieclip (rechtsrealisme), week 5......27
Aantekeningen hoorcollege, week 6...................................................28
1. Strafrecht......................................................................................................................................28
1.1 Cesare Beccaria (1738-1794)..................................................................................................28
1.2 Arrest ‘Elektriciteit’ (NJ 1921/564) (legaliteitsbeginsel)..........................................................29
2. Interpretatiemethoden.................................................................................................................29
2.1 Arrest ‘Runescape’ (NJ 2012/536)..........................................................................................30
2.2 Arrest ‘Mensenroof’ (NJ 2003/632)........................................................................................30
3. Rol van de rechter binnen de trias politica...................................................................................31
Aantekeningen kennis- en informatieclips, week 6..............................32
1
,Aantekeningen hoorcollege, week 7...................................................33
1. Privaatrecht: kernbegrippen.........................................................................................................33
2. Uitgangspunten van het privaatrecht...........................................................................................34
Aantekeningen kennis- en informatieclips, week 7..............................39
Aantekeningen hoorcollege, week 8...................................................40
1. Vrijheid.........................................................................................................................................40
1.1 John Locke (1632-1704)..........................................................................................................40
1.2 Declaration of Independance (1776)......................................................................................40
1.3 Isaiah Berlin (1909-1997)........................................................................................................41
2. Grondrechten...............................................................................................................................41
3. Vrijheid van meningsuiting en democratie...................................................................................42
4. Gelijkheid en neutraliteit..............................................................................................................43
4.1 drie vormen neutraliteit.........................................................................................................43
Aantekeningen kennisclip, week 8.....................................................44
Aantekeningen kennis- en informatieclips,
week 1
Indelingen en onderscheidingen:
- Positief recht en wenselijk recht
- Objectief recht en subjectief recht
- Internationaal en nationaal recht
- Publiek- en privaatrecht
- Dwingend en aanvullend recht
- Materieel en formeel recht
Positief, geldend recht: het recht dat in een bepaalde gemeenschap door de bevoegde autoriteiten is
vastgesteld (rechtmatig).
Wenselijk, ideaal recht: het recht dat men wenst of nastrevenswaardig vindt, zoals het zou moeten
zijn (rechtvaardig).
Objectief recht: alle erkende rechtsnormen (law, het recht wat er is).
Subjectief recht: persoonlijke, juridische aanspraak die je aan het objectieve recht kunt ontlenen
(right, het recht wat je hebt).
Internationaal recht: verdragen tussen staten en besluiten van internationale organisaties
Nationaal recht: recht dat binnen nationale staten tot stand komt en gelding heeft. Dit nationale
recht kan ook gelden voor burgers die zich buiten de staat bevinden.
Publiekrecht: verhouding overheid en burger juridische ongelijkheid
Privaatrecht: regelt verhouding tussen burgers onderling en bedrijven etc. juridische gelijkheid
Dwingend recht: je bent aan de bepaling gebonden, je kan niet zelf beslissen (bv. monogamie).
Aanvullend recht: je kan je aan de regel onttrekken (bv. erfrecht), je bent er alleen aan gebonden als
2
, je er zelf voor kiest om er niet van af te wijken.
Materieel recht: alle inhoudelijke normen (bv. niet vermoorden)
Formeel recht: alle regels met betrekking tot de handhaving en effectuering van het materiële recht,
dus over de procedures.
Onderscheidingen kunnen ook overlappen, zoals het positief recht en het objectief recht. Het
materiële recht en het formele recht zijn beiden ook onderdeel van het objectief recht.
Drie perspectieven/meningen op het recht:
1. Regels zijn regels rechtszekerheid
2. Hogere beginselen gerechtigheid/rechtvaardigheid redelijkheid en billijkheid
3. Praktische/maatschappelijke belangen doelmatigheid wat is maatschappelijk goed om
te doen en wat niet, of voor de economie etc.
Aantekeningen hoorcollege,
week 2
1. drie theorieën van het recht (rechtstheoretische posities):
- Rechtspositivisme (rechtszekerheid, regels zijn regels)
- Natuurrecht (gerechtigheid, hogere beginselen)
- Rechtsrealisme (doelmatigheid, praktische belangen)
2. The case of the Speluncean Explorers by Lon Fuller (Harvard Law
Review):
- Geeft een inkijk op de verschillende theorieën van het recht
- Gaat om de rechtsvraag of de onderzoekers schuldig zijn aan moord
Rechter 1 (Truepenny)(geen beslissing):
‘It seems to me that in dealing with this extraordinary case the jury and the trial judge followed […]
the only course that was open to them under the law. The language of our statute […] permits of no
exception applicable to this case, however our sympathies may incline us to make allowance for the
tragic situation in which these men found themselves.’
‘In a case like this the principle of executive clemency seems admirably suited to mitigate the rigors of
the law […] I think we may […] assume that some form of clemency will be extended to these
defendants. If this is done, then justice will be accomplished […].’
• Strikte wetstoepassing
• Rechterlijke gebondenheid
• Rechterlijke uitspraken hoeven niet rechtvaardig te zijn
• Clementie is voorbehouden aan het bestuur
Rechter 2 (Foster)(onschuldig aan moord):
‘If this Court declares that under our law these men have committed a crime, then our law is itself
convicted in the tribunal of common sense […]. For us to assert that the law we uphold and expound
compels us to a conclusion we are ashamed of […] seems to me to amount to an admission that the
law of this Commonwealth no longer pretends to incorporate justice.’
3
, Het kan toch niet dat deze mensen worden gestraft door het rechtssysteem. Als we hiermee
doorgaan, kunnen we het recht maar beter afschaffen want dan moeten we toegeven dat het recht
niet langer rechtvaardigheid verleent. Bij Foster is er dus een onlosmakend verband tussen de wet en
rechtvaardigheid.
‘At the time Roger Whetmore's life was ended by these defendants, they were […] not in a "state of
civil society" but in a "state of nature." This has the consequence that the law applicable to them is
not the enacted and established law of this Commonwealth, but the law derived from those principles
that were appropriate to their condition. I have no hesitancy in saying that under those principles
they were guiltless of any crime.’
Bij een uitzonderlijke situatie moeten we dus niet de gewone regels klakkeloos gaan overnemen op
zo’n situatie. Hierbij gelden er andere beginselen, de beginselen van de natuur.
‘It is perfectly clear that these men did an act that violates the literal wording of the statute […]. But
[…] a man may break the letter of the law without breaking the law itself. Every proposition of
positive law, whether contained in a statute or a judicial precedent, is to be interpreted reasonably, in
the light of its evident purpose.’
De onderliggende gedachte is belangrijker dan de regels zelf. Het gaat dan namelijk om de diepere
beginselen van rechtvaardigheid. Necessity defense (noodweer): als je geen andere keus hebt om
iemand te vermoorden, dan ben je niet strafbaar.
• Noodzakelijk verband tussen recht en rechtvaardigheid
• ‘Wettelijk recht’ is niet van toepassing in uitzonderlijke omstandigheden; daar geldt alleen
het ‘natuurrecht’
• Soms moet de letter van de wet wijken voor de onderliggende gedachte ervan
• Natuurrecht
Rechter 3 (Keen)(schuldig aan moord):
‘The […] question that I wish to put to one side is that of deciding whether what these men did was
"right" or "wrong," "wicked" or "good." That is […] a question that is irrelevant to the discharge of my
office as a judge sworn to apply, not my conceptions of morality, but the law of the land.’
Keen is het volledig oneens met Foster. Wij zijn geen moraal figuren, de regels moeten we gewoon
toepassen. Recht en rechtvaardigheid hebben niks met elkaar te maken.
‘I know that the line of reasoning I have developed in this opinion will not be acceptable to those who
look only to the immediate effects of a decision […]. A hard decision is never a popular decision. […]
But I believe that judicial dispensation (vrijspraak) does more harm in the long run than hard
decisions.’
• Scheiding der machten
• Primaat van de wetgever
• Rechterlijke objectiviteit
• Rechtszekerheid
• Scheiding tussen recht en moral
• Rechtspositivisme
Rechter 4 (Handy)(:
‘I never cease to wonder at my colleagues' ability to throw an obscuring curtain of legalisms about
every issue presented to them for decision. […] What have all these things to do with the case? The
4
