Het relevante verleden
Onderzoeksvoorstel BO7
Tom Boerdijk
500878321
Mihai Popa
Stageschool: Regius College Schagen
Leraar geschiedenis tweedegraads
Onderwijs en Opvoeding
Maandag 23 juni 2025
, Inhoudsopgave
Samenvatting......................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1: Probleemstelling................................................................................................4
1.1 Onderzoekscontext.................................................................................................4
1.2 Aanleiding...............................................................................................................4
1.3 Doelstellingen.......................................................................................................... 5
1.4 Kernbegrippen........................................................................................................6
Hoofdstuk 2: Theoretisch kader..............................................................................................7
2.1.1 Relevantie van geschiedenis................................................................................7
2.1.2 Relevantie van geschiedenisonderwijs.................................................................8
2.2.1 Identiteitsvorming van leerlingen..........................................................................8
2.2.2 Burgerschapsontwikkeling bij leerlingen...............................................................9
2.3.1 Wat zijn historische analogieën?..........................................................................9
2.3.2 Ontwerpeisen voor een analogieles...................................................................10
Hoofdstuk 3: Onderzoeksvragen..........................................................................................12
3.1 Hoofdvraag............................................................................................................ 12
Hoofdstuk 4: Methodologie...................................................................................................13
4.1 Onderzoekspopulatie.............................................................................................13
4.2 Aanpak en meetinstrumenten................................................................................13
4.3 Validiteit en betrouwbaarheid................................................................................14
4.4 Data-analyse......................................................................................................... 15
Planning relevantie onderzoek.............................................................................................16
Hoofdstuk 5: Resultaten.......................................................................................................17
Figuur 2 Resultaten per exit ticket op de stelling ‘De historische analogie heeft ervoor
gezorgd dat ik geschiedenis nuttiger ben gaan vinden’....................................................17
Figuur 3 Resultaten per exit ticket op de stelling ‘Door te leren met een historische
analogie ben ik bewuster geworden over de invloed van mijn keuzes’............................18
Figuur 4: Gestelde vragen tijdens focusgesprekken........................................................19
Figuur 5 Resultaten focusgesprekken..............................................................................20
Figuur 6 Voor- en nameting RHMS-enquête....................................................................21
Hoofdstuk 6: Discussie......................................................................................................... 23
6.1 Mogelijke verklaringen voor resultaten..................................................................23
6.2 Mate van geldigheid..............................................................................................23
6.3 Suggesties voor vervolgonderzoek........................................................................24
6.3.1 Methodologische suggesties..........................................................................24
6.3.2 Inhoudelijke suggesties..................................................................................24
Hoofdstuk 7: Conclusie.........................................................................................................26
Hoofdstuk 8: Aanbevelingen.................................................................................................27
Hoofdstuk 9: Reflectie.......................................................................................................... 28
Literatuurlijst......................................................................................................................... 29
Bijlagen................................................................................................................................. 30
Bijlage 1: Tabel RHMS-onderzoek nulmeting...................................................................30
Bijlage 2: Lesplanformulieren analogielessen..................................................................31
1
, Lesplanformulier analogieles 1....................................................................................31
Lesplanformulier analogieles 2....................................................................................37
Lesplanformulier analogieles 3....................................................................................42
Bijlage 3: Powerpoint dia’s analogielessen......................................................................47
Dia’s analogieles 1......................................................................................................47
Dia’s analogieles 2......................................................................................................48
Dia’s analogieles 3......................................................................................................50
Bijlage 4: Overzicht uitslag RHMS-onderzoek nulmeting.................................................51
Bijlage 5: Exit tickets analogielessen...............................................................................52
Bijlage 6: Vragen focusgesprekken..................................................................................54
Bijlage 7: Dataverwerking exit tickets analogielessen......................................................55
Gemiddelden van de stellingen per exit ticket..................................................................55
Bijlage 8: Antwoordcluster focusgesprekken....................................................................56
Gemiddelden van de stellingen per exit ticket..................................................................56
Bijlage 9: Dataverwerking focusgesprekken.....................................................................58
Bijlage 10: Nameting RHMS-enquête...................................................................................60
Bijlage 11: Transcriptie focusgesprekken.............................................................................61
Focusgesprek 1........................................................................................................... 61
Focusgesprek 2........................................................................................................... 65
2
, Samenvatting
In dit onderzoek is onderzocht of het met behulp van historische analogieën mogelijk is om
de relevantie van geschiedenis, relevantie van geschiedenisonderwijs en de
identiteitsvorming bij de leerlingen in klas 2g1 op het Regius College in Schagen te
stimuleren. Dit onderzoek zal worden uitgevoerd aan de hand van theorieën van meerdere
experts zoals Dick van Straaten, Robbins en Myson. Voor dit onderzoek zijn drie lessen
gebruikt waarin de interventies en meetinstrumenten worden gedaan en ingevuld.
Het praktijkonderzoek heeft drie verschillende meetinstrumenten gebruikt, de RHMS-
enquête, exit tickets en focusgesprekken. Voor de RHMS-enquête is er een voor- en
nameting geweest. De exit tickets zijn aan het einde van iedere les ingevuld en de
focusgesprekken zijn een week na de laatste analogieles afgenomen. Vervolgens zijn er
verschillende grafieken en tabellen gemaakt om de data goed te kunnen analyseren en de
betrouwbaarheid en validiteit hoog te houden.
Uit de resultaten kwam bij de RHMS-enquête hetzelfde gemiddelde uit, terwijl er bij
de andere twee meetinstrumenten sprake was van een lichte daling ten opzichte van voor
de interventies.
De resultaten van dit onderzoek zouden verklaard kunnen worden, doordat er bij de
historische analogieën te weinig ruimte zat tussen de kennis van de leerling zelf en het
onderwerp. Hierdoor kan de historische analogie minder goed aanslaan bij de leerlingen wat
weer invloed heeft op de resultaten. Daarnaast konden sommige leerlingen de koppeling
niet maken tussen het verleden en heden waardoor zij het nut niet inzagen in deze
interventie.
De conclusie van dit onderzoek is dat er bij de tweede klas gymnasium op het
Regius College in Schagen weinig tot geen verschil is rondom de relevantie van
geschiedenis, relevantie van geschiedenisonderwijs en identiteitsvorming na de interventies.
Uit de voor- en nameting was hetzelfde gemiddelde uitgekomen en bij de focusgesprekken
gaven de leerlingen aan dat er weinig was veranderd voor hun rondom de relevantie van
geschiedenis(onderwijs) en identiteitsvorming.
Voor een mogelijk vervolgonderzoek is het belangrijk om de onderzoekspopulatie te
vergroten om een representatiever beeld te kunnen krijgen. Daarnaast is een verlenging van
de interventie ook een sterke aanbeveling om zo een beter beeld te kunnen krijgen van de
eventuele daling of stijging in de resultaten en om mogelijke uitschieters te vinden. Een
laatste aanbeveling is om een parallelgroep te koppelen aan het onderzoek waarin de
interventies niet worden uitgevoerd, maar wel dezelfde metingen krijgen. Zo kan je zien of
de historische analogieën aanslaan bij de leerlingen.
Terugkijkend op het onderzoek heb ik voornamelijk als onderzoeker veel geleerd
over het proces, het gebruik van meetinstrumenten en de verwerking van resultaten.
Rondom pedagogiek en vakdidactiek heb ik minder nieuwe dingen geleerd, maar dit kan
komen doordat ik als docent in opleiding ook meer ervaring heb als pedagoog en
vakdidacticus dan als onderzoeker.
3
Onderzoeksvoorstel BO7
Tom Boerdijk
500878321
Mihai Popa
Stageschool: Regius College Schagen
Leraar geschiedenis tweedegraads
Onderwijs en Opvoeding
Maandag 23 juni 2025
, Inhoudsopgave
Samenvatting......................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1: Probleemstelling................................................................................................4
1.1 Onderzoekscontext.................................................................................................4
1.2 Aanleiding...............................................................................................................4
1.3 Doelstellingen.......................................................................................................... 5
1.4 Kernbegrippen........................................................................................................6
Hoofdstuk 2: Theoretisch kader..............................................................................................7
2.1.1 Relevantie van geschiedenis................................................................................7
2.1.2 Relevantie van geschiedenisonderwijs.................................................................8
2.2.1 Identiteitsvorming van leerlingen..........................................................................8
2.2.2 Burgerschapsontwikkeling bij leerlingen...............................................................9
2.3.1 Wat zijn historische analogieën?..........................................................................9
2.3.2 Ontwerpeisen voor een analogieles...................................................................10
Hoofdstuk 3: Onderzoeksvragen..........................................................................................12
3.1 Hoofdvraag............................................................................................................ 12
Hoofdstuk 4: Methodologie...................................................................................................13
4.1 Onderzoekspopulatie.............................................................................................13
4.2 Aanpak en meetinstrumenten................................................................................13
4.3 Validiteit en betrouwbaarheid................................................................................14
4.4 Data-analyse......................................................................................................... 15
Planning relevantie onderzoek.............................................................................................16
Hoofdstuk 5: Resultaten.......................................................................................................17
Figuur 2 Resultaten per exit ticket op de stelling ‘De historische analogie heeft ervoor
gezorgd dat ik geschiedenis nuttiger ben gaan vinden’....................................................17
Figuur 3 Resultaten per exit ticket op de stelling ‘Door te leren met een historische
analogie ben ik bewuster geworden over de invloed van mijn keuzes’............................18
Figuur 4: Gestelde vragen tijdens focusgesprekken........................................................19
Figuur 5 Resultaten focusgesprekken..............................................................................20
Figuur 6 Voor- en nameting RHMS-enquête....................................................................21
Hoofdstuk 6: Discussie......................................................................................................... 23
6.1 Mogelijke verklaringen voor resultaten..................................................................23
6.2 Mate van geldigheid..............................................................................................23
6.3 Suggesties voor vervolgonderzoek........................................................................24
6.3.1 Methodologische suggesties..........................................................................24
6.3.2 Inhoudelijke suggesties..................................................................................24
Hoofdstuk 7: Conclusie.........................................................................................................26
Hoofdstuk 8: Aanbevelingen.................................................................................................27
Hoofdstuk 9: Reflectie.......................................................................................................... 28
Literatuurlijst......................................................................................................................... 29
Bijlagen................................................................................................................................. 30
Bijlage 1: Tabel RHMS-onderzoek nulmeting...................................................................30
Bijlage 2: Lesplanformulieren analogielessen..................................................................31
1
, Lesplanformulier analogieles 1....................................................................................31
Lesplanformulier analogieles 2....................................................................................37
Lesplanformulier analogieles 3....................................................................................42
Bijlage 3: Powerpoint dia’s analogielessen......................................................................47
Dia’s analogieles 1......................................................................................................47
Dia’s analogieles 2......................................................................................................48
Dia’s analogieles 3......................................................................................................50
Bijlage 4: Overzicht uitslag RHMS-onderzoek nulmeting.................................................51
Bijlage 5: Exit tickets analogielessen...............................................................................52
Bijlage 6: Vragen focusgesprekken..................................................................................54
Bijlage 7: Dataverwerking exit tickets analogielessen......................................................55
Gemiddelden van de stellingen per exit ticket..................................................................55
Bijlage 8: Antwoordcluster focusgesprekken....................................................................56
Gemiddelden van de stellingen per exit ticket..................................................................56
Bijlage 9: Dataverwerking focusgesprekken.....................................................................58
Bijlage 10: Nameting RHMS-enquête...................................................................................60
Bijlage 11: Transcriptie focusgesprekken.............................................................................61
Focusgesprek 1........................................................................................................... 61
Focusgesprek 2........................................................................................................... 65
2
, Samenvatting
In dit onderzoek is onderzocht of het met behulp van historische analogieën mogelijk is om
de relevantie van geschiedenis, relevantie van geschiedenisonderwijs en de
identiteitsvorming bij de leerlingen in klas 2g1 op het Regius College in Schagen te
stimuleren. Dit onderzoek zal worden uitgevoerd aan de hand van theorieën van meerdere
experts zoals Dick van Straaten, Robbins en Myson. Voor dit onderzoek zijn drie lessen
gebruikt waarin de interventies en meetinstrumenten worden gedaan en ingevuld.
Het praktijkonderzoek heeft drie verschillende meetinstrumenten gebruikt, de RHMS-
enquête, exit tickets en focusgesprekken. Voor de RHMS-enquête is er een voor- en
nameting geweest. De exit tickets zijn aan het einde van iedere les ingevuld en de
focusgesprekken zijn een week na de laatste analogieles afgenomen. Vervolgens zijn er
verschillende grafieken en tabellen gemaakt om de data goed te kunnen analyseren en de
betrouwbaarheid en validiteit hoog te houden.
Uit de resultaten kwam bij de RHMS-enquête hetzelfde gemiddelde uit, terwijl er bij
de andere twee meetinstrumenten sprake was van een lichte daling ten opzichte van voor
de interventies.
De resultaten van dit onderzoek zouden verklaard kunnen worden, doordat er bij de
historische analogieën te weinig ruimte zat tussen de kennis van de leerling zelf en het
onderwerp. Hierdoor kan de historische analogie minder goed aanslaan bij de leerlingen wat
weer invloed heeft op de resultaten. Daarnaast konden sommige leerlingen de koppeling
niet maken tussen het verleden en heden waardoor zij het nut niet inzagen in deze
interventie.
De conclusie van dit onderzoek is dat er bij de tweede klas gymnasium op het
Regius College in Schagen weinig tot geen verschil is rondom de relevantie van
geschiedenis, relevantie van geschiedenisonderwijs en identiteitsvorming na de interventies.
Uit de voor- en nameting was hetzelfde gemiddelde uitgekomen en bij de focusgesprekken
gaven de leerlingen aan dat er weinig was veranderd voor hun rondom de relevantie van
geschiedenis(onderwijs) en identiteitsvorming.
Voor een mogelijk vervolgonderzoek is het belangrijk om de onderzoekspopulatie te
vergroten om een representatiever beeld te kunnen krijgen. Daarnaast is een verlenging van
de interventie ook een sterke aanbeveling om zo een beter beeld te kunnen krijgen van de
eventuele daling of stijging in de resultaten en om mogelijke uitschieters te vinden. Een
laatste aanbeveling is om een parallelgroep te koppelen aan het onderzoek waarin de
interventies niet worden uitgevoerd, maar wel dezelfde metingen krijgen. Zo kan je zien of
de historische analogieën aanslaan bij de leerlingen.
Terugkijkend op het onderzoek heb ik voornamelijk als onderzoeker veel geleerd
over het proces, het gebruik van meetinstrumenten en de verwerking van resultaten.
Rondom pedagogiek en vakdidactiek heb ik minder nieuwe dingen geleerd, maar dit kan
komen doordat ik als docent in opleiding ook meer ervaring heb als pedagoog en
vakdidacticus dan als onderzoeker.
3
