Samenvatting teksten
Onderwerp 1
Stolker ‘Ja, geleerd zijn jullie wel, over de status van de
rechtswetenschap’
Hoe wetenschappelijk is de rechtsspraak?
Normaal komt wetenschap telkens tot hetzelfde resultaat, maar de
rechtswetenschap dus niet.
Wat is wetenschap? (DIT IS HOE ZE ER IN DE NEGENTIENDE EEUW OVER
DACHTEN)
- Wetenschap = natuurwetenschap
- Weten = meter
- Objectief waarnemen
- De natuurwetenschap streeft ernaar observaties van onderzoekers te
combineren tot universele wetmatigheidsuitspraken. Onderzoek dient
onafhankelijk van de persoon van de onderzoeker te zijn. deze plaatst
zichzelf tegenover zijn object van onderzoek, op een neutraal standpunt,
van waaruit hij de wereld tracht te bezien en te onderzoeken. Dat lukt niet
altijd, maar dan herneemt men dezelfde onderzoeksmethode. Zo komt
men tot wetenschap onder het beslag van verificatie en falsificatie.
Wat is wetenschap?
- Ook een subjectieve benadering
- Geesteswetenschappen = begrijpen
- Rechtswetenschap = hermeneutische benadering
- = het individuele beschrijven naast een algemene, wettenstellende
onderzoeksmethode.
Wat is recht?
- Volgens Oliver Wendell Holmes: Recht is de voorspelling van wat de rechter
zal gaan doen
- Glastra van Loon beschrijft de belangrijkste functies van het recht:
o De ordering van de maatschappij
o De beslechting van geschillen
o De handhaving van orde en regels
o Al deze functies moet het recht vervullen op een zodanige manier
dat het voldoet aan eisen van rechtvaardigheid, doelmatigheid en
rechtszekerheid.
Wat voor een wetenschap is de rechtswetenschap als één wrongful life-casus al
tot negen verschillende oordelen kan leiden?
- Alan Chalmers: een adequate opvatting van de verschillende
wetenschappen is alleen mogelijk door goed naar deze wetenschappen te
kijken. Niet de opvattingen van wetenschapsfilosofen als hijzelf doen er
uiteindelijk toe, maar de opvattingen van de wetenschappers zelf.
3 kanten van de rechtswetenschap die haar kwetsbaar maken: (zie uitwerking in
tekst)
, - Het samenvallen van onderzoeker en onderzoeksobject
- De samenloop van wetenschappelijk onderzoek en rechtspraktijk
- Haar normatieve karakter, minder gericht op is dan op ought
Taken en kenmerken van het rechtswetenschappelijke onderzoek:
- Ons object van onderzoek is het recht in zijn maatschappelijke context
- Op kritische wijze wordt een onderzoeksvraag geformuleerd
- Op kritische en integere wijze verzamelen, ordenen, (nauwgezet)
analyseren en interpreteren wij de bronnen
- Wij zijn sterk gericht op het debat, op het vergroten van kennis en op het
formuleren van verklarende en voorspellende theorieën
- Wij zoeken naar samenhang binnen het recht
- Er is aandacht voor de sociaal-wetenschappelijke aspecten
- Er is waakzaamheid als het gaat om de normatieve aspecten van zowel de
onderzoeksvraag as van de resultaten van het onderzoek
- En dat alles binnen een gemeenschap waarin voldoende overeenstemming
bestaat over de methode van goed rechtswetenschappelijk onderzoek
Naarmate het juridische onderzoek meer toetsbaar wordt, neemt het
wetenschappelijk gehalte toe. Stolker denkt dat het goed is om in samenspraak
met andere wetenschappen kritisch na te denken over het wezen van het
rechtswetenschappelijk onderzoek. Om de discussie daarover te stimuleren, doet
hij enkele suggesties:
- Onze ambitie moet zijn gericht op innovatie
- Meer aandacht voor de persoon van de onderzoeker
- Meer aandacht voor methoden en technieken
- De rechtswetenschap hoort een open systeem te zijn
- Meer aandacht voor het ontwikkelen van indicatoren voor goed onderzoek
- Afstand nemen van niet-wetenschappers
- Meer aandacht voor het belang van empirisch onderzoek
- Meer het internationale debat aangaan
- De weg naar een werkelijke universitas scientiarum
Conclusie Stolker: Rechtswetenschap = wetenschap. Maar de rechtswetenschap
hoort meer aandacht te besteden aan haar status van wetenschap. Van andere
wetenschappen kan zij leren hoe zij nog wetenschappelijker kan worden. Er is
evenwel geen reden tot bescheidenheid over de eigen wetenschap.
Van den Bosch ‘Kijken naar het recht’
Als wetenschapper richt je je op het systematisch verkrijgen en ordenen van
nieuwe en (hopelijk) interessante inzichten en die opgedane kennis probeer je zo
goed mogelijk door te geven aan studenten en andere geïnteresseerden.
Wat is empirische rechtswetenschap?
Empirisch = waarnemen. Het kijken naar de werkelijkheid
Empirische rechtswetenschap betreft daarom het wetenschap bedrijven door het
recht waar te nemen, ofwel ‘kijken naar het recht’.
,Wetenschap = het op systematische wijze verkrijgen, ordenen, analyseren en
beschrijven van data.
Empirisch onderzoek = idealiter en in essentie te kenmerken als een bottum-up
proces dat start met een waarneming van wat er in de werkelijkheid gebeurt.
Dus kenmerkend voor de empirische aanpak is dat men proefondervindelijk, met
experimentele of andere precieze onderzoeksmethoden, probeert waar te nemen
hoe een hypothese of voorspelling zich verdraagt met de werkelijkheid of
condities van die werkelijkheid.
Empirische methoden worden door Lawless omschreven als elke techniek voor
het systematisch verzamelen, beschrijven en kritisch analyseren van data. (ZIE
OOK P. 3)
Empirische wetenschap vs positiefrechtelijk onderzoek
Empirische wetenschap is gebaseerd op ervaringen en/of proefondervindelijke
uitkomsten en wordt als zodanig veelal gecontrasteerd met formele of
theoretische wetenschap, die juist niet op ervaring maar op a priori ofwel
ervaringsonafhankelijke beginselen is gebaseerd.
Waarbij empirische onderzoek inzichten worden getoetst aan waarnemingen,
baseert positiefrechtelijk onderzoek zich op logica en logisch nadenken. Hierbij
wordt een beroep gedaan op het bestuderen van dossiers, wetten en andere
juridische teksten.
Positiefrechtelijk onderzoek = law in the books (zie p. 3 en 4)
Empirische rechtswetenschappelijk onderzoek = law in action (zie p. 4)
Volgens Van den Bosch is er een traditie om empirisch onderzoek te contrasteren
met positiefrechtelijk onderzoek en met normatieve rechtswetenschap. Hij wilt
ervoor pleiten om met deze conflictueuze traditie te breken en opmerken dat de
een vaak de ander nodig heeft. Zie p. 4 en 5 waarom hij dit vindt.
Integratieve benadering = een benadering die niet uitgaat van óf
positiefrechtelijk onderzoek óf empirisch onderzoek, maar het belang benadrukt
van én positiefrechtelijk onderzoek én empirisch onderzoek.
3 redenen volgens Van den Bosch waarom empirische rechtswetenschap
belangrijk zou kunnen zijn: (p. 6-12)
- Ontdekken van de werkelijkheid
- Motor van rechtsontwikkeling
- Bouwstenen voor betoog
Empirische rechtswetenschap = kijken naar het recht
Waarom empirische rechtswetenschap?
- Rechtszoekende en andere burgers kijken vaak naar het recht
- Juridische vraagstukken raken aan de legitimiteit van het recht, de
rechtspraak en het juridisch systeem.
- Brengt een sociaalwetenschappelijke blik op het recht met zich mee
Hoe empirische rechtswetenschap te verrichten?
, 3 onderwerpen: (ZIE P. 13-19)
- Inhoudelijke vragen opstellen en ze vervolgens zorgvuldig aanscherpen
- Onderzoeksonderwerpen te construeren die de vragen echt goed kunnen
bestuderen
- Daadwerkelijk antwoord te krijgen op de inhoudelijke vragen
Holvast et al ‘Introductie’
Het simpele bestaan van een rechtsnorm betekent niet automatisch dat mensen
zich hieraan houden. Wetten en regels geven weliswaar richting, maar bepalen
tegelijkertijd maar in beperkte mate hoe mensen zich in de praktijk gedragen.
Wetten en regels geven dus aan wat de bestaande normen zijn en wat de
(juridische) consequenties zijn als je je niet aan de afspraken houdt. Maar ‘in het
echt’ concurreren juridische normen met andere sociale normen. Allerlei
maatschappelijke factoren beïnvloeden welke rol het recht (al dan niet) speelt in
het dagelijkse leven. In dit kader wordt wel gesproken over een kloof tussen law
in the books (het recht zoals is vastgelegd in de wet) en law in action (de wijze
waarop het recht uitwerkt in de praktijk).
Empirisch-juridische bestudering van het recht = empirisch onderzoek wordt
gedaan naar juridische onderwerpen.
Mascini ‘Benaderingen in empirisch onderzoek naar het recht’
1.2 Hoe verhouden de juridische en empirische bestudering van het recht zich tot
elkaar?
Juridische (of positiefrechtelijke) vs empirische (sociaalwetenschappelijke)
benadering
Maar er zijn ook andere benaderingen, zoals een historische, economische of
filosofische benadering.
1.2.1 Accentuering verschillen
Onderwerp 1
Stolker ‘Ja, geleerd zijn jullie wel, over de status van de
rechtswetenschap’
Hoe wetenschappelijk is de rechtsspraak?
Normaal komt wetenschap telkens tot hetzelfde resultaat, maar de
rechtswetenschap dus niet.
Wat is wetenschap? (DIT IS HOE ZE ER IN DE NEGENTIENDE EEUW OVER
DACHTEN)
- Wetenschap = natuurwetenschap
- Weten = meter
- Objectief waarnemen
- De natuurwetenschap streeft ernaar observaties van onderzoekers te
combineren tot universele wetmatigheidsuitspraken. Onderzoek dient
onafhankelijk van de persoon van de onderzoeker te zijn. deze plaatst
zichzelf tegenover zijn object van onderzoek, op een neutraal standpunt,
van waaruit hij de wereld tracht te bezien en te onderzoeken. Dat lukt niet
altijd, maar dan herneemt men dezelfde onderzoeksmethode. Zo komt
men tot wetenschap onder het beslag van verificatie en falsificatie.
Wat is wetenschap?
- Ook een subjectieve benadering
- Geesteswetenschappen = begrijpen
- Rechtswetenschap = hermeneutische benadering
- = het individuele beschrijven naast een algemene, wettenstellende
onderzoeksmethode.
Wat is recht?
- Volgens Oliver Wendell Holmes: Recht is de voorspelling van wat de rechter
zal gaan doen
- Glastra van Loon beschrijft de belangrijkste functies van het recht:
o De ordering van de maatschappij
o De beslechting van geschillen
o De handhaving van orde en regels
o Al deze functies moet het recht vervullen op een zodanige manier
dat het voldoet aan eisen van rechtvaardigheid, doelmatigheid en
rechtszekerheid.
Wat voor een wetenschap is de rechtswetenschap als één wrongful life-casus al
tot negen verschillende oordelen kan leiden?
- Alan Chalmers: een adequate opvatting van de verschillende
wetenschappen is alleen mogelijk door goed naar deze wetenschappen te
kijken. Niet de opvattingen van wetenschapsfilosofen als hijzelf doen er
uiteindelijk toe, maar de opvattingen van de wetenschappers zelf.
3 kanten van de rechtswetenschap die haar kwetsbaar maken: (zie uitwerking in
tekst)
, - Het samenvallen van onderzoeker en onderzoeksobject
- De samenloop van wetenschappelijk onderzoek en rechtspraktijk
- Haar normatieve karakter, minder gericht op is dan op ought
Taken en kenmerken van het rechtswetenschappelijke onderzoek:
- Ons object van onderzoek is het recht in zijn maatschappelijke context
- Op kritische wijze wordt een onderzoeksvraag geformuleerd
- Op kritische en integere wijze verzamelen, ordenen, (nauwgezet)
analyseren en interpreteren wij de bronnen
- Wij zijn sterk gericht op het debat, op het vergroten van kennis en op het
formuleren van verklarende en voorspellende theorieën
- Wij zoeken naar samenhang binnen het recht
- Er is aandacht voor de sociaal-wetenschappelijke aspecten
- Er is waakzaamheid als het gaat om de normatieve aspecten van zowel de
onderzoeksvraag as van de resultaten van het onderzoek
- En dat alles binnen een gemeenschap waarin voldoende overeenstemming
bestaat over de methode van goed rechtswetenschappelijk onderzoek
Naarmate het juridische onderzoek meer toetsbaar wordt, neemt het
wetenschappelijk gehalte toe. Stolker denkt dat het goed is om in samenspraak
met andere wetenschappen kritisch na te denken over het wezen van het
rechtswetenschappelijk onderzoek. Om de discussie daarover te stimuleren, doet
hij enkele suggesties:
- Onze ambitie moet zijn gericht op innovatie
- Meer aandacht voor de persoon van de onderzoeker
- Meer aandacht voor methoden en technieken
- De rechtswetenschap hoort een open systeem te zijn
- Meer aandacht voor het ontwikkelen van indicatoren voor goed onderzoek
- Afstand nemen van niet-wetenschappers
- Meer aandacht voor het belang van empirisch onderzoek
- Meer het internationale debat aangaan
- De weg naar een werkelijke universitas scientiarum
Conclusie Stolker: Rechtswetenschap = wetenschap. Maar de rechtswetenschap
hoort meer aandacht te besteden aan haar status van wetenschap. Van andere
wetenschappen kan zij leren hoe zij nog wetenschappelijker kan worden. Er is
evenwel geen reden tot bescheidenheid over de eigen wetenschap.
Van den Bosch ‘Kijken naar het recht’
Als wetenschapper richt je je op het systematisch verkrijgen en ordenen van
nieuwe en (hopelijk) interessante inzichten en die opgedane kennis probeer je zo
goed mogelijk door te geven aan studenten en andere geïnteresseerden.
Wat is empirische rechtswetenschap?
Empirisch = waarnemen. Het kijken naar de werkelijkheid
Empirische rechtswetenschap betreft daarom het wetenschap bedrijven door het
recht waar te nemen, ofwel ‘kijken naar het recht’.
,Wetenschap = het op systematische wijze verkrijgen, ordenen, analyseren en
beschrijven van data.
Empirisch onderzoek = idealiter en in essentie te kenmerken als een bottum-up
proces dat start met een waarneming van wat er in de werkelijkheid gebeurt.
Dus kenmerkend voor de empirische aanpak is dat men proefondervindelijk, met
experimentele of andere precieze onderzoeksmethoden, probeert waar te nemen
hoe een hypothese of voorspelling zich verdraagt met de werkelijkheid of
condities van die werkelijkheid.
Empirische methoden worden door Lawless omschreven als elke techniek voor
het systematisch verzamelen, beschrijven en kritisch analyseren van data. (ZIE
OOK P. 3)
Empirische wetenschap vs positiefrechtelijk onderzoek
Empirische wetenschap is gebaseerd op ervaringen en/of proefondervindelijke
uitkomsten en wordt als zodanig veelal gecontrasteerd met formele of
theoretische wetenschap, die juist niet op ervaring maar op a priori ofwel
ervaringsonafhankelijke beginselen is gebaseerd.
Waarbij empirische onderzoek inzichten worden getoetst aan waarnemingen,
baseert positiefrechtelijk onderzoek zich op logica en logisch nadenken. Hierbij
wordt een beroep gedaan op het bestuderen van dossiers, wetten en andere
juridische teksten.
Positiefrechtelijk onderzoek = law in the books (zie p. 3 en 4)
Empirische rechtswetenschappelijk onderzoek = law in action (zie p. 4)
Volgens Van den Bosch is er een traditie om empirisch onderzoek te contrasteren
met positiefrechtelijk onderzoek en met normatieve rechtswetenschap. Hij wilt
ervoor pleiten om met deze conflictueuze traditie te breken en opmerken dat de
een vaak de ander nodig heeft. Zie p. 4 en 5 waarom hij dit vindt.
Integratieve benadering = een benadering die niet uitgaat van óf
positiefrechtelijk onderzoek óf empirisch onderzoek, maar het belang benadrukt
van én positiefrechtelijk onderzoek én empirisch onderzoek.
3 redenen volgens Van den Bosch waarom empirische rechtswetenschap
belangrijk zou kunnen zijn: (p. 6-12)
- Ontdekken van de werkelijkheid
- Motor van rechtsontwikkeling
- Bouwstenen voor betoog
Empirische rechtswetenschap = kijken naar het recht
Waarom empirische rechtswetenschap?
- Rechtszoekende en andere burgers kijken vaak naar het recht
- Juridische vraagstukken raken aan de legitimiteit van het recht, de
rechtspraak en het juridisch systeem.
- Brengt een sociaalwetenschappelijke blik op het recht met zich mee
Hoe empirische rechtswetenschap te verrichten?
, 3 onderwerpen: (ZIE P. 13-19)
- Inhoudelijke vragen opstellen en ze vervolgens zorgvuldig aanscherpen
- Onderzoeksonderwerpen te construeren die de vragen echt goed kunnen
bestuderen
- Daadwerkelijk antwoord te krijgen op de inhoudelijke vragen
Holvast et al ‘Introductie’
Het simpele bestaan van een rechtsnorm betekent niet automatisch dat mensen
zich hieraan houden. Wetten en regels geven weliswaar richting, maar bepalen
tegelijkertijd maar in beperkte mate hoe mensen zich in de praktijk gedragen.
Wetten en regels geven dus aan wat de bestaande normen zijn en wat de
(juridische) consequenties zijn als je je niet aan de afspraken houdt. Maar ‘in het
echt’ concurreren juridische normen met andere sociale normen. Allerlei
maatschappelijke factoren beïnvloeden welke rol het recht (al dan niet) speelt in
het dagelijkse leven. In dit kader wordt wel gesproken over een kloof tussen law
in the books (het recht zoals is vastgelegd in de wet) en law in action (de wijze
waarop het recht uitwerkt in de praktijk).
Empirisch-juridische bestudering van het recht = empirisch onderzoek wordt
gedaan naar juridische onderwerpen.
Mascini ‘Benaderingen in empirisch onderzoek naar het recht’
1.2 Hoe verhouden de juridische en empirische bestudering van het recht zich tot
elkaar?
Juridische (of positiefrechtelijke) vs empirische (sociaalwetenschappelijke)
benadering
Maar er zijn ook andere benaderingen, zoals een historische, economische of
filosofische benadering.
1.2.1 Accentuering verschillen
