Hoofdstuk 11 Operationaliseren
1 van de stappen die je zet bij het uitwerken van de methode is de operationalisatie: je
ontwikkelt de begrippen uit je ontwerp tot ‘meetinstrumenten’. Dit betekent bij
vragenlijstonderzoek dat je met behulp van de begrippen goede vragen maakt. Bij open
interviews bepaal je de gespreksonderwerpen en daarna neem je de gesprekstechnieken
door.
§1 Operationaliseren, wat is dat eigenlijk?
Bij operationaliseren werk je de begrippen uit je theoretisch kader uit tot meetbare
instrumenten. Meetinstrumenten zijn hulpmiddelen waarmee je de gegevens verzamelt.
Daarbij kun je denken aan de vragen in je vragenlijst, gespreksonderwerpen voor je
interviews, observatiecategorieën, de experimentele variabele, enzo. Je werkt dus van
abstract naar concreet, van theorie naar praktijk.
Stel, je gaat een enquete afnemen. Voordat je de vragenlijst gaat samenstellen, kijk je
opnieuw naar je theoretisch kader en de begrippen die je hebt geformuleerd, maar nu ga je
een fase verder: je bepaalt welke vragen je gaat stellen om deze begrippen daadwerkelijk te
meten. Deze fase, van onderzoeksvragen naar waarnemingsvragen, noem je
operationaliseren.
§2 Vragenlijsten maken
Het samenstellen van een goede vragenlijst is een langdurig proces van bedenken,
evalueren, schrappen en veranderen. Dit alles in overleg met de collega onderzoekers en
opdrachtgever. Je hebt maar 1 kans om je vragenlijst voor te leggen aan de respondenten.
Criteria voor het opzetten van de vragenlijst:
Vragenlijsten moeten zowel betrouwbaar zijn als valide. Er zijn omstandigheden waarop je
geen invloed hebt, maar je kunt er in ieder geval op toezien dat:
- De structuur van de vragenlijst voor alle respondenten gelijk is.
- De formulering van de vragen en de antwoordmogelijkheden voor alle respondenten
gelijk is.
- Vragen over hetzelfde onderwerp bij elkaar staan.
- Je de vragen in de juiste volgorde stelt.
- Aan elk blok vragen een inleiding voorafgaat waarin het doel van het vragenblok
staat.
- De vragenlijst compleet en bruikbaar is en ‘meet wat je wilt meten’.
- Je rekening houdt met de criteria voor ‘goede vragen’ en ‘goede antwoorden’.
- De vragenlijst geen vergaarbak wordt van alles wat de opdrachtgever altijd al wilde
weten, maar waarvoor nooit eerder kans was. Er is niets op tegen om een begrip te
meten door er verschillende vragen over te stellen, maar te veel uitweiden is zeker
niet goed. De respondenten raken zo snel geërgerd en ‘surveymoe’, zodat je
onvolledig ingevulde lijsten terugkrijgt. Of de respondenten weigeren mee te werken.
Standaardvragenlijsten
Bedenk bij het ontwikkelen van enquêtevragen dat het gebruik van standaardvragenlijsten
de geloofwaardigheid en de betrouwbaarheid van de resultaten kan verhogen. Het zijn
vragen die al eerder voor hetzelfde onderwerp zijn ontwikkeld. Meestal zijn ze ook
gevalideerd (gecheckt op zuiverheid). Controleer wel of de standaardvragenlijst die je wilt
1 van de stappen die je zet bij het uitwerken van de methode is de operationalisatie: je
ontwikkelt de begrippen uit je ontwerp tot ‘meetinstrumenten’. Dit betekent bij
vragenlijstonderzoek dat je met behulp van de begrippen goede vragen maakt. Bij open
interviews bepaal je de gespreksonderwerpen en daarna neem je de gesprekstechnieken
door.
§1 Operationaliseren, wat is dat eigenlijk?
Bij operationaliseren werk je de begrippen uit je theoretisch kader uit tot meetbare
instrumenten. Meetinstrumenten zijn hulpmiddelen waarmee je de gegevens verzamelt.
Daarbij kun je denken aan de vragen in je vragenlijst, gespreksonderwerpen voor je
interviews, observatiecategorieën, de experimentele variabele, enzo. Je werkt dus van
abstract naar concreet, van theorie naar praktijk.
Stel, je gaat een enquete afnemen. Voordat je de vragenlijst gaat samenstellen, kijk je
opnieuw naar je theoretisch kader en de begrippen die je hebt geformuleerd, maar nu ga je
een fase verder: je bepaalt welke vragen je gaat stellen om deze begrippen daadwerkelijk te
meten. Deze fase, van onderzoeksvragen naar waarnemingsvragen, noem je
operationaliseren.
§2 Vragenlijsten maken
Het samenstellen van een goede vragenlijst is een langdurig proces van bedenken,
evalueren, schrappen en veranderen. Dit alles in overleg met de collega onderzoekers en
opdrachtgever. Je hebt maar 1 kans om je vragenlijst voor te leggen aan de respondenten.
Criteria voor het opzetten van de vragenlijst:
Vragenlijsten moeten zowel betrouwbaar zijn als valide. Er zijn omstandigheden waarop je
geen invloed hebt, maar je kunt er in ieder geval op toezien dat:
- De structuur van de vragenlijst voor alle respondenten gelijk is.
- De formulering van de vragen en de antwoordmogelijkheden voor alle respondenten
gelijk is.
- Vragen over hetzelfde onderwerp bij elkaar staan.
- Je de vragen in de juiste volgorde stelt.
- Aan elk blok vragen een inleiding voorafgaat waarin het doel van het vragenblok
staat.
- De vragenlijst compleet en bruikbaar is en ‘meet wat je wilt meten’.
- Je rekening houdt met de criteria voor ‘goede vragen’ en ‘goede antwoorden’.
- De vragenlijst geen vergaarbak wordt van alles wat de opdrachtgever altijd al wilde
weten, maar waarvoor nooit eerder kans was. Er is niets op tegen om een begrip te
meten door er verschillende vragen over te stellen, maar te veel uitweiden is zeker
niet goed. De respondenten raken zo snel geërgerd en ‘surveymoe’, zodat je
onvolledig ingevulde lijsten terugkrijgt. Of de respondenten weigeren mee te werken.
Standaardvragenlijsten
Bedenk bij het ontwikkelen van enquêtevragen dat het gebruik van standaardvragenlijsten
de geloofwaardigheid en de betrouwbaarheid van de resultaten kan verhogen. Het zijn
vragen die al eerder voor hetzelfde onderwerp zijn ontwikkeld. Meestal zijn ze ook
gevalideerd (gecheckt op zuiverheid). Controleer wel of de standaardvragenlijst die je wilt
