Methodologie
Hoofdstuk 1: Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
1.1 Inleiding
Doelstelling
1) Kennismaken met de fundamenten en basisprocedure van sociaalwetenschappelijk onderzoek.
2) In staat zijn om discussies binnen sociaalwetenschappelijk veld te volgen en studies te evalueren.
3) De nodige vocabularium aanleren
4) Kritische omgang aanleren
Methodologie: verwijst naar de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening
functioneert, en houdt dus niet alleen de kennis en beheersing van methoden en technieken in.
1.2. Enkele voorbeelden
- War against Crime in New York
New York is afgegleden van een droomstad naar een plaats waar drugshandel en andere vormen van
criminaliteit opleven.
Ze willen daar dus de ‘straten’ reclaimen, het schor verwijderen en ontdoen van criminaliteit.
Hiervoor gebruiken ze ‘broken windows theory’ (criminologische theorie) : beginnen met kleine
criminaliteit aan te pakken in buurten aan te pakken (zoals graffiti, oversteken als het rood is,
bedelen,…) om te vermijden dat die buurten verder aftakelen en grote criminaliteit aantrekken
MAAR, is er oorzakelijk of causaal verband tussen het beleid volgens broken windows en de daling van
criminaliteit?
,Obv wetenschappelijk onderzoek kan je niet zeggen dat Giuliani voor een dalend cijfer heeft gezorgd,
want ook in andere steden (waar de theorie niet is toegepast), dalen de criminaliteitscijfers.
1.2.3. Botsende beschavingen
Huntingtons theorie: Na de Koude Oorlog verschuiven conflicten van ideologisch/economisch
naar cultureel. = Clash of Civilizations: Wereldconflicten ontstaan tussen verschillende
beschavingen, zoals de westerse, islamitische en Oost-Aziatische.
o Initiële reacties: Aanvankelijk weinig aanvaard, maar na 9/11 en de oorlogen in Irak en
Afghanistan relevanter geacht.
Kritiek:
o Gebaseerd op anekdotisch bewijs.
o Beschouwt beschavingen als homogene blokken zonder interne diversiteit.
o Negeert de specifieke context van conflicten.
Breder debat: Theorieën beïnvloeden hoe we de werkelijkheid waarnemen en bestuderen.
1.2.4. Polls bij verkiezingen: verteken(en)d?
De betrouwbaarheid van verkiezingspolls is niet altijd gegarandeerd. Een hoog aantal weigeraars kan de
resultaten vertekenen, omdat hun stemgedrag mogelijk anders is dan dat van de deelnemers. Peilingen
tonen vaak geen foutenmarges, waardoor kleine partijen onterecht lager kunnen scoren.
Daarnaast is de manier waarop deelnemers worden gekozen belangrijk. Veel polls gebruiken geen echte
willekeurige steekproef, wat de representativiteit beïnvloedt. Ook de formulering van vragen speelt een
rol: onduidelijke of suggestieve vragen kunnen de antwoorden sturen en de resultaten vertekenen.
1.2.5. De wetenschapper als bokser?
Loïc Wacquant, Franse socioloog, onderzocht het leven in zwarte getto’s in de VS door zelf als bokser
deel te nemen aan een boksclub in Chicago. Zijn studie *Body & Soul* (2004) laat zien hoe boksen voor
mannen in achtergestelde buurten een manier is om discipline en structuur te vinden, ongeacht ras of
sociale klasse.
Zijn onderzoek weerlegt stereotypen over armoede, door te tonen dat deze mannen strikte regels volgen
en hard werken, in plaats van lui of ongemotiveerd te zijn.
Participerende observatie, waarbij de onderzoeker deelneemt aan het dagelijks leven van de
gemeenschap, is een belangrijke methode in kwalitatief onderzoek. Het biedt diepere inzichten, maar
roept vragen op over de objectiviteit van de onderzoeker en de invloed van zijn betrokkenheid.
1.2.6. Verband tussen gamen en agressie
,De afgelopen dertig jaar hebben videogames zich enorm ontwikkeld, van eenvoudige spellen zoals Pong
naar grafisch geavanceerdere games zoals Doom en Grand Theft Auto. Deze games tonen steeds
realistischer geweld, wat leidt tot bezorgdheid over de effecten van geweld op kinderen, zoals
gedragsproblemen of slechtere schoolprestaties.
Er bestaat echter geen consensus over de invloed van gewelddadige games op agressie. Onderzoeken
variëren in methodologie, zoals het meten van agressie door middel van enquêtes, geluidsniveaus of
gedrag op school. Er is discussie over wat als 'gewelddadig' moet worden beschouwd en hoe agressie
gemeten wordt. Bovendien kan correlatie tussen gamen en agressie geen oorzaak-gevolgrelatie
aantonen, en wordt er vaak geen rekening gehouden met intermediaire factoren zoals persoonlijkheid of
omgeving. Ook het gebrek aan representativiteit van onderzochte populaties, zoals
eerstejaarspsychologiestudenten, wordt bekritiseerd. Verder is het onduidelijk of de effecten van
gewelddadige games op korte of lange termijn optreden.
1.3. De wetenschappelijke aanpak
1.3.1. Wetenschap: een specifieke benadering
Wetenschappelijke kennis vs. lekenkennis:
o Wetenschap is gebaseerd op regels en procedures die de kwaliteit en betrouwbaarheid
maximaliseren.
o Wetenschappers gebruiken theorieën en methoden om valide en betrouwbare kennis te
verkrijgen.
Normen en waarden in de wetenschap:
o Wetenschap wordt geleid door normen zoals eerlijkheid, integriteit en kritisch denken.
o Schendingen van deze normen, zoals het geval van Diederik Stapel, worden zwaar
bestraft.
Wetenschappelijk proces:
o Wetenschappers moeten keuzes maken over data verzameling, theoretische inzichten
en conceptdefinities.
o Methodologie: Het hele proces van wetenschapbeoefening (institutioneel,
epistemologisch, praktisch).
o Methoden: Specifieke technieken voor data-analyse en rapportage.
Discussies en onzekerheden:
o Wetenschap biedt geen absolute waarheden, maar er is een systematisch proces dat
zorgt voor betrouwbare kennis.
o Wetenschappelijke bevindingen kunnen onderwerp van discussie zijn, zoals in de
natuurwetenschappen en klimaatverandering.
Betrouwbaarheid van wetenschap:
o Wetenschap biedt kennis die betrouwbaarder is dan lekenkennis door strikte methoden
en principes die onjuiste uitspraken verwerpen .
, Hoofdstuk 2: Bouwstenen en soorten sociaalwetenschappelijk onderzoek
2.2. Bouwstenen van sociaalwetenschappelijk onderzoek
2.2.1. Theorie en empirie
Sociaalwetenschappelijk onderzoek bestaat uit twee dingen:
1. Theorie
a. In het algemeen verwijst theorie naar een geheel van samenhangende uitspraken of
proposities die bepaalde fenomenen verklaren. Je kan theorieën bekijken als verhalen
over hoe de realiteit functioneert. Bv: de big bang theorie
i. Job demand-control model, Karasek
1. Volgens deze theorie verschillen jobs op vlak van 2 elementen
a. Werkdruk
b. Autonomie
b. Sociaalwetenschappelijk theorieën zijn opgebouwd uit 2 elementen
i. Concepten: een algemeen en abstract idee dat als een label dient om concreet
waarneembare zaken of fenomenen te categoriseren. Bv: bij broken windows
concept = criminaliteit
ii. Relaties tussen die concepten (proposities)
1. Theorieën beschrijven dus hoe verschillende concepten met elkaar in
verband staan
c. Goede sociaalwetenschappelijke theorieën bezitten enkele belangrijke kenmerken:
i. De theorie moet logisch consistent zijn. (uitspraken binnen theorie mogen elkaar
niet tegenspreken)
ii. Theorie moet zekere mate van veralgemeenbaarheid beschikken, moet
toepasbaar zijn op meer dan 1 ruimte of tijd
1. Een klasse van heel algemene theorieën zijn de formele theorieën.
a. Een soort theorie die ervan uitgaat dat je allerhande sociale
fenomenen los van de concrete inhoud kan verklaren vanuit
Hoofdstuk 1: Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
1.1 Inleiding
Doelstelling
1) Kennismaken met de fundamenten en basisprocedure van sociaalwetenschappelijk onderzoek.
2) In staat zijn om discussies binnen sociaalwetenschappelijk veld te volgen en studies te evalueren.
3) De nodige vocabularium aanleren
4) Kritische omgang aanleren
Methodologie: verwijst naar de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening
functioneert, en houdt dus niet alleen de kennis en beheersing van methoden en technieken in.
1.2. Enkele voorbeelden
- War against Crime in New York
New York is afgegleden van een droomstad naar een plaats waar drugshandel en andere vormen van
criminaliteit opleven.
Ze willen daar dus de ‘straten’ reclaimen, het schor verwijderen en ontdoen van criminaliteit.
Hiervoor gebruiken ze ‘broken windows theory’ (criminologische theorie) : beginnen met kleine
criminaliteit aan te pakken in buurten aan te pakken (zoals graffiti, oversteken als het rood is,
bedelen,…) om te vermijden dat die buurten verder aftakelen en grote criminaliteit aantrekken
MAAR, is er oorzakelijk of causaal verband tussen het beleid volgens broken windows en de daling van
criminaliteit?
,Obv wetenschappelijk onderzoek kan je niet zeggen dat Giuliani voor een dalend cijfer heeft gezorgd,
want ook in andere steden (waar de theorie niet is toegepast), dalen de criminaliteitscijfers.
1.2.3. Botsende beschavingen
Huntingtons theorie: Na de Koude Oorlog verschuiven conflicten van ideologisch/economisch
naar cultureel. = Clash of Civilizations: Wereldconflicten ontstaan tussen verschillende
beschavingen, zoals de westerse, islamitische en Oost-Aziatische.
o Initiële reacties: Aanvankelijk weinig aanvaard, maar na 9/11 en de oorlogen in Irak en
Afghanistan relevanter geacht.
Kritiek:
o Gebaseerd op anekdotisch bewijs.
o Beschouwt beschavingen als homogene blokken zonder interne diversiteit.
o Negeert de specifieke context van conflicten.
Breder debat: Theorieën beïnvloeden hoe we de werkelijkheid waarnemen en bestuderen.
1.2.4. Polls bij verkiezingen: verteken(en)d?
De betrouwbaarheid van verkiezingspolls is niet altijd gegarandeerd. Een hoog aantal weigeraars kan de
resultaten vertekenen, omdat hun stemgedrag mogelijk anders is dan dat van de deelnemers. Peilingen
tonen vaak geen foutenmarges, waardoor kleine partijen onterecht lager kunnen scoren.
Daarnaast is de manier waarop deelnemers worden gekozen belangrijk. Veel polls gebruiken geen echte
willekeurige steekproef, wat de representativiteit beïnvloedt. Ook de formulering van vragen speelt een
rol: onduidelijke of suggestieve vragen kunnen de antwoorden sturen en de resultaten vertekenen.
1.2.5. De wetenschapper als bokser?
Loïc Wacquant, Franse socioloog, onderzocht het leven in zwarte getto’s in de VS door zelf als bokser
deel te nemen aan een boksclub in Chicago. Zijn studie *Body & Soul* (2004) laat zien hoe boksen voor
mannen in achtergestelde buurten een manier is om discipline en structuur te vinden, ongeacht ras of
sociale klasse.
Zijn onderzoek weerlegt stereotypen over armoede, door te tonen dat deze mannen strikte regels volgen
en hard werken, in plaats van lui of ongemotiveerd te zijn.
Participerende observatie, waarbij de onderzoeker deelneemt aan het dagelijks leven van de
gemeenschap, is een belangrijke methode in kwalitatief onderzoek. Het biedt diepere inzichten, maar
roept vragen op over de objectiviteit van de onderzoeker en de invloed van zijn betrokkenheid.
1.2.6. Verband tussen gamen en agressie
,De afgelopen dertig jaar hebben videogames zich enorm ontwikkeld, van eenvoudige spellen zoals Pong
naar grafisch geavanceerdere games zoals Doom en Grand Theft Auto. Deze games tonen steeds
realistischer geweld, wat leidt tot bezorgdheid over de effecten van geweld op kinderen, zoals
gedragsproblemen of slechtere schoolprestaties.
Er bestaat echter geen consensus over de invloed van gewelddadige games op agressie. Onderzoeken
variëren in methodologie, zoals het meten van agressie door middel van enquêtes, geluidsniveaus of
gedrag op school. Er is discussie over wat als 'gewelddadig' moet worden beschouwd en hoe agressie
gemeten wordt. Bovendien kan correlatie tussen gamen en agressie geen oorzaak-gevolgrelatie
aantonen, en wordt er vaak geen rekening gehouden met intermediaire factoren zoals persoonlijkheid of
omgeving. Ook het gebrek aan representativiteit van onderzochte populaties, zoals
eerstejaarspsychologiestudenten, wordt bekritiseerd. Verder is het onduidelijk of de effecten van
gewelddadige games op korte of lange termijn optreden.
1.3. De wetenschappelijke aanpak
1.3.1. Wetenschap: een specifieke benadering
Wetenschappelijke kennis vs. lekenkennis:
o Wetenschap is gebaseerd op regels en procedures die de kwaliteit en betrouwbaarheid
maximaliseren.
o Wetenschappers gebruiken theorieën en methoden om valide en betrouwbare kennis te
verkrijgen.
Normen en waarden in de wetenschap:
o Wetenschap wordt geleid door normen zoals eerlijkheid, integriteit en kritisch denken.
o Schendingen van deze normen, zoals het geval van Diederik Stapel, worden zwaar
bestraft.
Wetenschappelijk proces:
o Wetenschappers moeten keuzes maken over data verzameling, theoretische inzichten
en conceptdefinities.
o Methodologie: Het hele proces van wetenschapbeoefening (institutioneel,
epistemologisch, praktisch).
o Methoden: Specifieke technieken voor data-analyse en rapportage.
Discussies en onzekerheden:
o Wetenschap biedt geen absolute waarheden, maar er is een systematisch proces dat
zorgt voor betrouwbare kennis.
o Wetenschappelijke bevindingen kunnen onderwerp van discussie zijn, zoals in de
natuurwetenschappen en klimaatverandering.
Betrouwbaarheid van wetenschap:
o Wetenschap biedt kennis die betrouwbaarder is dan lekenkennis door strikte methoden
en principes die onjuiste uitspraken verwerpen .
, Hoofdstuk 2: Bouwstenen en soorten sociaalwetenschappelijk onderzoek
2.2. Bouwstenen van sociaalwetenschappelijk onderzoek
2.2.1. Theorie en empirie
Sociaalwetenschappelijk onderzoek bestaat uit twee dingen:
1. Theorie
a. In het algemeen verwijst theorie naar een geheel van samenhangende uitspraken of
proposities die bepaalde fenomenen verklaren. Je kan theorieën bekijken als verhalen
over hoe de realiteit functioneert. Bv: de big bang theorie
i. Job demand-control model, Karasek
1. Volgens deze theorie verschillen jobs op vlak van 2 elementen
a. Werkdruk
b. Autonomie
b. Sociaalwetenschappelijk theorieën zijn opgebouwd uit 2 elementen
i. Concepten: een algemeen en abstract idee dat als een label dient om concreet
waarneembare zaken of fenomenen te categoriseren. Bv: bij broken windows
concept = criminaliteit
ii. Relaties tussen die concepten (proposities)
1. Theorieën beschrijven dus hoe verschillende concepten met elkaar in
verband staan
c. Goede sociaalwetenschappelijke theorieën bezitten enkele belangrijke kenmerken:
i. De theorie moet logisch consistent zijn. (uitspraken binnen theorie mogen elkaar
niet tegenspreken)
ii. Theorie moet zekere mate van veralgemeenbaarheid beschikken, moet
toepasbaar zijn op meer dan 1 ruimte of tijd
1. Een klasse van heel algemene theorieën zijn de formele theorieën.
a. Een soort theorie die ervan uitgaat dat je allerhande sociale
fenomenen los van de concrete inhoud kan verklaren vanuit
