| Elena Dams
VOLKENRECHT
GRONDSLAGEN EN STRUCTUUR VAN HET INTERNATIONAAL RECHT
INTRODUCTIE
• Volkenrecht = internationaal publiekrecht
o Het rechtssysteem dat de relaties tussen soevereine staten reguleert, net zoals hun
onderlinge rechten en plichten
• internationaal privaatrecht: bestaat uit nationale weten die betrekking hebben op conflicten
van recht en regels vastgesteld voor de behandeling van zaken die een buitenlands element
bevatten
DE GESCHIEDENIS VAN HET INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
DE VREDE VAN WESTFALEN
• 1648
• Einde van de 30-jarige oorlog
• Geboorte nieuw rechtssysteem
• Bevat de vrede van Munster → verdrag van Munster en Osnabrück
• Idee: macht van de transnationale krachten (rijk en religie) beperken en in plaats daarvan
grondgebied en individuen te verdelen in soevereine staten
• Belangrijke bouwsteen internationaal recht
• Voor vrede van Westfalen : Jean Bodin
o Idee staatssoevereiniteit
o Hij werd beïnvloed door godsdienstoorlogen in Frankrijk
INTERBELLUM – NA WOI
• In 1919 oprichting League of Nations
o Organisatie die zich bezighoudt met de wereldvrede te handhaven
o Verbood geen oorlog
o Beslechtingsmechanisme: staten moeten geschillen voorleggen en mogen geen oorlog
voeren tot er een bepaalde tijd is verstreken na de beslissing van dit mechanisme
• 1928: poging oorlog verbieden
o Verdrag van Parijs
• Oprichting Permanent Court of Internationale Justitie (PCIJ)
o Den Haag
o Geen dwingende jurisdictie
o Bouwde substantieel corpus aan jurisprudentie
o Voorloper huidige Internationaal gerechtshof
1
, | Elena Dams
NA WOII
• Reactie op wreedheid Nazi’s → vervolgen Duitse topfunctionarissen voor internationale
misdaden
• Vervanging League of Nations door Verenigde Naties
o Taak: handhaven van internationale vrede en veiligheid
o Gebouwd op ‘Westfaalse principes’
o Gebaseerd op respect principe gelijke rechten en zelfbeschikking
o Soevereine gelijkheid aan alle staten
• Handvest van de VN
o Verbod op gebruik van geweld
o Collectief orgaan→ Veiligheidsraad: internationale vrede en veiligheid handhaven
• Handvest → aanstelling Algemene vergadering die alle lidstaten vertegenwoordigd
o Adviserende rol
o Organisatorische structuur waarin alle lidstaten hun mening en zorgen kunnen uiten
o Promotie van doelen die wereldwijd van belang zijn
• 1944: conferentie Bretton Woods in de VS
o Creatie belangrijkste internationale organisaties voor de regulering van handel en
monetair beleid
o IMF: het Internationaal Monetair Beleid
o De Wereldbank: de internationale bank voor wederopbouw en ontwikkeling
o GATT: de Algemene overeenkomst inzake Tarieven en Handel
• 1948: naoorlogse VN-agentschap → de WHO
• VN heeft verschillende zusterorganisaties
o Staten streven gemeenschappelijk doel na door oprichting internationale organisaties
o Lidmaatschap: afhankelijk van doel en regio
• 1949: Noord Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO)
o Belangrijkste regionale organisatie
o Steun andere leden bij conflict
o Opgericht als tegenaanval op bedreiging Sovjet Unie
• 1951: Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
• 1957: Verdrag van Rome: creatie Europese Economische Gemeenschap (EEG)
• EU veel instellingen
o Europese Raad
o Raad van de Europese Unie
o Europees Parlement
o Europese Commissie
o Hof van Justitie van de Europese Unie
➔ instellingen: juridisch bindende instrumenten aannemen of bindende beslissingen nemen
2
, | Elena Dams
• 1949: Raad van Europa
o Doel: intergouvernementele en interparlementaire samenwerking versterken
o 1950: EVRM en oprichting van het EHRM in Straatsburg
o Centrale instrument voor bescherming van mensenrechten in Europa
• 1948: organisatie van Amerikaanse Staten (OAS)
o Belangrijke regionale organisatie buiten Europa
o Vreedzame orde creëren en bevorderen + solidariteit en samenwerking promoten
o Verdediging soevereiniteit, territoriale integriteit onafhankelijkheid leden
De ontwikkeling van het internationale recht na WOII sterk aangestuurd door Westen
o Gebruik van haar dominantie in wereldaangelegenheden
o Internationale organisaties om wereldorde te creëren
o Gebaseerd op westerse waarden
▪ Open en vrije economische markt
▪ Toenemend respect voor staatssoevereiniteit en individuele rechten
▪ Institutionele samenwerking
SOEVEREINITEIT
• Soevereiniteit = elke staat heeft hoogste gezag binnen zijn eigen grenzen
• Soevereine gelijkheid = geen staat mag macht uitoefenen over andere (D2 Artikel 2(1) VN
Handvest)
• Sinds Vrede van Westfalen: centrum van internationaal systeem = soevereine staat
o Concept van staat als (nationale) soeverein
o Internationaal recht
▪ Opvattingen vanuit standpunt nationale recht
o Nationale recht
▪ Juridische geschillen tussen burgers van een soevereine staat
▪ Juridische geschillen tussen burgers en de staat
o Nationale recht niet geschikt in een situatie waarbij belangen van meer dan één
soevereine staat botsen
o Essentie: het internationale recht als aanvulling op nationale recht
▪ Rechtsrechtelijk systeem
▪ Reikwijdte kan niet onafhankelijk van nationale recht worden bepaald
▪ Alleen wanneer kwestie van belang is voor meer dan één nationale soeverein
• 2 materiële structuren internationaal recht
1. Twee of meer staten hebben botsende belangen over inhoud van kwestie
▪ Internationale samenleving bestaat uit een veelheid vaan soevereine staten met
verschillend belangen
▪ Voldoende om de kwestie internationaal te maken
▪ Internationale recht van co-existentie
3
, | Elena Dams
2. Betrokken staten in verdrag overeengekomen kwestie internationaal karakter geven
▪ Een kwestie die anders door nationale recht zou zijn behandeld
▪ In praktijk wordt kwestie door internationale recht behandeld door
• De inhoud
• De vorm
▪ Internationale recht van samenwerking
VERENIGDE NATIES
• Mag zich niet mengen met zaken die essentieel binnen de jurisdictie van een staat vallen
• Doelen
o Internationale vrede en veiligheid bewaren
o Beschaafde relaties tussen staten ontwikkelen
o Internationale samenwerking bevorderen
o Acties van naties harmoniseren om gemeenschappelijke doelen te bereiken
• D2 Artikel 7 VN Handvest
• De VN Veiligheidsraad functioneerde pas…
o Sinds einde Koude Oorlog
o Irak uit Koeweit verdreven was (1990) D10
• Internationaal recht:
o Reflecteert westerse kapitalistische visie
o Sterkte verloren?
ANDERE INTERNATIONALE ORGANISATIE (BUITEN VN)
• Wereldgezondheidsorganisatie
• Regionale organisatie (NAVO, EU, Raad van Europa, Afrikaanse Unie)
o 1992: verdrag van Maastricht zorgde voor eigenlijke ontstaan EU
DE RELATIE TUSSEN HET INTERNATIONALE EN HET NATIONALE RECHT
• Monisme = internationaal recht en nationaal recht vormen één enkele rechtsorde / een set
onderling verweven orders die geacht worden coherent te zijn (Kelsen 1945)
o Internationaal recht kan rechtstreeks worden toegepast in het nationale rechtssysteem
o Bij conflict: internationale norm > nationale norm
o Hans Kelsen (1881 – 1973)
▪ Wou internationaal en nationaal recht tot één rechtssysteem vormen omdat ze
beide hun geldigheid ontlenen aan dezelfde norm, de Grondwet
• Dualisme = internationaal en nationaal recht zijn twee systemen die onafhankelijk van elkaar
opereren
o Internationaal recht: relatie tussen staten
o Nationaal recht: relaties tussen burgers onderling of tussen burgers en de staat
o Geen van beide creëert regels voor de andere
o Internationaal recht toegepast in nationaal recht = omzettingswet nodig
4
VOLKENRECHT
GRONDSLAGEN EN STRUCTUUR VAN HET INTERNATIONAAL RECHT
INTRODUCTIE
• Volkenrecht = internationaal publiekrecht
o Het rechtssysteem dat de relaties tussen soevereine staten reguleert, net zoals hun
onderlinge rechten en plichten
• internationaal privaatrecht: bestaat uit nationale weten die betrekking hebben op conflicten
van recht en regels vastgesteld voor de behandeling van zaken die een buitenlands element
bevatten
DE GESCHIEDENIS VAN HET INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
DE VREDE VAN WESTFALEN
• 1648
• Einde van de 30-jarige oorlog
• Geboorte nieuw rechtssysteem
• Bevat de vrede van Munster → verdrag van Munster en Osnabrück
• Idee: macht van de transnationale krachten (rijk en religie) beperken en in plaats daarvan
grondgebied en individuen te verdelen in soevereine staten
• Belangrijke bouwsteen internationaal recht
• Voor vrede van Westfalen : Jean Bodin
o Idee staatssoevereiniteit
o Hij werd beïnvloed door godsdienstoorlogen in Frankrijk
INTERBELLUM – NA WOI
• In 1919 oprichting League of Nations
o Organisatie die zich bezighoudt met de wereldvrede te handhaven
o Verbood geen oorlog
o Beslechtingsmechanisme: staten moeten geschillen voorleggen en mogen geen oorlog
voeren tot er een bepaalde tijd is verstreken na de beslissing van dit mechanisme
• 1928: poging oorlog verbieden
o Verdrag van Parijs
• Oprichting Permanent Court of Internationale Justitie (PCIJ)
o Den Haag
o Geen dwingende jurisdictie
o Bouwde substantieel corpus aan jurisprudentie
o Voorloper huidige Internationaal gerechtshof
1
, | Elena Dams
NA WOII
• Reactie op wreedheid Nazi’s → vervolgen Duitse topfunctionarissen voor internationale
misdaden
• Vervanging League of Nations door Verenigde Naties
o Taak: handhaven van internationale vrede en veiligheid
o Gebouwd op ‘Westfaalse principes’
o Gebaseerd op respect principe gelijke rechten en zelfbeschikking
o Soevereine gelijkheid aan alle staten
• Handvest van de VN
o Verbod op gebruik van geweld
o Collectief orgaan→ Veiligheidsraad: internationale vrede en veiligheid handhaven
• Handvest → aanstelling Algemene vergadering die alle lidstaten vertegenwoordigd
o Adviserende rol
o Organisatorische structuur waarin alle lidstaten hun mening en zorgen kunnen uiten
o Promotie van doelen die wereldwijd van belang zijn
• 1944: conferentie Bretton Woods in de VS
o Creatie belangrijkste internationale organisaties voor de regulering van handel en
monetair beleid
o IMF: het Internationaal Monetair Beleid
o De Wereldbank: de internationale bank voor wederopbouw en ontwikkeling
o GATT: de Algemene overeenkomst inzake Tarieven en Handel
• 1948: naoorlogse VN-agentschap → de WHO
• VN heeft verschillende zusterorganisaties
o Staten streven gemeenschappelijk doel na door oprichting internationale organisaties
o Lidmaatschap: afhankelijk van doel en regio
• 1949: Noord Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO)
o Belangrijkste regionale organisatie
o Steun andere leden bij conflict
o Opgericht als tegenaanval op bedreiging Sovjet Unie
• 1951: Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
• 1957: Verdrag van Rome: creatie Europese Economische Gemeenschap (EEG)
• EU veel instellingen
o Europese Raad
o Raad van de Europese Unie
o Europees Parlement
o Europese Commissie
o Hof van Justitie van de Europese Unie
➔ instellingen: juridisch bindende instrumenten aannemen of bindende beslissingen nemen
2
, | Elena Dams
• 1949: Raad van Europa
o Doel: intergouvernementele en interparlementaire samenwerking versterken
o 1950: EVRM en oprichting van het EHRM in Straatsburg
o Centrale instrument voor bescherming van mensenrechten in Europa
• 1948: organisatie van Amerikaanse Staten (OAS)
o Belangrijke regionale organisatie buiten Europa
o Vreedzame orde creëren en bevorderen + solidariteit en samenwerking promoten
o Verdediging soevereiniteit, territoriale integriteit onafhankelijkheid leden
De ontwikkeling van het internationale recht na WOII sterk aangestuurd door Westen
o Gebruik van haar dominantie in wereldaangelegenheden
o Internationale organisaties om wereldorde te creëren
o Gebaseerd op westerse waarden
▪ Open en vrije economische markt
▪ Toenemend respect voor staatssoevereiniteit en individuele rechten
▪ Institutionele samenwerking
SOEVEREINITEIT
• Soevereiniteit = elke staat heeft hoogste gezag binnen zijn eigen grenzen
• Soevereine gelijkheid = geen staat mag macht uitoefenen over andere (D2 Artikel 2(1) VN
Handvest)
• Sinds Vrede van Westfalen: centrum van internationaal systeem = soevereine staat
o Concept van staat als (nationale) soeverein
o Internationaal recht
▪ Opvattingen vanuit standpunt nationale recht
o Nationale recht
▪ Juridische geschillen tussen burgers van een soevereine staat
▪ Juridische geschillen tussen burgers en de staat
o Nationale recht niet geschikt in een situatie waarbij belangen van meer dan één
soevereine staat botsen
o Essentie: het internationale recht als aanvulling op nationale recht
▪ Rechtsrechtelijk systeem
▪ Reikwijdte kan niet onafhankelijk van nationale recht worden bepaald
▪ Alleen wanneer kwestie van belang is voor meer dan één nationale soeverein
• 2 materiële structuren internationaal recht
1. Twee of meer staten hebben botsende belangen over inhoud van kwestie
▪ Internationale samenleving bestaat uit een veelheid vaan soevereine staten met
verschillend belangen
▪ Voldoende om de kwestie internationaal te maken
▪ Internationale recht van co-existentie
3
, | Elena Dams
2. Betrokken staten in verdrag overeengekomen kwestie internationaal karakter geven
▪ Een kwestie die anders door nationale recht zou zijn behandeld
▪ In praktijk wordt kwestie door internationale recht behandeld door
• De inhoud
• De vorm
▪ Internationale recht van samenwerking
VERENIGDE NATIES
• Mag zich niet mengen met zaken die essentieel binnen de jurisdictie van een staat vallen
• Doelen
o Internationale vrede en veiligheid bewaren
o Beschaafde relaties tussen staten ontwikkelen
o Internationale samenwerking bevorderen
o Acties van naties harmoniseren om gemeenschappelijke doelen te bereiken
• D2 Artikel 7 VN Handvest
• De VN Veiligheidsraad functioneerde pas…
o Sinds einde Koude Oorlog
o Irak uit Koeweit verdreven was (1990) D10
• Internationaal recht:
o Reflecteert westerse kapitalistische visie
o Sterkte verloren?
ANDERE INTERNATIONALE ORGANISATIE (BUITEN VN)
• Wereldgezondheidsorganisatie
• Regionale organisatie (NAVO, EU, Raad van Europa, Afrikaanse Unie)
o 1992: verdrag van Maastricht zorgde voor eigenlijke ontstaan EU
DE RELATIE TUSSEN HET INTERNATIONALE EN HET NATIONALE RECHT
• Monisme = internationaal recht en nationaal recht vormen één enkele rechtsorde / een set
onderling verweven orders die geacht worden coherent te zijn (Kelsen 1945)
o Internationaal recht kan rechtstreeks worden toegepast in het nationale rechtssysteem
o Bij conflict: internationale norm > nationale norm
o Hans Kelsen (1881 – 1973)
▪ Wou internationaal en nationaal recht tot één rechtssysteem vormen omdat ze
beide hun geldigheid ontlenen aan dezelfde norm, de Grondwet
• Dualisme = internationaal en nationaal recht zijn twee systemen die onafhankelijk van elkaar
opereren
o Internationaal recht: relatie tussen staten
o Nationaal recht: relaties tussen burgers onderling of tussen burgers en de staat
o Geen van beide creëert regels voor de andere
o Internationaal recht toegepast in nationaal recht = omzettingswet nodig
4
