Klinische psychologie
Hoorcollege 1
Trigger warnings
→ een waarschuwing die wordt (bv door de docent) voordat er materiaal wordt gedeeld dat
mogelijk ongemak of stress kan oproepen omdat het onderwerpen bevat zoals trauma,
seksueel geweld, fysieke agressie, geweld of zelfbeschadiging.
→ dit materiaal kan in de vormn van een afbeelding, filmpje, audiofragment of tekst.
Voorstanders van trigger warnings:
➢ Triggerwarnings kunnen helpen om studenten zich mentaal voor te bereiden op het
praten over een onderwerp in een groep
➢ Inhoud kan een negatief effect hebben op het welzijn van studenten met persoonlijke
ervaringen → triggerwarnings kunnen het risico op stress verminderen
Tegenstanders van trigger warnings:
➢ Triggerwarnings beschermen onnodig tegen de vaak harde realiteit van de wereld
➢ Het is onmogelijk om te anticiperen op alle onderwerpen die mogelijk een trigger kunnen
zijn
➢ Triggerwarnings maken docenten verantwoordelijk voor de bescherming van studenten
Relevante DSM criteria voor PTSS
A. Blootstelling aan een feitelijke of dreigende dood, ernstige verwonding of seksueel
geweld
B. De aanwezigheid van een (of meer) van de volgende symptomen die samenhangen met
A en die naderhand zijn begonnen:
● Recidiverende, onvrijwillige en intrusieve herinneringen
● Recidiverende onaangename dromen
● Dissociatieve reacties (zoals flashbacks)
● Intense of langdurige psychische lijdensdruk bij blootstelling aan interne of
externe prikkels die een aspect van de psychotraumatische gebeurtenis(sen)
symboliseren of erop lijken → triggers
● Duidelijke fysiologische reacties op
Ontstaan van de psychiatrie
-> de psychiatrie werd rond de 18e/19e eeuw ontwikkeld vanuit de geneeskunde
,Klinische psychologie is ontstaan vanuit de ww1 → shell shock → hadden wat nu heet ptsd
Na de ww2 waren dit natuurlijk nog meer mensen/soldaten die hier last van hadden →
psychiaters konden het niet meer, vroegen hulp → klinische psychologie
Boulder model
1947: APA comissie over klinisch-psychologische training
➢ Kijken naar al bestaande programma’s
➢ Nieuwe inhoud aanbevelen
➢ Standaarden ontwikkelen
1949: Congres in Boulder: Shakow rapport
➢ Focus op de “heilige drie-eenheid” van diagnostiek, therapie en onderzoek
➢ Training bestaat uit 4 jaar doctorate + 1 jaar klinische stage
➢ Klinsich psychologen als scientist-practioners → dit is nog steeds zo
Wat is klinische psychologie?
● Praktische component: psychopathology → symptomen die kunnen duiden op een
psychologische stoornis
● Wetenschappelijke component: psychopathology → onderzoek naar (symptomen van)
psychologische stoornissen
Wat is abnormaal?
→ 31% van de mensen heeft op enig moment last van psychische problemen
,Manieren van naar abnormaal kijken:
1a. Abnormaal = afwijkend van een statitische norm?
Pluspunten
● Er zijn duidelijke afkappunten (cut-offs)
● Kwantificeerbaarheid: de frequentie van het gedrag kan worden gemeten
Minpunten
● Niet alle zeldzame gedragingen zijn onwenselijk
● Niet alle “abnormale” gedragingen zijn zeldzaam
● Afkappunten zijn arbitair
1b. Abnormaal = afijkend van een sociale norm?
Pluspunten
● Houdt rekening met variatie tussen culturen
Minpunten
● Er bestaat geen algemene overeenstemming over sociale normen
● Normen veranderen met de tijd
● Situatie en context kunnen normen beinvloeden
2. Abnormaal = disfunctioneren?
Pluspunten
➢ Focus op hoe onaangepast (schadelijk) het gedrag is
Minpunten
➢ Sommige “abnormale” gedragingen kunnen wel adaptief zijn
→ bv stress voor een presentatie, want dan ga je het waarschijnlijk goed voorbereiden
➢ Niet alle onaangepaste gedragingen worden als abnormaal gezien
3. Abnormaal = distressing?
Pluspunten
➢ Focust op hoe onwenselijk het gedrag voor het individu is
➢ Niet gebonden aan statische of sociale normen
Minpunten
➢ Mensen zien wellicht niet in dat hun gedrag leed veroorzaakt → bv bij een psychose of
manie
➢ Het lijden kan vanuit de situatie verklaarbaar zijn → bv bij rouw
De 4 D’s van abnormaliteit
, ★ Deviance → afwijkend van een norm (kan een sociale of statisiche norm zijn)
★ Dysfunction → disfunctioneren, sociaal, werkgerelateerd, etc
★ Distress → psychisch lijden (zelf of in omgeving)
In het nederlandse juridisch systeem ook:
★ Danger → een gevaar zijn voor jezelf of je omgeving
→ Elke d heeft zo zijn voor- en nadelen, maar als je alle 4 D’s samen neemt, kom je tot een zo
goed mogelijke beschrijving van abnormaal gedrag
De 5e D(isease) van abnormaiteit?
5. abnormaal = diseased?
Strenghts
➢ Er kunnen biologische oorzaken voor “abnormaal” gedrag zijn --> bv door schildklier dat
niet goed werkt
Limitations
➢ Vaak geen biologische oorzaken gevonden
➢ Causatie vs. correlatie → wat verklaart nu wat?
➢ Weinig goede medische testen beschikbaar → en duur
→ weten niet altijd wat er biologisch gezien te grond ligt
➢ Biologische reductionisme
Samenvatting deel 2
> De klinische psychologie werd volwassen na WO2
> De term “abnormaal” is moeilijk definieerbaar en het gebruik kan stigma vergroten
Hoorcollege 2: Diagnostiek en behandeling
Leerdoelen
● Beschrijven van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, inclusief de
ontwikkeling en beperkingen hiervan
● Bespreken van wat voor informatie verkregen moet worden bij het meten van de
symptomen van psychopathologie en welke meetinstrumenten hiervoor beschikbaar zijn
● Tegen elkaar afzetten van verschillende therapieën, afgeleid uit de biologische,
psychodynamische, gedragsmatige, cognitieve, humanistische, existentialistische en
sociale theorieën, inclusief hun werkzame elementen
● Beschrijven van de rol van klinisch psychologen in de huidige geestelijke
gezondheidszorg, inclusief het belang van op evidentie gebaseerd werken
Psychodiagnostiek
> Doel: informatie verzamelen over de cliënt
Hoorcollege 1
Trigger warnings
→ een waarschuwing die wordt (bv door de docent) voordat er materiaal wordt gedeeld dat
mogelijk ongemak of stress kan oproepen omdat het onderwerpen bevat zoals trauma,
seksueel geweld, fysieke agressie, geweld of zelfbeschadiging.
→ dit materiaal kan in de vormn van een afbeelding, filmpje, audiofragment of tekst.
Voorstanders van trigger warnings:
➢ Triggerwarnings kunnen helpen om studenten zich mentaal voor te bereiden op het
praten over een onderwerp in een groep
➢ Inhoud kan een negatief effect hebben op het welzijn van studenten met persoonlijke
ervaringen → triggerwarnings kunnen het risico op stress verminderen
Tegenstanders van trigger warnings:
➢ Triggerwarnings beschermen onnodig tegen de vaak harde realiteit van de wereld
➢ Het is onmogelijk om te anticiperen op alle onderwerpen die mogelijk een trigger kunnen
zijn
➢ Triggerwarnings maken docenten verantwoordelijk voor de bescherming van studenten
Relevante DSM criteria voor PTSS
A. Blootstelling aan een feitelijke of dreigende dood, ernstige verwonding of seksueel
geweld
B. De aanwezigheid van een (of meer) van de volgende symptomen die samenhangen met
A en die naderhand zijn begonnen:
● Recidiverende, onvrijwillige en intrusieve herinneringen
● Recidiverende onaangename dromen
● Dissociatieve reacties (zoals flashbacks)
● Intense of langdurige psychische lijdensdruk bij blootstelling aan interne of
externe prikkels die een aspect van de psychotraumatische gebeurtenis(sen)
symboliseren of erop lijken → triggers
● Duidelijke fysiologische reacties op
Ontstaan van de psychiatrie
-> de psychiatrie werd rond de 18e/19e eeuw ontwikkeld vanuit de geneeskunde
,Klinische psychologie is ontstaan vanuit de ww1 → shell shock → hadden wat nu heet ptsd
Na de ww2 waren dit natuurlijk nog meer mensen/soldaten die hier last van hadden →
psychiaters konden het niet meer, vroegen hulp → klinische psychologie
Boulder model
1947: APA comissie over klinisch-psychologische training
➢ Kijken naar al bestaande programma’s
➢ Nieuwe inhoud aanbevelen
➢ Standaarden ontwikkelen
1949: Congres in Boulder: Shakow rapport
➢ Focus op de “heilige drie-eenheid” van diagnostiek, therapie en onderzoek
➢ Training bestaat uit 4 jaar doctorate + 1 jaar klinische stage
➢ Klinsich psychologen als scientist-practioners → dit is nog steeds zo
Wat is klinische psychologie?
● Praktische component: psychopathology → symptomen die kunnen duiden op een
psychologische stoornis
● Wetenschappelijke component: psychopathology → onderzoek naar (symptomen van)
psychologische stoornissen
Wat is abnormaal?
→ 31% van de mensen heeft op enig moment last van psychische problemen
,Manieren van naar abnormaal kijken:
1a. Abnormaal = afwijkend van een statitische norm?
Pluspunten
● Er zijn duidelijke afkappunten (cut-offs)
● Kwantificeerbaarheid: de frequentie van het gedrag kan worden gemeten
Minpunten
● Niet alle zeldzame gedragingen zijn onwenselijk
● Niet alle “abnormale” gedragingen zijn zeldzaam
● Afkappunten zijn arbitair
1b. Abnormaal = afijkend van een sociale norm?
Pluspunten
● Houdt rekening met variatie tussen culturen
Minpunten
● Er bestaat geen algemene overeenstemming over sociale normen
● Normen veranderen met de tijd
● Situatie en context kunnen normen beinvloeden
2. Abnormaal = disfunctioneren?
Pluspunten
➢ Focus op hoe onaangepast (schadelijk) het gedrag is
Minpunten
➢ Sommige “abnormale” gedragingen kunnen wel adaptief zijn
→ bv stress voor een presentatie, want dan ga je het waarschijnlijk goed voorbereiden
➢ Niet alle onaangepaste gedragingen worden als abnormaal gezien
3. Abnormaal = distressing?
Pluspunten
➢ Focust op hoe onwenselijk het gedrag voor het individu is
➢ Niet gebonden aan statische of sociale normen
Minpunten
➢ Mensen zien wellicht niet in dat hun gedrag leed veroorzaakt → bv bij een psychose of
manie
➢ Het lijden kan vanuit de situatie verklaarbaar zijn → bv bij rouw
De 4 D’s van abnormaliteit
, ★ Deviance → afwijkend van een norm (kan een sociale of statisiche norm zijn)
★ Dysfunction → disfunctioneren, sociaal, werkgerelateerd, etc
★ Distress → psychisch lijden (zelf of in omgeving)
In het nederlandse juridisch systeem ook:
★ Danger → een gevaar zijn voor jezelf of je omgeving
→ Elke d heeft zo zijn voor- en nadelen, maar als je alle 4 D’s samen neemt, kom je tot een zo
goed mogelijke beschrijving van abnormaal gedrag
De 5e D(isease) van abnormaiteit?
5. abnormaal = diseased?
Strenghts
➢ Er kunnen biologische oorzaken voor “abnormaal” gedrag zijn --> bv door schildklier dat
niet goed werkt
Limitations
➢ Vaak geen biologische oorzaken gevonden
➢ Causatie vs. correlatie → wat verklaart nu wat?
➢ Weinig goede medische testen beschikbaar → en duur
→ weten niet altijd wat er biologisch gezien te grond ligt
➢ Biologische reductionisme
Samenvatting deel 2
> De klinische psychologie werd volwassen na WO2
> De term “abnormaal” is moeilijk definieerbaar en het gebruik kan stigma vergroten
Hoorcollege 2: Diagnostiek en behandeling
Leerdoelen
● Beschrijven van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, inclusief de
ontwikkeling en beperkingen hiervan
● Bespreken van wat voor informatie verkregen moet worden bij het meten van de
symptomen van psychopathologie en welke meetinstrumenten hiervoor beschikbaar zijn
● Tegen elkaar afzetten van verschillende therapieën, afgeleid uit de biologische,
psychodynamische, gedragsmatige, cognitieve, humanistische, existentialistische en
sociale theorieën, inclusief hun werkzame elementen
● Beschrijven van de rol van klinisch psychologen in de huidige geestelijke
gezondheidszorg, inclusief het belang van op evidentie gebaseerd werken
Psychodiagnostiek
> Doel: informatie verzamelen over de cliënt
