Welke verklaringen zijn er voor het opvallende verschil in welvaart
tussen de westerse en niet-westerse wereld in de huidige tijd? Wanneer
De Dâr al-Islâm speelde en waardoor
een groteis dat verschil
rol bij ontstaan?
het behoud, de uitbreiding en de diffusie van
wetenschappelijke kennis. Het was een centrum waarin wetenschappelijke tradities uit
Griekenland, Perzië en India bijeenkwamen.
HC1: InleidingDe technologische kennis werd binnen de Dâr al-Islâm verspreid, met name de inheems
De bestaande
Arabische verklaringen
technologie dieen
heersen
de Chinesevoor het opvallende verschil in
technologie.
welvaart tussen de westerse en niet-westerse wereld zijn:
Raciale
Hoe vond superioriteit;
de diffusie naar Europa plaats?
Culturele
De diffusie superioriteit.
naar Europa vondplaats in de 11 e eeuw toen Europese wetenschappers naar moslim-
Het probleem
Spanje trokken is dat
omdeze verklaringen
de Arabisch somsteksten
vertaalde empirisch overonhoudbaar,
filosofie, astronomie, biologie,
soms methodisch onbevredigend
geneeskunde, zijn. te vertalen naar het Latijn. De Arabische wereld speelde
wiskunde/getallenleer
tevens een rol bij de diffusie en ontwikkeling van handelstechnieken.
De complexiteit van menselijke samenlevingen is mede een functie van de
omvangWaaromvan die vondsamenleving – ecologie
er uiteindelijk stagnatie– enplaats
de mate in de van de interactie
islamitische wereld?
met andere samenlevingen
Een lange – geografie.
tijd werd verwezen naar de theologie die niet veranderde; Mongoolse invallen die een
Het continent bij
rol speelden met dede meeste potentie
verwoesting en hetvoor de totstandkoming
wegvallen van Arabische van kennis; tenslotte het wegvallen
complexe vansamenlevingen
de politieke steun is hetvoor
Euraziatische
wetenschap. continent. De oorzaken
hier van zijn de omvang en oriëntatie. Wat betreft omvang is het het
grootste continent: de ruimte voor de grootste hoeveelheid mensen;
interactie; en innovatie. Bovendien ook een bevordering HC4: Het Euro-Aziatische
van de continent: Europa (tot ca. 1500)
De bevolking
verscheidenheid aan planten en dieren. De oriëntatie – oost-west – betreft tussen 1000 – 1350 leefden met name op het
een gematigde klimaatzone en vruchtbare bodem. platteland,
Daarnaast de groeiis het die volgde zorgde voor een
klimaat
identiek op dezelfde breedtegraad. bevolkingsdruk op het platteland (de druk op de
beschikbare hoeveelheid landbouwgrond). Hier gaf de
bevolking drie soorten reacties op:
HC2: Het Euro-Aziatische continent: China (tot ca. 1500) Ontginning van het land om meer landbouwgrond te
Was er sprake van diffusie en kennisoverdracht tussen creëren;
de oostelijke en westelijke periferie van het
Euro-Aziatische continent? Trek naar de steden: urbanisatie;
Communicatie overdracht op het Euro-Aziatische continent Trek naar wasandere gebieden:t.o.v.
gemakkelijker kolonisatie.
andere
continenten. De communicatie vond plaats in drie fasen: Een omslag in de bevolkingsgroei voltrekt zich in de 14 e
De periode van de Oude Zijderoute (1e eeuw BCE doordat – 6er e spanningen ontstaan tussen
eeuw CE). Er bestond uitwisseling van
bevolkingsomvang
producten en technieken tussen het Chinese Rijk en het Romeinse en bestaansmiddelen
Rijk. (Malthusiaans
De periode van het Mongoolse wereldrijk plafond);
(13 – 14eneeuw
e e het uitbreken
CE). Er werd van de eenpest:
grootdedeel
Zwarte
vanDood
het
(1347-1351) en vervolgepidemieën.
continent veroverd en de handel bloeide erop. In die tijd vonden er uitwisselingen van
belangrijke uitvindingen plaats. De ondergang De pestvan hadhet alsMongoolse
gevolg datRijk er een gunstige
bracht periode
hier een einde
Dooraan. In dezefragmentatie
politieke periode werd in de ontstond
basisontstond
Europa gelegd voorer na in
dede West-Europa:
Europese
introductie een
expansie schaarste
van hetinmetalen aan
de vijftiendearbeid;
een hogere
kanoneeuw.
De periode
rivaliteit tussenvan Europese expansie
eenheden/staten; lonen;
(vanaf
een wapenwedloopde 16 en genoeg
e
eeuw
ontstond CE).voedsel.
De Europeanen
tussen voeren over zee
staten en technologische
naar Azië om
verbeteringen. Ditteresulteerde
handelen, de uitwisseling
er in dat vanaf van
de 15 innovaties
e
eeuw Europa was minder van belang.
een militair-technologische
voorsprong kreeg op de rest van de wereld. Bevolkingsgroei leidde niet uitsluitend tot een uitbreiding
WatEen is – tweede
gegevenaspectde Chinese
waarinvoorsprong devan
Europa een–voorsprong
redende dathoeveelheid
uiteindelijk
verwierp waslandbouwgrond,
niet China maar
de ontwikkeling urbanisatie
Europa en
van eeninnieuw
de
negentiende eeuw een dominante positie heeftkolonisatie
verworven maar
in de ook tot de
internationale
scheepstype. Deze nieuwe schepen waren geschikt voor Atlantische wateren en voor de montage commercialisering
economie en en de
politiek?
Er zijn
vantwee mogelijke
kanonnen. antwoorden.
Hierdoor ontstond er een nieuw intensivering
machtsevenwicht van de handelscontacten
in de Middellandse binnenZee, de Europa.
Indische
TenOceaan
eerste de beperkingen
en Zuidoost-Azië. van de Chinese Er waren
samenleving, twee uitzonderlijke
interne factoren: gebieden
het hierin
bureaucratisch die hier sterk
centralisme. van profiteerden: Zuidelijke Nederlanden en Noord-Italië.
TenHC5:tweede Dit staat ook wel bekend
externe als de Little Divergence:
gunstige de
Heteen afwijkende continent:
Amerikaanse ontwikkeling in Europa
onderwerping (voor China
en exploitatie factoren). Deze
omstandigheden verschuivingvan vankennis
het economische zwaartepunt binnen
Europa heeft waren binnenvooral gevolg van de continent
het Euro-Aziatische uitwisseling een achterstand eningehaald,
technologieën.
mede door de kennis
Europa vanaf het eind van de zestiende eeuw van het
en technologie die zij konden overnemen door intercontinentale verbinding maar ook een eigen
Middellandse Zeegebied in de richting van de Atlantische
overgang van type samenleving. Op sommige terreinen wisten de Europeanen een voorsprong te
HC3: Het Euro-Aziatische continent: de wereldkust van ende hetislam (tot ca. 1500) waarbij Noordwest-Europa
Noordzeegebied,
ontwikkelen: militaire technologie en scheepsbouw. Deze vormden een voorwaarde voor de
Waarom is de islamitische invloedssfeer van belang in de grotere
een voorsprong context?
in productiviteit en inkomen verwierf
Europese expansie, o.a. in Amerika.
De oostwest-as was gunstig voor het ontstaan(Davids, van connecties
Hart & van binnen Voss, het2011,
Euro-Aziatische
p. 17). continent.
Deze geografie bood mogelijkheden maar bij de Hetuitwisseling
effect van speeldede handel deenDâr al-Islâm een belangrijke
commercialisering is dat
Indirecte oorzaken voor de ongelijke strijd tussen de Europeanen en de Inca’s:
rol in de samenvoeging, verwerking en uitwisseling Europa vandoor gewassen,
handelsroutes wetenschappelijke
en goederenstromenkennis ‘bijeen’
en
Het Amerikaanse continent:
technologie. wordt gebracht. Bovendien wordt Europa door deze
1. Had een geringere omvang dan Eurazië:
De landbouw binnen de Arabische gebieden werd vooral
handelsroutes en bevorderd,
goederenstromen deze zorgde voor een
gekoppeld aan de
Het telde minder mensen;
diffusie van Indiase gewassen naar West-Azië,rest het van
Middellandse Zeegebied en
het Euro-Aziatische West-Afrika.
continent. Een vindt
Hierdoor
Er was een minder grote variëteit aan domesticeerbare planten en dieren (lama en
gevolg hiervan was een stijgende agrarische productie. een snelle diffusie van kennis, technologie en ziektekiemen.
alpaca);
2. Had een andere geo-oriëntatie dan Eurazië:
tussen de westerse en niet-westerse wereld in de huidige tijd? Wanneer
De Dâr al-Islâm speelde en waardoor
een groteis dat verschil
rol bij ontstaan?
het behoud, de uitbreiding en de diffusie van
wetenschappelijke kennis. Het was een centrum waarin wetenschappelijke tradities uit
Griekenland, Perzië en India bijeenkwamen.
HC1: InleidingDe technologische kennis werd binnen de Dâr al-Islâm verspreid, met name de inheems
De bestaande
Arabische verklaringen
technologie dieen
heersen
de Chinesevoor het opvallende verschil in
technologie.
welvaart tussen de westerse en niet-westerse wereld zijn:
Raciale
Hoe vond superioriteit;
de diffusie naar Europa plaats?
Culturele
De diffusie superioriteit.
naar Europa vondplaats in de 11 e eeuw toen Europese wetenschappers naar moslim-
Het probleem
Spanje trokken is dat
omdeze verklaringen
de Arabisch somsteksten
vertaalde empirisch overonhoudbaar,
filosofie, astronomie, biologie,
soms methodisch onbevredigend
geneeskunde, zijn. te vertalen naar het Latijn. De Arabische wereld speelde
wiskunde/getallenleer
tevens een rol bij de diffusie en ontwikkeling van handelstechnieken.
De complexiteit van menselijke samenlevingen is mede een functie van de
omvangWaaromvan die vondsamenleving – ecologie
er uiteindelijk stagnatie– enplaats
de mate in de van de interactie
islamitische wereld?
met andere samenlevingen
Een lange – geografie.
tijd werd verwezen naar de theologie die niet veranderde; Mongoolse invallen die een
Het continent bij
rol speelden met dede meeste potentie
verwoesting en hetvoor de totstandkoming
wegvallen van Arabische van kennis; tenslotte het wegvallen
complexe vansamenlevingen
de politieke steun is hetvoor
Euraziatische
wetenschap. continent. De oorzaken
hier van zijn de omvang en oriëntatie. Wat betreft omvang is het het
grootste continent: de ruimte voor de grootste hoeveelheid mensen;
interactie; en innovatie. Bovendien ook een bevordering HC4: Het Euro-Aziatische
van de continent: Europa (tot ca. 1500)
De bevolking
verscheidenheid aan planten en dieren. De oriëntatie – oost-west – betreft tussen 1000 – 1350 leefden met name op het
een gematigde klimaatzone en vruchtbare bodem. platteland,
Daarnaast de groeiis het die volgde zorgde voor een
klimaat
identiek op dezelfde breedtegraad. bevolkingsdruk op het platteland (de druk op de
beschikbare hoeveelheid landbouwgrond). Hier gaf de
bevolking drie soorten reacties op:
HC2: Het Euro-Aziatische continent: China (tot ca. 1500) Ontginning van het land om meer landbouwgrond te
Was er sprake van diffusie en kennisoverdracht tussen creëren;
de oostelijke en westelijke periferie van het
Euro-Aziatische continent? Trek naar de steden: urbanisatie;
Communicatie overdracht op het Euro-Aziatische continent Trek naar wasandere gebieden:t.o.v.
gemakkelijker kolonisatie.
andere
continenten. De communicatie vond plaats in drie fasen: Een omslag in de bevolkingsgroei voltrekt zich in de 14 e
De periode van de Oude Zijderoute (1e eeuw BCE doordat – 6er e spanningen ontstaan tussen
eeuw CE). Er bestond uitwisseling van
bevolkingsomvang
producten en technieken tussen het Chinese Rijk en het Romeinse en bestaansmiddelen
Rijk. (Malthusiaans
De periode van het Mongoolse wereldrijk plafond);
(13 – 14eneeuw
e e het uitbreken
CE). Er werd van de eenpest:
grootdedeel
Zwarte
vanDood
het
(1347-1351) en vervolgepidemieën.
continent veroverd en de handel bloeide erop. In die tijd vonden er uitwisselingen van
belangrijke uitvindingen plaats. De ondergang De pestvan hadhet alsMongoolse
gevolg datRijk er een gunstige
bracht periode
hier een einde
Dooraan. In dezefragmentatie
politieke periode werd in de ontstond
basisontstond
Europa gelegd voorer na in
dede West-Europa:
Europese
introductie een
expansie schaarste
van hetinmetalen aan
de vijftiendearbeid;
een hogere
kanoneeuw.
De periode
rivaliteit tussenvan Europese expansie
eenheden/staten; lonen;
(vanaf
een wapenwedloopde 16 en genoeg
e
eeuw
ontstond CE).voedsel.
De Europeanen
tussen voeren over zee
staten en technologische
naar Azië om
verbeteringen. Ditteresulteerde
handelen, de uitwisseling
er in dat vanaf van
de 15 innovaties
e
eeuw Europa was minder van belang.
een militair-technologische
voorsprong kreeg op de rest van de wereld. Bevolkingsgroei leidde niet uitsluitend tot een uitbreiding
WatEen is – tweede
gegevenaspectde Chinese
waarinvoorsprong devan
Europa een–voorsprong
redende dathoeveelheid
uiteindelijk
verwierp waslandbouwgrond,
niet China maar
de ontwikkeling urbanisatie
Europa en
van eeninnieuw
de
negentiende eeuw een dominante positie heeftkolonisatie
verworven maar
in de ook tot de
internationale
scheepstype. Deze nieuwe schepen waren geschikt voor Atlantische wateren en voor de montage commercialisering
economie en en de
politiek?
Er zijn
vantwee mogelijke
kanonnen. antwoorden.
Hierdoor ontstond er een nieuw intensivering
machtsevenwicht van de handelscontacten
in de Middellandse binnenZee, de Europa.
Indische
TenOceaan
eerste de beperkingen
en Zuidoost-Azië. van de Chinese Er waren
samenleving, twee uitzonderlijke
interne factoren: gebieden
het hierin
bureaucratisch die hier sterk
centralisme. van profiteerden: Zuidelijke Nederlanden en Noord-Italië.
TenHC5:tweede Dit staat ook wel bekend
externe als de Little Divergence:
gunstige de
Heteen afwijkende continent:
Amerikaanse ontwikkeling in Europa
onderwerping (voor China
en exploitatie factoren). Deze
omstandigheden verschuivingvan vankennis
het economische zwaartepunt binnen
Europa heeft waren binnenvooral gevolg van de continent
het Euro-Aziatische uitwisseling een achterstand eningehaald,
technologieën.
mede door de kennis
Europa vanaf het eind van de zestiende eeuw van het
en technologie die zij konden overnemen door intercontinentale verbinding maar ook een eigen
Middellandse Zeegebied in de richting van de Atlantische
overgang van type samenleving. Op sommige terreinen wisten de Europeanen een voorsprong te
HC3: Het Euro-Aziatische continent: de wereldkust van ende hetislam (tot ca. 1500) waarbij Noordwest-Europa
Noordzeegebied,
ontwikkelen: militaire technologie en scheepsbouw. Deze vormden een voorwaarde voor de
Waarom is de islamitische invloedssfeer van belang in de grotere
een voorsprong context?
in productiviteit en inkomen verwierf
Europese expansie, o.a. in Amerika.
De oostwest-as was gunstig voor het ontstaan(Davids, van connecties
Hart & van binnen Voss, het2011,
Euro-Aziatische
p. 17). continent.
Deze geografie bood mogelijkheden maar bij de Hetuitwisseling
effect van speeldede handel deenDâr al-Islâm een belangrijke
commercialisering is dat
Indirecte oorzaken voor de ongelijke strijd tussen de Europeanen en de Inca’s:
rol in de samenvoeging, verwerking en uitwisseling Europa vandoor gewassen,
handelsroutes wetenschappelijke
en goederenstromenkennis ‘bijeen’
en
Het Amerikaanse continent:
technologie. wordt gebracht. Bovendien wordt Europa door deze
1. Had een geringere omvang dan Eurazië:
De landbouw binnen de Arabische gebieden werd vooral
handelsroutes en bevorderd,
goederenstromen deze zorgde voor een
gekoppeld aan de
Het telde minder mensen;
diffusie van Indiase gewassen naar West-Azië,rest het van
Middellandse Zeegebied en
het Euro-Aziatische West-Afrika.
continent. Een vindt
Hierdoor
Er was een minder grote variëteit aan domesticeerbare planten en dieren (lama en
gevolg hiervan was een stijgende agrarische productie. een snelle diffusie van kennis, technologie en ziektekiemen.
alpaca);
2. Had een andere geo-oriëntatie dan Eurazië:
