Logopedie en leerkracht
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
Hoofdstuk 7
Hoofdstuk 8
Hoofdstuk 10
Hoofdstuk 5 Lyn heeft een taalachterstand
Taalverwerving
Elke taal bestaat uit meerdere regelsystemen: een klanksysteem, een woordenschat en grammatica.
Naast verbale systemen ook intonatie en gezichtsexpressie is een groot aandeel in non-verbale taal.
Kind van 6 kent alle systemen van moedertaal. Veel aandacht voor voor- en vroegschoolse educatie
(VVE).
Een pasgeboren baby vooral mimiek, oogcontact, lichamelijk contact, bewegen, huilen en lachen.
Kind leert voorspellen dat moeder en vader doen. Hij gaat hierop zijn gedrag richten. Door reactie
ontstaat er een wisselwerking. Een baby leert stemklank steeds beter herkennen en onderscheiden.
Er ontstaat en communicatie. Dit beurtgedrag tussen ouder en kind: naar elkaar kijken, luisteren,
reageren. Kind gaat taal gebruiken om wensen te laten vervullen. Ook wordt taal verinnerlijkt = eigen
handelingen met taal begeleiden.
Voor meertalige kinderen 2 belangrijke aspecten: taal van het kind zelf en het interculturele contact
met ouders. Leerkracht wordt als hulpverlener beschouwt om contact tussen leerkracht en ouder. In
stedelijke gebieden spreekt meerderheid van mensen 2 talen dagelijks. Een voorwaarde voor
probleemloze tweetaligheid is dat de omgeving genoeg ondersteuning geeft. De taal van een kind
dat een tweede taal verwerft, wordt tussentaal genoemd. Tussen beginnend leren van taal en
volledig beheersen. In elke fase wordt tussentaal moeilijker.
Onderscheid passieve en actieve taal. Passieve taal = waarnemen en begrijpen van gesproken of
geschreven taal. Actieve taal = bedenken en mondeling of schriftelijk uiten van taal.
Bij non-verbale taal onderscheid tussen zichtbare non-verbale en hoorbare non-verbale
taalelementen.
- Zichtbare non-verbale taal: schrikreactie, reageren op gezichtsuitdrukking, frons etc. Ook vaak door
pictogrammen als verkeersborden. Voor mensen met handicap is dit heel belangrijk.
- Hoorbare non-verbale taal: luidheid, intonatie, tempo, pauzes en klemtonen.
Verbale taalontwikkeling
Eerst passief taal leren en daarna actief. Niveaus in verbale taalontwikkeling:
- Klanken onderscheiden en maken (fonologie) = eerst geluiden produceren door toevalligheden en
daarna echte klanken die lijken op moedertaal.
- Betekenis begrijpen en betekenisvolle woorden gebruiken (semantiek) = reageren op naam,
duidelijk maken wat kind wil door gebaren.
- Zinnen van 2 of meer woorden (syntaxis) = verbanden tussen woorden leggen. Meer duidelijkheid.
Reageren op gevoelens van anderen. Alledaagse communicatie.
- Verbuigingsregels begrijpen en toepassen (morfologie). = regels van taalvorm kennen. Aan
morfologische fouten kun je zien hoe kind zich ontwikkelt.
Niveaus verschijnen ongeveer in deze volgorde maar wachten niet op elkaar. Tot slot kan aan deze
indeling van verschillende taalniveaus nog pragmatiek (niveau van taalgebruik in interactie) worden
toegevoegd.
, Voorwaarden voor goed verbaal taalonderwijs:
- Kind: goed horen, behoefte aan contact, interesse, fysiek gezond, veilig, zintuiglijke prikkels, wereld
begrijpen.
- Omgeving voldoende taalaanbod: ouders stimuleren. Taal in omgeving correct en veilig.
- Voldoende opleiding en financiële middelen van ouders.
Taalproblemen
Kinderafasie = een verworven taalstoornis ten gevolge van letsel in het taalgebied van de hersenen.
Spraakproblemen gaat samen met taalproblemen. Hoe herken je taalproblemen. Na het vierde jaar is
taalontwikkeling nog in gang maar de belangrijkste basis is aanwezig. Woordenschat is groot, zinnen
complexer. Bij de 6 jaar kunnen de kinderen ook alle medeklinkercombinaties zeggen. De zogeheten
kritische periode waarin een sterke ontwikkeling plaatsvindt, is bij kinderen van 6 voorbij. Het is van
belang dat de leerkracht in een natuurlijke situatie in staat is kinderen te observeren en signaleren
van taalproblemen. Zie pagina 117 voor signalen.
Wanneer een kind een tweede (of derde) taal leert, kunnen er op allerlei taalniveaus problemen zijn:
- fonologisch: vormen van klankpatronen die in eerste taal niet voorkomen.
- semantisch: vinden van juiste woorden en betekenis
- syntactisch: woordvolgorde verschilt van moedertaal
- morfologisch: manier van vervoegen kan anders zijn
Ook in het opbouwen van de woordenschat (lexicon) zijn er problemen in de communicatie. Een kind
dat Nederlands als tweede taal spreekt noemen we NT2-kinderen. Moeizaamst is wanneer
omgangsregels in taalgebieden ook nog verschillen. Wanneer tweetalige ouders niet correct en
consequent in bepaalde situaties Nederlands spreken, is dat verwarrend. Daarom moeten talen
eigenlijk vanaf de geboorte samen worden aangeboden. Kinderen maar ook volwassenen die een
tweede taal leren, zullen een geruime tijd last hebben van interferentie = talen door elkaar halen.
Kinderen gaan creatief om met de nieuw geleerde taal. Deze tussenstappen tussen moedertaal en
tweede taal heet tussentaal. Bepaalde tussentaal is systematisch en voorspelbaar. Met generalisatie
bedoelen we: wat geleerd is in ene context toepassen in andere context.
Niet-vloeiende taal: broddelen
Broddelen is een taalstoornis waarbij kind na taalverwerving, nog steeds slordig en vaak snel leest.
Het is moeilijk verstaanbaar en lettergrepen worden niet goed uitgesproken.
Problemen met schriftelijke taal
Dyslexie. Relatie tussen taalproblemen en dyslexie. Dyslexie is een erfelijke aandoening waarbij lezen
en spellen problemen oplevert. Kenmerken: traag leren, vertraagde spraakklanken, problemen lezen
en spellen. Marianne Eleveld maakte een trainingsprogramma gericht op fonologisch bewustzijn,
letterkennis en benoemsnelheid van groep ½. Signaal kan in groep ½ al zijn als kind traag kleuren
opnoemt. Overleg met ouders en IB’er.
Oorzaken
Primair taalprobleem = als taalprobleem op zichtzelf staat. Kunnen ontstaan door:
- Onvoldoende auditieve mogelijkheden: wanneer kind bijv. veel verkouden is tijdens gevoelige
periode (3 jaar). Als kinderen minder horen, kunnen ze minder goed concentreren.
- Erfelijkheid: als ouders, broertjes of zusjes ook problemen met taal hebben.
- Onvoldoende taalstimulering door omgeving: ouders of verzorgers op ineffectieve manier taal
aanbieden.
Secundair taalprobleem = als het samenhangt met andere handicap op probleem. Ontstaan door:
- Ernstige gehoorhandicap
- Ernstige afwijking in de bouw en werking spraakorgaan bijv. door schisis (hazenlip)
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
Hoofdstuk 7
Hoofdstuk 8
Hoofdstuk 10
Hoofdstuk 5 Lyn heeft een taalachterstand
Taalverwerving
Elke taal bestaat uit meerdere regelsystemen: een klanksysteem, een woordenschat en grammatica.
Naast verbale systemen ook intonatie en gezichtsexpressie is een groot aandeel in non-verbale taal.
Kind van 6 kent alle systemen van moedertaal. Veel aandacht voor voor- en vroegschoolse educatie
(VVE).
Een pasgeboren baby vooral mimiek, oogcontact, lichamelijk contact, bewegen, huilen en lachen.
Kind leert voorspellen dat moeder en vader doen. Hij gaat hierop zijn gedrag richten. Door reactie
ontstaat er een wisselwerking. Een baby leert stemklank steeds beter herkennen en onderscheiden.
Er ontstaat en communicatie. Dit beurtgedrag tussen ouder en kind: naar elkaar kijken, luisteren,
reageren. Kind gaat taal gebruiken om wensen te laten vervullen. Ook wordt taal verinnerlijkt = eigen
handelingen met taal begeleiden.
Voor meertalige kinderen 2 belangrijke aspecten: taal van het kind zelf en het interculturele contact
met ouders. Leerkracht wordt als hulpverlener beschouwt om contact tussen leerkracht en ouder. In
stedelijke gebieden spreekt meerderheid van mensen 2 talen dagelijks. Een voorwaarde voor
probleemloze tweetaligheid is dat de omgeving genoeg ondersteuning geeft. De taal van een kind
dat een tweede taal verwerft, wordt tussentaal genoemd. Tussen beginnend leren van taal en
volledig beheersen. In elke fase wordt tussentaal moeilijker.
Onderscheid passieve en actieve taal. Passieve taal = waarnemen en begrijpen van gesproken of
geschreven taal. Actieve taal = bedenken en mondeling of schriftelijk uiten van taal.
Bij non-verbale taal onderscheid tussen zichtbare non-verbale en hoorbare non-verbale
taalelementen.
- Zichtbare non-verbale taal: schrikreactie, reageren op gezichtsuitdrukking, frons etc. Ook vaak door
pictogrammen als verkeersborden. Voor mensen met handicap is dit heel belangrijk.
- Hoorbare non-verbale taal: luidheid, intonatie, tempo, pauzes en klemtonen.
Verbale taalontwikkeling
Eerst passief taal leren en daarna actief. Niveaus in verbale taalontwikkeling:
- Klanken onderscheiden en maken (fonologie) = eerst geluiden produceren door toevalligheden en
daarna echte klanken die lijken op moedertaal.
- Betekenis begrijpen en betekenisvolle woorden gebruiken (semantiek) = reageren op naam,
duidelijk maken wat kind wil door gebaren.
- Zinnen van 2 of meer woorden (syntaxis) = verbanden tussen woorden leggen. Meer duidelijkheid.
Reageren op gevoelens van anderen. Alledaagse communicatie.
- Verbuigingsregels begrijpen en toepassen (morfologie). = regels van taalvorm kennen. Aan
morfologische fouten kun je zien hoe kind zich ontwikkelt.
Niveaus verschijnen ongeveer in deze volgorde maar wachten niet op elkaar. Tot slot kan aan deze
indeling van verschillende taalniveaus nog pragmatiek (niveau van taalgebruik in interactie) worden
toegevoegd.
, Voorwaarden voor goed verbaal taalonderwijs:
- Kind: goed horen, behoefte aan contact, interesse, fysiek gezond, veilig, zintuiglijke prikkels, wereld
begrijpen.
- Omgeving voldoende taalaanbod: ouders stimuleren. Taal in omgeving correct en veilig.
- Voldoende opleiding en financiële middelen van ouders.
Taalproblemen
Kinderafasie = een verworven taalstoornis ten gevolge van letsel in het taalgebied van de hersenen.
Spraakproblemen gaat samen met taalproblemen. Hoe herken je taalproblemen. Na het vierde jaar is
taalontwikkeling nog in gang maar de belangrijkste basis is aanwezig. Woordenschat is groot, zinnen
complexer. Bij de 6 jaar kunnen de kinderen ook alle medeklinkercombinaties zeggen. De zogeheten
kritische periode waarin een sterke ontwikkeling plaatsvindt, is bij kinderen van 6 voorbij. Het is van
belang dat de leerkracht in een natuurlijke situatie in staat is kinderen te observeren en signaleren
van taalproblemen. Zie pagina 117 voor signalen.
Wanneer een kind een tweede (of derde) taal leert, kunnen er op allerlei taalniveaus problemen zijn:
- fonologisch: vormen van klankpatronen die in eerste taal niet voorkomen.
- semantisch: vinden van juiste woorden en betekenis
- syntactisch: woordvolgorde verschilt van moedertaal
- morfologisch: manier van vervoegen kan anders zijn
Ook in het opbouwen van de woordenschat (lexicon) zijn er problemen in de communicatie. Een kind
dat Nederlands als tweede taal spreekt noemen we NT2-kinderen. Moeizaamst is wanneer
omgangsregels in taalgebieden ook nog verschillen. Wanneer tweetalige ouders niet correct en
consequent in bepaalde situaties Nederlands spreken, is dat verwarrend. Daarom moeten talen
eigenlijk vanaf de geboorte samen worden aangeboden. Kinderen maar ook volwassenen die een
tweede taal leren, zullen een geruime tijd last hebben van interferentie = talen door elkaar halen.
Kinderen gaan creatief om met de nieuw geleerde taal. Deze tussenstappen tussen moedertaal en
tweede taal heet tussentaal. Bepaalde tussentaal is systematisch en voorspelbaar. Met generalisatie
bedoelen we: wat geleerd is in ene context toepassen in andere context.
Niet-vloeiende taal: broddelen
Broddelen is een taalstoornis waarbij kind na taalverwerving, nog steeds slordig en vaak snel leest.
Het is moeilijk verstaanbaar en lettergrepen worden niet goed uitgesproken.
Problemen met schriftelijke taal
Dyslexie. Relatie tussen taalproblemen en dyslexie. Dyslexie is een erfelijke aandoening waarbij lezen
en spellen problemen oplevert. Kenmerken: traag leren, vertraagde spraakklanken, problemen lezen
en spellen. Marianne Eleveld maakte een trainingsprogramma gericht op fonologisch bewustzijn,
letterkennis en benoemsnelheid van groep ½. Signaal kan in groep ½ al zijn als kind traag kleuren
opnoemt. Overleg met ouders en IB’er.
Oorzaken
Primair taalprobleem = als taalprobleem op zichtzelf staat. Kunnen ontstaan door:
- Onvoldoende auditieve mogelijkheden: wanneer kind bijv. veel verkouden is tijdens gevoelige
periode (3 jaar). Als kinderen minder horen, kunnen ze minder goed concentreren.
- Erfelijkheid: als ouders, broertjes of zusjes ook problemen met taal hebben.
- Onvoldoende taalstimulering door omgeving: ouders of verzorgers op ineffectieve manier taal
aanbieden.
Secundair taalprobleem = als het samenhangt met andere handicap op probleem. Ontstaan door:
- Ernstige gehoorhandicap
- Ernstige afwijking in de bouw en werking spraakorgaan bijv. door schisis (hazenlip)
