Veterinaire Volksgezondheid IV
Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding
Hoofdstuk 2: Internationale organisatie
1) WHO – World Health Organisation
1.1 Structuur
1.2 WHO en voedselveiligheid
2) WOAH – World Organisation for Animal Health
2.1 Missies van het WOAH
2.2 WAHIS – World Animal Health Information System van de Olie
3) FOA – Food and agriculture organisation of the united nations
3.1 Algemeen
3.2 FAO en diergezondheid
3.3 FAO en voedselveiligheid
4) WTO – World Trade Organization
4.1 Algemeen
4.2 WTO – Sanitary and Phytosanitary Measures (SPS)
5) De Codex Alimentarius
6) ISO – International Organisation for Standardization
Hoofdstuk 3: Europese organisatie
1) Europese autoriteit voor voedselveiligheid of EFSA
1.1 Structuur EFSA
1.2 Werking EFSA
2) ECDC – the European Centre for Disease Prevention and Control
2.1 Bewaking
2.2 Programma van voedsel- en watergebonden ziekten en zoönose
2.3 Tessy (The European Suveillance System)
2.4 Training
3) Europese unie
3.1 Voedselveiligheid in de EU
1
,Hoofdstuk 4: Nationale organisaties
1) De federale overheidsdienst volksgezondheid (FOD), veiligheid van de voedselketen en leefmilieu
2) Sciensano
3) De Hoge Gezondheidsraad
4) FAVV (gastcollege)
4.1 Het ontstaan van het FAVV
4.2 Visie en bevoegdheden
4.3 Structuur van het FAVV
4.4 Internationale context
4.5 Positie t.o.v. andere overheidsinstellingen
4.6 Wetgeving
4.7 Rol van het FAVV in de diergezondheid
4.8 Controle
4.9 Relatie tussen de dierenarts en het FAVV
Hoofdstuk 5: Algemene principes
1) GMP & GHP
2) HACCP – Hazard Analyses and Critical Control Points (TWIO)
4.1 Analyseer de gevaren
4.2 Kritische controlepunten (CCP’s) bepalen
4.3 Kritische grenzen vaststellen
4.4 Beknopte toelichting over gevaar en CCP’s
4.5 Corrigerende maatregelen bepalen
4.6 Controleer of alles klopt en goed functioneert
4.7 Bekijk het systeem opnieuw
3) Traceerbaarheid: van riek tot vork
4) Meldingsplicht
2
,Hoofdstuk 6: Wetgeving voedselveiligheid
1) Verordening (EG) NR. 178/2002 The General Food Law (TWIO)
1.1 Doel en toepassingsgebied van de wet
1.2 De algemene beginselen van de levensmiddelenwetgeving
1.3 Risicoanalyse
1.4 Het voorzorgsbeginsel
1.5 Bescherming van consumentenbelangen
1.6 Beginsels van doorzichtigheid of transparantie
1.7 Algemene voorschriften voor de handel in levensmiddelen
1.8 Voedselveiligheidsvoorschriften
1.9 Verantwoordelijkheden
1.10 Traceerbaarheid
1.11 Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA)
1.12 Crisismanagement
1.13 Noodmaatregelen
2) Verordening (EG) NR. 852/2004 Inzake Levensmiddelenhygiëne
2.1 Algemene bepaling
2.2 Definities
2.3 Verplichting van de exploitanten van levensmiddelenbedrijven
2.4 Hygiënevoorschriften bij de primaire productie (bijlage I)
2.5 Algemene hygiënevoorschriften voor alle exploitanten van levensmiddelenbedrijven (bijlage II)
3) Verordening (EG) NR. 853/2004 Specifieke hygiënevoorschriften voor
levensmiddelen van dierlijke oorsprong
3.1 Algemene bepaling
3.2 Specifieke hygiënevoorschriften voor
→ Vlees van pluimvee en lagomorgen
→ Vlees van gekweekt wild
→ Vlees van vrij wild
→ Levende tweekleppige weekdieren
→ Visserijproducten
→ Melk en colostrum
→ Eieren en eiproductie
→ Kikkerbilletjes en slakken
3
,Hoofdstuk 7: Risico analyse
1) Algemene principes
1.1 Wat is voedselveiligheid
1.2 Wat is het belang van risicoanalyse
1.3 Wat is het risico? Kunnen we risico meten?
2) Risicoanalyse
2.1 Risicobeoordeling
2.2 Risicobeheer
2.3 Risicocommunicatie
3) Risico-gebaseerde controle
3.1 FAVV-controleprogramma
4) Naar geïntegreerde voedselsystemen
4.1. Hoge gezondheidsraad foodbased dietary guidelines
4.2 Geïntegreerde benadering: risico-batenanalyse
4
,Hoofdstuk 8: Wetgeving: controle voedselveiligheid en auditing
1) Verordening (EG) NR. 2017/625 Betreffende officiële controles en andere officiële activiteiten die
worden uitgevoerd om de toepassing van de voorschriften inzake diergezondheid, dierenwelzijn,
plantgezondheid en gewasbeschermingsmiddelen te waarborgen
1.1 Onderwerp en toepassingsgebied
1.2 Definities
1.3 Officiële controles door de lidstaten: bevoegde autoriteiten > aanwijzing van de bevoegde
autoriteiten en operationele criteria
1.4 Algemene regels voor officiële controles
1.5 Algemene verplichtingen met betrekking tot de organisatie van officiële controles
1.6 Aanwijzing van de bevoegde autoriteiten en operationele criteria
1.7 Informatiemanagementsysteem voor officiële controles (IMSOC)
1.8 Transparantie en geheimhouding
1.9 Controle- en verificatieprocedures
1.10 Algemene voorschriften voor methoden en technieken voor officiële controles
1.11 Er moet een verificatie gebeuren van de naleving van voorschriften in Verordening 852/2004 en
Verordening 853/2004
1.12 Methoden van bemonstering, analyse, tests en diagnose
1.13 Referentielaboratoria van de EU
1.14 Nationale referentielaboratoria
1.15 Wetgeving rond officiële laboratoria
1.16 Handhaving
1.17 Noodplannen voor levensmiddelen en diervoeders (crisismanagement noodplan)
1.18 Voorwaarden voor de binnenkomst van dieren en goederen in de urine
1.19 Officiële controles van dieren en goederen die de unie binnen komen
1.20 Gemeenschappelijk Gezondheidsdocument van Binnenkomst (GGB)
1.21 Vrijstellingen van controle aan grenscontroleposten
1.22 Grenscontroleposten
1.23 Erkenning van de controles vóór uitvoer
1.24 Samenwerking tussen autoriteiten i.v.m. zendingen die uit 3e landen de unie binnenkomen
1.25 Officiële certificering
1.26 Meerjarige nationale controleplannen
1.27 Activiteit van de unie: controles door de commissie
5
,2) Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627
2.1 Onderwerp en toepassingsgebied
2.2 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Specifieke voorschriften voor audits
2.3 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Specifieke voorschriften voor kenmerken
2.4 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Specifieke voorschriften voor uitvoering van officiële
controles en de eenvormige minimale frequentie van officiële controles van vers vlees
2.5 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Mededeling van de keuringsresultaten en door de
bevoegde autoriteit te nemen maatregelen in specifieke gevallen waarin niet aan de
voorschriften voor vers vlees en dierenwelzijn wordt voldaan
2.6 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Technische voorschriften van het gezondheidsmerk en
praktische regelingen voor het aanbrengen ervan
2.7 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Controle van melk en colostrum
2.8 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Specifieke voorschriften voor officiële controles
betreffende levende tweekleppige weekdieren uit ingedeelde productie + heruitzettingsgebieden
2.9 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Officiële controles van de producten en het in de handel
brengen van visserijproducten
3) Gedelegeerde verordening (EU) NR. 2019/624
3.1 Criteria en voorwaarden om te bepalen wanneer ante-mortemkeuringen door de officiële
assistent uitgevoerd mogen worden
3.2 Algemene criteria om te bepalen wanneer de ante-mortemkeuring op het bedrijf van herkomst
mogen worden uitgevoerd
3.3 Criteria en voorwaarden voor de uitvoering van de post-mortemkeuring onder de
verantwoordelijkheid van de officiële dierenarts
3.4 Specifieke minimumvoorschriften voor de officiële dierenarts, de officiële assistent en het door
de bevoegde autoriteiten aangewezen personeel
Examen:
6
,Hoofdstuk 1: Inleiding
7
,8
, 1 Inleiding
1) Veterinaire volksgezondheid: wat en waarom?
Veterinaire volksgezondheid, een discipline waarin dierenartsen o.a. meewerken aan de eradicatie en het
beheersen van zoönotische dierziekten. Dit draagt overduidelijk bij tot de verbetering van de gezondheid van
de mens.
1) Foodborne disease
1) Definitie: elke ziekte t.g.v. besmetting van voedsel door pathogenen
2) Oorzaak: kan een bacteriële, chemische, fysische, parasitaire … oorzaak hebben
3) Gevoelige individuen: vnl YOPI-groep (young, old, pregnant, immunodepressed)
→ Groeien: steeds grotere populatie van oudere mensen, jonge kinderen
→ Grotere impact: foodborne disease zal bij deze mensen een grotere impact hebben
- Fysiek gezien
- Economisch gezien: wat ga je toelaten via wetgeving en wat niet? Er kunnen
vertrouwensbreuken ontstaan bij de consument door voedselproblemen
> Bv.: na het ontstaan van Afrikaanse varkenspest in everzwijnen, heeft
China alle import van varkensvlees uit België stopgezet
> Bv.: al het voedsel wat je niet meer vertrouwt zomaar weggooien, dit
heeft ook economische gevolgen!
4) Schade: wat is de schade – hoe wordt deze gemeten
→ 1/10 wordt jaarlijks ziek door een voedsel overgedragen ziekten (op wereldniveau)
- Helft van de ziektelast wordt veroorzaakt door ziekten die diarree
veroorzaken met als belangrijkste: Norovirus en Campylobacter
- Waar: heel veel ziektelast ligt in het Zuiden
→ 33 miljoen healthy life years lost: een manier om te bepalen welke ziekte erger is
dan een andere namelijk hoeveel gezonde levensjaren neemt het weg
→ 420.000 mensen sterven jaarlijks door food borne diseases (wereldniveau)
- 1/3 van deze groep zijn kinderen
- Waar: voornamelijk in Afrika en Zuidoost Azië
5) Oplossingen: iedereen speelt een rol bij overgedragen ziekten
→ Dierenartsen: veel meer dan enkel voedselveiligheid
- Zoönoses: ziekten overgedragen van dieren op mensen
- Vector borne disease: zoals hondsdolheid of rabiës
- Antibioticaresistentie
→ Productie: we moeten ervoor zorgen dat er veilig voedsel wordt geproduceerd
→ Bereiding: veel problemen vermijden indien we eten bijvoorbeeld goed
doorbakken
→ Gedeelde verantwoordelijkheid: qua wetgeving ligt de verantwoordelijkheid altijd
bij de exploitant van de verschillende bedrijven
- Overheid moet nagaan of de exploitant de zaken op de juiste manier gaat
aanpakken
- Vanaf we het voedsel kopen, zal de verantwoordelijkheid bij ons liggen
9
, 2) Voedselveiligheid op Europees niveau
1) Voedseluitbraken
1) Hoog niveau: Ondanks een hoog niveau van voedselveiligheid, ook een hoog niveau van
voedseluitbraken maar …
→ Data: hoog niveau van voedseluitbraken is mede veroorzaakt door een betere
rapportering en betere diagnose
→ Definitie van een uitbraak verschilt ook per land en bepaalde landen gaan zelfs niet
rapporteren aan de EU
→ Jaarlijks rapport van de ECDC over voedsel-overgedragen uitbraken zoals
bijvoorbeeld …
2) Opvallende stijging (2018) van ziekten en sterfgevallen dankzij een Listeria-uitbraak in
diepvriesproducten
→ Totaal = 73% van de uitbraken gebonden aan voeding van dierlijke oorsprong
- Hier staan dierenartsen extra van belang!
- Maar … Slechts 14% van de uitbraken is er sterke bewijslast
(vaak oorsprong ongekend)
10
Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding
Hoofdstuk 2: Internationale organisatie
1) WHO – World Health Organisation
1.1 Structuur
1.2 WHO en voedselveiligheid
2) WOAH – World Organisation for Animal Health
2.1 Missies van het WOAH
2.2 WAHIS – World Animal Health Information System van de Olie
3) FOA – Food and agriculture organisation of the united nations
3.1 Algemeen
3.2 FAO en diergezondheid
3.3 FAO en voedselveiligheid
4) WTO – World Trade Organization
4.1 Algemeen
4.2 WTO – Sanitary and Phytosanitary Measures (SPS)
5) De Codex Alimentarius
6) ISO – International Organisation for Standardization
Hoofdstuk 3: Europese organisatie
1) Europese autoriteit voor voedselveiligheid of EFSA
1.1 Structuur EFSA
1.2 Werking EFSA
2) ECDC – the European Centre for Disease Prevention and Control
2.1 Bewaking
2.2 Programma van voedsel- en watergebonden ziekten en zoönose
2.3 Tessy (The European Suveillance System)
2.4 Training
3) Europese unie
3.1 Voedselveiligheid in de EU
1
,Hoofdstuk 4: Nationale organisaties
1) De federale overheidsdienst volksgezondheid (FOD), veiligheid van de voedselketen en leefmilieu
2) Sciensano
3) De Hoge Gezondheidsraad
4) FAVV (gastcollege)
4.1 Het ontstaan van het FAVV
4.2 Visie en bevoegdheden
4.3 Structuur van het FAVV
4.4 Internationale context
4.5 Positie t.o.v. andere overheidsinstellingen
4.6 Wetgeving
4.7 Rol van het FAVV in de diergezondheid
4.8 Controle
4.9 Relatie tussen de dierenarts en het FAVV
Hoofdstuk 5: Algemene principes
1) GMP & GHP
2) HACCP – Hazard Analyses and Critical Control Points (TWIO)
4.1 Analyseer de gevaren
4.2 Kritische controlepunten (CCP’s) bepalen
4.3 Kritische grenzen vaststellen
4.4 Beknopte toelichting over gevaar en CCP’s
4.5 Corrigerende maatregelen bepalen
4.6 Controleer of alles klopt en goed functioneert
4.7 Bekijk het systeem opnieuw
3) Traceerbaarheid: van riek tot vork
4) Meldingsplicht
2
,Hoofdstuk 6: Wetgeving voedselveiligheid
1) Verordening (EG) NR. 178/2002 The General Food Law (TWIO)
1.1 Doel en toepassingsgebied van de wet
1.2 De algemene beginselen van de levensmiddelenwetgeving
1.3 Risicoanalyse
1.4 Het voorzorgsbeginsel
1.5 Bescherming van consumentenbelangen
1.6 Beginsels van doorzichtigheid of transparantie
1.7 Algemene voorschriften voor de handel in levensmiddelen
1.8 Voedselveiligheidsvoorschriften
1.9 Verantwoordelijkheden
1.10 Traceerbaarheid
1.11 Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA)
1.12 Crisismanagement
1.13 Noodmaatregelen
2) Verordening (EG) NR. 852/2004 Inzake Levensmiddelenhygiëne
2.1 Algemene bepaling
2.2 Definities
2.3 Verplichting van de exploitanten van levensmiddelenbedrijven
2.4 Hygiënevoorschriften bij de primaire productie (bijlage I)
2.5 Algemene hygiënevoorschriften voor alle exploitanten van levensmiddelenbedrijven (bijlage II)
3) Verordening (EG) NR. 853/2004 Specifieke hygiënevoorschriften voor
levensmiddelen van dierlijke oorsprong
3.1 Algemene bepaling
3.2 Specifieke hygiënevoorschriften voor
→ Vlees van pluimvee en lagomorgen
→ Vlees van gekweekt wild
→ Vlees van vrij wild
→ Levende tweekleppige weekdieren
→ Visserijproducten
→ Melk en colostrum
→ Eieren en eiproductie
→ Kikkerbilletjes en slakken
3
,Hoofdstuk 7: Risico analyse
1) Algemene principes
1.1 Wat is voedselveiligheid
1.2 Wat is het belang van risicoanalyse
1.3 Wat is het risico? Kunnen we risico meten?
2) Risicoanalyse
2.1 Risicobeoordeling
2.2 Risicobeheer
2.3 Risicocommunicatie
3) Risico-gebaseerde controle
3.1 FAVV-controleprogramma
4) Naar geïntegreerde voedselsystemen
4.1. Hoge gezondheidsraad foodbased dietary guidelines
4.2 Geïntegreerde benadering: risico-batenanalyse
4
,Hoofdstuk 8: Wetgeving: controle voedselveiligheid en auditing
1) Verordening (EG) NR. 2017/625 Betreffende officiële controles en andere officiële activiteiten die
worden uitgevoerd om de toepassing van de voorschriften inzake diergezondheid, dierenwelzijn,
plantgezondheid en gewasbeschermingsmiddelen te waarborgen
1.1 Onderwerp en toepassingsgebied
1.2 Definities
1.3 Officiële controles door de lidstaten: bevoegde autoriteiten > aanwijzing van de bevoegde
autoriteiten en operationele criteria
1.4 Algemene regels voor officiële controles
1.5 Algemene verplichtingen met betrekking tot de organisatie van officiële controles
1.6 Aanwijzing van de bevoegde autoriteiten en operationele criteria
1.7 Informatiemanagementsysteem voor officiële controles (IMSOC)
1.8 Transparantie en geheimhouding
1.9 Controle- en verificatieprocedures
1.10 Algemene voorschriften voor methoden en technieken voor officiële controles
1.11 Er moet een verificatie gebeuren van de naleving van voorschriften in Verordening 852/2004 en
Verordening 853/2004
1.12 Methoden van bemonstering, analyse, tests en diagnose
1.13 Referentielaboratoria van de EU
1.14 Nationale referentielaboratoria
1.15 Wetgeving rond officiële laboratoria
1.16 Handhaving
1.17 Noodplannen voor levensmiddelen en diervoeders (crisismanagement noodplan)
1.18 Voorwaarden voor de binnenkomst van dieren en goederen in de urine
1.19 Officiële controles van dieren en goederen die de unie binnen komen
1.20 Gemeenschappelijk Gezondheidsdocument van Binnenkomst (GGB)
1.21 Vrijstellingen van controle aan grenscontroleposten
1.22 Grenscontroleposten
1.23 Erkenning van de controles vóór uitvoer
1.24 Samenwerking tussen autoriteiten i.v.m. zendingen die uit 3e landen de unie binnenkomen
1.25 Officiële certificering
1.26 Meerjarige nationale controleplannen
1.27 Activiteit van de unie: controles door de commissie
5
,2) Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627
2.1 Onderwerp en toepassingsgebied
2.2 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Specifieke voorschriften voor audits
2.3 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Specifieke voorschriften voor kenmerken
2.4 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Specifieke voorschriften voor uitvoering van officiële
controles en de eenvormige minimale frequentie van officiële controles van vers vlees
2.5 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Mededeling van de keuringsresultaten en door de
bevoegde autoriteit te nemen maatregelen in specifieke gevallen waarin niet aan de
voorschriften voor vers vlees en dierenwelzijn wordt voldaan
2.6 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Technische voorschriften van het gezondheidsmerk en
praktische regelingen voor het aanbrengen ervan
2.7 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Controle van melk en colostrum
2.8 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Specifieke voorschriften voor officiële controles
betreffende levende tweekleppige weekdieren uit ingedeelde productie + heruitzettingsgebieden
2.9 Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 Officiële controles van de producten en het in de handel
brengen van visserijproducten
3) Gedelegeerde verordening (EU) NR. 2019/624
3.1 Criteria en voorwaarden om te bepalen wanneer ante-mortemkeuringen door de officiële
assistent uitgevoerd mogen worden
3.2 Algemene criteria om te bepalen wanneer de ante-mortemkeuring op het bedrijf van herkomst
mogen worden uitgevoerd
3.3 Criteria en voorwaarden voor de uitvoering van de post-mortemkeuring onder de
verantwoordelijkheid van de officiële dierenarts
3.4 Specifieke minimumvoorschriften voor de officiële dierenarts, de officiële assistent en het door
de bevoegde autoriteiten aangewezen personeel
Examen:
6
,Hoofdstuk 1: Inleiding
7
,8
, 1 Inleiding
1) Veterinaire volksgezondheid: wat en waarom?
Veterinaire volksgezondheid, een discipline waarin dierenartsen o.a. meewerken aan de eradicatie en het
beheersen van zoönotische dierziekten. Dit draagt overduidelijk bij tot de verbetering van de gezondheid van
de mens.
1) Foodborne disease
1) Definitie: elke ziekte t.g.v. besmetting van voedsel door pathogenen
2) Oorzaak: kan een bacteriële, chemische, fysische, parasitaire … oorzaak hebben
3) Gevoelige individuen: vnl YOPI-groep (young, old, pregnant, immunodepressed)
→ Groeien: steeds grotere populatie van oudere mensen, jonge kinderen
→ Grotere impact: foodborne disease zal bij deze mensen een grotere impact hebben
- Fysiek gezien
- Economisch gezien: wat ga je toelaten via wetgeving en wat niet? Er kunnen
vertrouwensbreuken ontstaan bij de consument door voedselproblemen
> Bv.: na het ontstaan van Afrikaanse varkenspest in everzwijnen, heeft
China alle import van varkensvlees uit België stopgezet
> Bv.: al het voedsel wat je niet meer vertrouwt zomaar weggooien, dit
heeft ook economische gevolgen!
4) Schade: wat is de schade – hoe wordt deze gemeten
→ 1/10 wordt jaarlijks ziek door een voedsel overgedragen ziekten (op wereldniveau)
- Helft van de ziektelast wordt veroorzaakt door ziekten die diarree
veroorzaken met als belangrijkste: Norovirus en Campylobacter
- Waar: heel veel ziektelast ligt in het Zuiden
→ 33 miljoen healthy life years lost: een manier om te bepalen welke ziekte erger is
dan een andere namelijk hoeveel gezonde levensjaren neemt het weg
→ 420.000 mensen sterven jaarlijks door food borne diseases (wereldniveau)
- 1/3 van deze groep zijn kinderen
- Waar: voornamelijk in Afrika en Zuidoost Azië
5) Oplossingen: iedereen speelt een rol bij overgedragen ziekten
→ Dierenartsen: veel meer dan enkel voedselveiligheid
- Zoönoses: ziekten overgedragen van dieren op mensen
- Vector borne disease: zoals hondsdolheid of rabiës
- Antibioticaresistentie
→ Productie: we moeten ervoor zorgen dat er veilig voedsel wordt geproduceerd
→ Bereiding: veel problemen vermijden indien we eten bijvoorbeeld goed
doorbakken
→ Gedeelde verantwoordelijkheid: qua wetgeving ligt de verantwoordelijkheid altijd
bij de exploitant van de verschillende bedrijven
- Overheid moet nagaan of de exploitant de zaken op de juiste manier gaat
aanpakken
- Vanaf we het voedsel kopen, zal de verantwoordelijkheid bij ons liggen
9
, 2) Voedselveiligheid op Europees niveau
1) Voedseluitbraken
1) Hoog niveau: Ondanks een hoog niveau van voedselveiligheid, ook een hoog niveau van
voedseluitbraken maar …
→ Data: hoog niveau van voedseluitbraken is mede veroorzaakt door een betere
rapportering en betere diagnose
→ Definitie van een uitbraak verschilt ook per land en bepaalde landen gaan zelfs niet
rapporteren aan de EU
→ Jaarlijks rapport van de ECDC over voedsel-overgedragen uitbraken zoals
bijvoorbeeld …
2) Opvallende stijging (2018) van ziekten en sterfgevallen dankzij een Listeria-uitbraak in
diepvriesproducten
→ Totaal = 73% van de uitbraken gebonden aan voeding van dierlijke oorsprong
- Hier staan dierenartsen extra van belang!
- Maar … Slechts 14% van de uitbraken is er sterke bewijslast
(vaak oorsprong ongekend)
10
