DEEL 1 – BASISCONCEPTEN
1. INLEIDING
0.1 KEUZE & BEPERKINGEN GEBASSEERD OP KATE RAWORTH
IN LEVEN MOETEN WE KEUZES MAKEN
- Keuze hebben niet altijd onmiddellijk bindende voorwaarde
o Vb. klimaatverandering
- Onze keuzes kunnen beperkingen overschrijden
o Economisch vlak
o Maatschappelijk vlak
o Ecologisch vlak
ECONOMIE CIRKEL:
- Om aan menselijke behoeften te voorzien is nodig
o Goederen
▪ Tastbaar
▪ Bv voedingswaren
o Diensten
▪ Ontastbaar
▪ Bv onderwijs
- Hoe voorzien:
o Huiselijk werk
▪ Gezinnen voorzien zelf
▪ Bv eigen kast bouwen
o Markt
▪ Bedrijven produceren en consument koopt
▪ Bv IKEA
o Staat
▪ Goederen en diensten worden voorzien door de staat
1
, ▪ Bv gezondheidszorg, onderwijs, weginfrastructuur, openbare veiligheid
o Gemeenschapsbezit (/Commons)
▪ Def: hulpbron die gedeeld kan worden door een groep mensen. Verschillende
mensen kunnen er samen gebruik van maken. Er is niet echt één eigenaar, soms is
een groep mensen eigenaar van de hulpbron, soms is niemand eigenaar.
▪ Term ‘commons’
• Hulpbronnen die vrij toegankelijk zijn: gronden v gemeenschappelijk gebruik
o bv stadspark, speeltuintje, buurtpicknick, publieke ruimte
• Collaboratieve commons: samen iets ontwerpen en resultaat publiekelijk
delen
o bv Wikipedia
- opmerking: 4 elementen zijn NIET los van elkaar, er zijn VEEL interacties mogelijk
MAATSCHAPPIJ CIRKEL
- het sociale leven
o transacties die maatschappelijk belangrijk zijn
o bv vrijwilligerswerk, buurthulp, notities delen, spel spelen
- keuzes van ene kunnen gevolgen hebben vr welzijn van de andere
o bv internationale handel (er zijn gevolgen van consumptie in ene land voor welzijnsniveau in
andere landen)
AARDE CIRKEL
- planeet heeft ook grenzen
- economie gebruikt energie en biologische materialen en grondstoffen v aarde en voegt als gevolg v
economische activiteiten hitte en afval aan aarde aan atmosfeer toe
➔ doughnut van Kate Raworth
0.2 HET DOUGHNUT-MODEL VAN KATE RAWORTH
ECOLOGISCH PLAFOND
- 9 planetaire grenzen
- Gemaakt door Johan Rockström + collega’s
QUOTES:
- ‘There is no such thing as a free lunch.’
- ‘A cheap lunch for us can be very expensive for future
generations.’
2
,BRUNDLAND-DEFINITIE
- Duurzame ontwikkeling = een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de behoeften van het heden zonder
de behoeftevoorziening van de toekomstige generatie in het gedrang te brengen.
➔ Rekening houden met intragenerationele (binnen zelfde g) EN intergenerationele (tss versch g)
aspecten
DUS DUURZAME ONTWIKKELING
- 3 pijlers
o Profit (economie)
o People (welzijn)
o Planet (milieu)
- Risico dat behoeftes v huidige g meer aandacht krijgen dan die van toekomstige g
➔ Uitdaging met veel dimensies
DE GESCHIEDENIS VAN DUURZAME ONTWIKKELING
- 1972: ‘De grenzen aan de groei’ van Club van Rome
o Eerste intellectuele denkoefening die ecologische gevolgen v economische vooruitgang
succesvol onder aandacht in de wereld bracht
o Uitputting v niet-hernieuwbare stoffen
- 1983: de Brundtland-Commissie
o World commission on environment and development
o Onder leiding v Gro Harlem Brundtland
- 1987: het Brundtland-rapport of ‘Our Common Future’
o Actualisatie v ‘De grenzen aan de groei’
- Nu: 17 Sustainable Development Goals
1. WAT IS ECONOMIE?
ECONOMISCH WEEFSEL BEVAT:
- Consument = maakt keuzes over het aanschaffen van goederen en diensten voor eigen gebruik binnen
het beschikbare budget
- Producent: maakt keuzes over het tot stand brengen van goederen en diensten en bieden die aan op de
markt
- Prosument = consument die ook goederen of diensten aanbiedt in markten die voorheen door de
klassieke producenten of bedrijven bespeeld werden
o Bv zonnepanelen: eerst kopen (consument), dan eigen zonne-energie maken (producent)
- …
BEGRIPPEN:
3
, - Economie = sociale wetenschap die individuele menselijke keuzes onder schaarste inclusief de gevolgen
voor de hele maatschappij bestudeert.
- Economische behoeften = verlangens van de mens waaraan hij/zij slechts kan voldoen door het
inzetten van schaarse middelen
- Schaarste: Mogelijke aanwendingen > Beschikbaarheid
o iets is enkel schaars als het gewild is, ook dingen die niet zeldzaam zijn, kunnen dus schaars
zijn
- Welvaart = de mate waarin schaarste wordt verminderd
- Economische behoeften = de verlangens vd mens waaraan hij/zij slechts kan voldoen door het inzetten
van schaarse middelen
o Primaire: aangeboren, lichamelijk, om te overleven
o Secundaire: niet levensnoodzakelijk, voor ontwikkeling, sociaal georiënteerd
o Tertiaire: extraatjes, luxe, materieel
1.1 KEUZE, AFRUIL EN OPPORTUNITEITSKOSTEN
BEGRIPPEN:
Opportuniteitskost = de niet gerealiseerde opbrengst van het best mogelijke alternatief voor de gemaakte
keuze. De opportuniteitskost meet de gemiste opbrengst van een alternatief middelengebruik en is meestal de
belangrijkste kost van een afruil (= alternatieve kost)
- Hangt af van tijdsperspectief: nu is voordeliger om te studeren, maar vroeger miss niet
Economische winst = de opbrengsten verminderd met de kosten, inclusief de opportuniteitskosten
- Verschil vd winstberekening bij boekhouden!
1.2 KOSTEN TEGENOVER BATEN; SHORTCUTS OF DE MARGINALE ANALYSE
BEGRIPPEN:
- Mental shortcut = een eerder intuïtieve beslissingsregel hanteren door het onvermogen om alle
informatie te verwerken of doordat relevante informatie ontbreekt
- Marginale veranderingen = kleine incrementele (= groeiende) veranderingen aan een bestaand plan/
bestaande actie
- Marginale kosten (MK) = kosten van een bijkomende eenheid inspanning, output of productie.
o Kan ook berekend worden als de eerste afgeleide van de totale kosten (TK)
- Marginale baten (MO) = baten of opbrengst van een bijkomede eenheid inspanning, output of
productie.
o Kan ook berekend worden als de afgeleide van de totale baten (TB)
➔ winstmaximalisatie: MO = MK (snijpunt op grafiek)
- Bygones are bygones: kosten uit het verleden spelen niet mee
4
1. INLEIDING
0.1 KEUZE & BEPERKINGEN GEBASSEERD OP KATE RAWORTH
IN LEVEN MOETEN WE KEUZES MAKEN
- Keuze hebben niet altijd onmiddellijk bindende voorwaarde
o Vb. klimaatverandering
- Onze keuzes kunnen beperkingen overschrijden
o Economisch vlak
o Maatschappelijk vlak
o Ecologisch vlak
ECONOMIE CIRKEL:
- Om aan menselijke behoeften te voorzien is nodig
o Goederen
▪ Tastbaar
▪ Bv voedingswaren
o Diensten
▪ Ontastbaar
▪ Bv onderwijs
- Hoe voorzien:
o Huiselijk werk
▪ Gezinnen voorzien zelf
▪ Bv eigen kast bouwen
o Markt
▪ Bedrijven produceren en consument koopt
▪ Bv IKEA
o Staat
▪ Goederen en diensten worden voorzien door de staat
1
, ▪ Bv gezondheidszorg, onderwijs, weginfrastructuur, openbare veiligheid
o Gemeenschapsbezit (/Commons)
▪ Def: hulpbron die gedeeld kan worden door een groep mensen. Verschillende
mensen kunnen er samen gebruik van maken. Er is niet echt één eigenaar, soms is
een groep mensen eigenaar van de hulpbron, soms is niemand eigenaar.
▪ Term ‘commons’
• Hulpbronnen die vrij toegankelijk zijn: gronden v gemeenschappelijk gebruik
o bv stadspark, speeltuintje, buurtpicknick, publieke ruimte
• Collaboratieve commons: samen iets ontwerpen en resultaat publiekelijk
delen
o bv Wikipedia
- opmerking: 4 elementen zijn NIET los van elkaar, er zijn VEEL interacties mogelijk
MAATSCHAPPIJ CIRKEL
- het sociale leven
o transacties die maatschappelijk belangrijk zijn
o bv vrijwilligerswerk, buurthulp, notities delen, spel spelen
- keuzes van ene kunnen gevolgen hebben vr welzijn van de andere
o bv internationale handel (er zijn gevolgen van consumptie in ene land voor welzijnsniveau in
andere landen)
AARDE CIRKEL
- planeet heeft ook grenzen
- economie gebruikt energie en biologische materialen en grondstoffen v aarde en voegt als gevolg v
economische activiteiten hitte en afval aan aarde aan atmosfeer toe
➔ doughnut van Kate Raworth
0.2 HET DOUGHNUT-MODEL VAN KATE RAWORTH
ECOLOGISCH PLAFOND
- 9 planetaire grenzen
- Gemaakt door Johan Rockström + collega’s
QUOTES:
- ‘There is no such thing as a free lunch.’
- ‘A cheap lunch for us can be very expensive for future
generations.’
2
,BRUNDLAND-DEFINITIE
- Duurzame ontwikkeling = een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de behoeften van het heden zonder
de behoeftevoorziening van de toekomstige generatie in het gedrang te brengen.
➔ Rekening houden met intragenerationele (binnen zelfde g) EN intergenerationele (tss versch g)
aspecten
DUS DUURZAME ONTWIKKELING
- 3 pijlers
o Profit (economie)
o People (welzijn)
o Planet (milieu)
- Risico dat behoeftes v huidige g meer aandacht krijgen dan die van toekomstige g
➔ Uitdaging met veel dimensies
DE GESCHIEDENIS VAN DUURZAME ONTWIKKELING
- 1972: ‘De grenzen aan de groei’ van Club van Rome
o Eerste intellectuele denkoefening die ecologische gevolgen v economische vooruitgang
succesvol onder aandacht in de wereld bracht
o Uitputting v niet-hernieuwbare stoffen
- 1983: de Brundtland-Commissie
o World commission on environment and development
o Onder leiding v Gro Harlem Brundtland
- 1987: het Brundtland-rapport of ‘Our Common Future’
o Actualisatie v ‘De grenzen aan de groei’
- Nu: 17 Sustainable Development Goals
1. WAT IS ECONOMIE?
ECONOMISCH WEEFSEL BEVAT:
- Consument = maakt keuzes over het aanschaffen van goederen en diensten voor eigen gebruik binnen
het beschikbare budget
- Producent: maakt keuzes over het tot stand brengen van goederen en diensten en bieden die aan op de
markt
- Prosument = consument die ook goederen of diensten aanbiedt in markten die voorheen door de
klassieke producenten of bedrijven bespeeld werden
o Bv zonnepanelen: eerst kopen (consument), dan eigen zonne-energie maken (producent)
- …
BEGRIPPEN:
3
, - Economie = sociale wetenschap die individuele menselijke keuzes onder schaarste inclusief de gevolgen
voor de hele maatschappij bestudeert.
- Economische behoeften = verlangens van de mens waaraan hij/zij slechts kan voldoen door het
inzetten van schaarse middelen
- Schaarste: Mogelijke aanwendingen > Beschikbaarheid
o iets is enkel schaars als het gewild is, ook dingen die niet zeldzaam zijn, kunnen dus schaars
zijn
- Welvaart = de mate waarin schaarste wordt verminderd
- Economische behoeften = de verlangens vd mens waaraan hij/zij slechts kan voldoen door het inzetten
van schaarse middelen
o Primaire: aangeboren, lichamelijk, om te overleven
o Secundaire: niet levensnoodzakelijk, voor ontwikkeling, sociaal georiënteerd
o Tertiaire: extraatjes, luxe, materieel
1.1 KEUZE, AFRUIL EN OPPORTUNITEITSKOSTEN
BEGRIPPEN:
Opportuniteitskost = de niet gerealiseerde opbrengst van het best mogelijke alternatief voor de gemaakte
keuze. De opportuniteitskost meet de gemiste opbrengst van een alternatief middelengebruik en is meestal de
belangrijkste kost van een afruil (= alternatieve kost)
- Hangt af van tijdsperspectief: nu is voordeliger om te studeren, maar vroeger miss niet
Economische winst = de opbrengsten verminderd met de kosten, inclusief de opportuniteitskosten
- Verschil vd winstberekening bij boekhouden!
1.2 KOSTEN TEGENOVER BATEN; SHORTCUTS OF DE MARGINALE ANALYSE
BEGRIPPEN:
- Mental shortcut = een eerder intuïtieve beslissingsregel hanteren door het onvermogen om alle
informatie te verwerken of doordat relevante informatie ontbreekt
- Marginale veranderingen = kleine incrementele (= groeiende) veranderingen aan een bestaand plan/
bestaande actie
- Marginale kosten (MK) = kosten van een bijkomende eenheid inspanning, output of productie.
o Kan ook berekend worden als de eerste afgeleide van de totale kosten (TK)
- Marginale baten (MO) = baten of opbrengst van een bijkomede eenheid inspanning, output of
productie.
o Kan ook berekend worden als de afgeleide van de totale baten (TB)
➔ winstmaximalisatie: MO = MK (snijpunt op grafiek)
- Bygones are bygones: kosten uit het verleden spelen niet mee
4
