Geschiedenis van België
Geschiedenis van België.......................................................................................................1
Hoofdstuk 1 : België avant la lettre................................................................................ 4
Inleiding........................................................................................................................ 4
De ‘Oude Belgen’......................................................................................................... 5
Visie van Pirenne (1899)........................................................................................ 5
Visie van Stengers (2000)...................................................................................... 5
De Romeinse Stempel................................................................................................. 5
De vroege middeleeuwen en het ontstaan van het ancien régime.............................. 6
Merovingen en Karolingen......................................................................................6
De feodale machtsstrijd.......................................................................................... 7
Hoe verliep de politiek-territoriale machtsstrijd?.....................................................8
Guldensporenslag (1302)................................................................................. 8
Naar een eenmaking in de Nederlanden......................................................................8
De scheiding der Nederlanden.....................................................................................9
De Zuidelijke Nederlanden......................................................................................... 10
Contrareformatie...................................................................................................10
Politiek.................................................................................................................. 10
Hoofdstuk 2 : Van ancien régime naar moderne natiestaten..................................... 10
Inleiding...................................................................................................................... 10
De internationale context............................................................................................ 11
Het belang van de Franse Revolutie.................................................................... 11
De aftakeling van het ancien régime in Europa.................................................... 11
Politiek-territoriale veranderingen.........................................................................12
De Verenigde staten....................................................................................... 12
Frankrijk.......................................................................................................... 12
Het Congres van Wenen...................................................................................... 14
Liberalisme en nationalisme................................................................................. 14
Stappen richting de Belgische onafhankelijkheid (eind 18e eeuw - 1814)................. 15
Einde van Oostenrijks regime en Etats Belgiques Unis (1780-1792)...................15
Oostenrijkse keizer Jozef II............................................................................ 15
Brabantse omwenteling (1789-1790)............................................................. 15
Luikse omwenteling (1789-1790)................................................................... 16
Franse bewind (1794-1814)................................................................................. 16
Hoofdstuk 3 : De sociaal-economische stroomversnelling (1800 - heden)............. 17
Demografie................................................................................................................. 17
Groeiende bevolking in de 19e eeuw................................................................... 17
Langzame stijging in de 20e eeuw....................................................................... 18
België als immigratieland in de 20e eeuw............................................................ 18
Ruimtelijke spreiding.................................................................................................. 18
Landbouw................................................................................................................... 19
Wel en wee van de industrie...................................................................................... 19
, Eerste en tweede industriële revolutie in België...................................................19
Eerste Industriële Revolutie (ca. vanaf 1760).................................................19
Tweede industriële revolutie (ca. vanaf 1867)................................................ 20
Structurele kenmerken van de Belgische industrie.............................................. 20
Crisissen, mutaties en de achteruitgang van de Belgische industrie (20e eeuw) 21
Transport, handel en diensten....................................................................................22
Transportinfrastructuur......................................................................................... 22
Binnen- en buitenlandse handel........................................................................... 22
Monetair systeem................................................................................................. 22
Belgisch bankwezen.............................................................................................23
Sociale structuren.......................................................................................................24
Algemene evolutie van de actieve bevolking........................................................24
Sociale elite.......................................................................................................... 24
Subtop.................................................................................................................. 25
Kleine loonafhankelijken.......................................................................................25
Loonafhankelijken.................................................................................................25
Hoofdstuk 4 : De Belgische Revolutie en liberale natiestaat (1830 - 1886).............. 26
Spanningen in het VKN (1815-1830)......................................................................... 26
De opstand van 1830................................................................................................. 28
Voorlopig Bewind............................................................................................ 28
Conferentie van Londen................................................................................. 29
Fundamenten van de ‘democratische’ rechtsstaat.....................................................29
Politieke ontwikkelingen 1830-1850........................................................................... 31
Het Unionisme (1830-1847)................................................................................. 31
Rol van de koning.................................................................................................31
Levensbeschouwelijk conflictveld.........................................................................32
Katholieke strekking....................................................................................... 32
Liberale strekking........................................................................................... 32
De revolutie van 1848...........................................................................................33
De triomf van het liberalisme (1850-1886)................................................................. 33
Liberale industriële revolutie.................................................................................33
Eerste arbeidersprotesten.................................................................................... 34
Verscherping levensbeschouwelijke tegenstellingen (1850-1884)....................... 35
Onderwijs........................................................................................................35
Andere spanningen........................................................................................ 36
De Vlaamse beweging............................................................................................... 37
Hoofdstuk 5 : Emancipatiebewegingen en maatschappelijke integratie.................. 37
Inleiding...................................................................................................................... 37
De belle époque......................................................................................................... 38
Breekpunt van 1886............................................................................................. 38
Van economische crisis tot nieuwe dynamiek...................................................... 38
Belle époque.........................................................................................................38
Democratisering van het stemrecht............................................................................39
Start van de BWP................................................................................................. 39
, Strijd om de uitbreiding van het stemrecht........................................................... 40
Sociale wetgeving en integratie..................................................................................41
Sociale wetten...................................................................................................... 41
Sociale politiek......................................................................................................41
De verzuiling : sociaaldemocratie en christelijke zuil................................................. 42
Sociaaldemocratie................................................................................................ 42
Christelijke zuil en het daensisme........................................................................ 43
Organisaties van werkgevers en middenstanders................................................44
Vrouwenrechten......................................................................................................... 44
Cultuurflamingantisme................................................................................................45
Sterker wordende Vlaamse beweging..................................................................45
Cultuurflamingantisme..........................................................................................46
Eentalig / tweetalig............................................................................................... 46
Hoofdstuk 6 : Kolonisatie van Congo (1885-1960)......................................................47
Internationale context : imperialisme 1870-1914........................................................47
Exploratie en kolonisatie van Congo 1876-1885........................................................48
De Onafhankelijke Congostaat 1885-1908................................................................ 49
Belgisch Congo 1908-1960........................................................................................ 50
Hoofdstuk 7 : België tijdens de Eerste Wereldoorlog.................................................52
België in de periode voor WOI..............................................................................52
Oorlogsverrichtingen.................................................................................................. 52
Het bezette land......................................................................................................... 53
Politieke kwesties....................................................................................................... 53
Bevrijding van België.................................................................................................. 55
Hoofdstuk 8 : Het interbellum (1918-1940)...................................................................55
Inleiding...................................................................................................................... 55
Akkoorden van Loppem............................................................................................. 56
5 belangrijkste veranderingen door AES in het politieke bestel..................... 56
De koning, partijen en drukkingsgroepen...................................................................57
De Koning.............................................................................................................57
Katholieke partij.................................................................................................... 57
De BWP................................................................................................................58
De liberale partij....................................................................................................58
De Vlaams nationalisten.......................................................................................58
De economische crisis en haar politieke gevolgen.................................................... 58
Taalwetten en nationale kwestie in de jaren ‘30......................................................... 60
De partijen en de koning t.o.v. de regimecrisis...........................................................60
Politieke partijen................................................................................................... 61
De koning............................................................................................................. 62
Buitenlandse politiek.................................................................................................. 62
Hoofdstuk 9 : België tijdens de Tweede Wereldoorlog...............................................63
De Achttiendaagse Veldtocht..................................................................................... 63
Accommodatie............................................................................................................63
Het Verzet...................................................................................................................65
, De collaboratie........................................................................................................... 65
De Jodenvervolging....................................................................................................65
Hoofdstuk 10 : Tussen restauratie en vernieuwing (1944-1950)................................66
5 naoorlogse politieke problemen.............................................................................. 66
Krachtmeting tussen vernieuwers en behoudsgezinden............................................66
De CVP.................................................................................................................67
De BSP.................................................................................................................67
Politieke machtsverhoudingen..............................................................................68
De sociaaleconomische wederopbouw...................................................................... 68
Naoorlogse zuiveringen / ‘repressie’.................................................................... 69
De koningskwestie..................................................................................................... 70
Atlantisme en West-Europa in een bipolaire wereld...................................................70
Hoofdstuk 11 : België na 1950.......................................................................................71
Levensbeschouwelijke breuklijn na 1950................................................................... 71
Ontkerkelijking en verzuiling.................................................................................71
Schoolstrijd en Schoolpact................................................................................... 73
Emancipatiegolf van de jaren 1960...................................................................... 74
Depenalisering van abortus en de euthanasiewet................................................75
Economische en sociale politiek sinds jaren 1950..................................................... 76
Eerste fase : expansiepolitiek (1950-1961).......................................................... 76
Tweede fase : uitbouw van keynesiaanse staat (1961-1973)...............................77
Derde fase : crisispolitiek (1973-1992)................................................................. 78
Vierde fase : nieuwe synthese..............................................................................79
Communautaire breuklijn na 1950............................................................................. 79
De actoren............................................................................................................ 79
De Vlaamse beweging (VB)........................................................................... 79
De Waalse beweging (WB).............................................................................80
Het probleem Brussel..................................................................................... 80
Het verloop van de politieke gebeurtenissen........................................................81
Nieuwe taalwetten inzake Brussel en de taalgrens........................................ 81
Staatshervormingen en het ontstaan van de federale staat België................ 82
Krachtlijnen...........................................................................................................83
België in de wereld na 1950....................................................................................... 84
België in de NAVO en EEG tot 1989.................................................................... 84
Buitenlandse politiek in een geglobaliseerde wereld............................................85
Geschiedenis van België.......................................................................................................1
Hoofdstuk 1 : België avant la lettre................................................................................ 4
Inleiding........................................................................................................................ 4
De ‘Oude Belgen’......................................................................................................... 5
Visie van Pirenne (1899)........................................................................................ 5
Visie van Stengers (2000)...................................................................................... 5
De Romeinse Stempel................................................................................................. 5
De vroege middeleeuwen en het ontstaan van het ancien régime.............................. 6
Merovingen en Karolingen......................................................................................6
De feodale machtsstrijd.......................................................................................... 7
Hoe verliep de politiek-territoriale machtsstrijd?.....................................................8
Guldensporenslag (1302)................................................................................. 8
Naar een eenmaking in de Nederlanden......................................................................8
De scheiding der Nederlanden.....................................................................................9
De Zuidelijke Nederlanden......................................................................................... 10
Contrareformatie...................................................................................................10
Politiek.................................................................................................................. 10
Hoofdstuk 2 : Van ancien régime naar moderne natiestaten..................................... 10
Inleiding...................................................................................................................... 10
De internationale context............................................................................................ 11
Het belang van de Franse Revolutie.................................................................... 11
De aftakeling van het ancien régime in Europa.................................................... 11
Politiek-territoriale veranderingen.........................................................................12
De Verenigde staten....................................................................................... 12
Frankrijk.......................................................................................................... 12
Het Congres van Wenen...................................................................................... 14
Liberalisme en nationalisme................................................................................. 14
Stappen richting de Belgische onafhankelijkheid (eind 18e eeuw - 1814)................. 15
Einde van Oostenrijks regime en Etats Belgiques Unis (1780-1792)...................15
Oostenrijkse keizer Jozef II............................................................................ 15
Brabantse omwenteling (1789-1790)............................................................. 15
Luikse omwenteling (1789-1790)................................................................... 16
Franse bewind (1794-1814)................................................................................. 16
Hoofdstuk 3 : De sociaal-economische stroomversnelling (1800 - heden)............. 17
Demografie................................................................................................................. 17
Groeiende bevolking in de 19e eeuw................................................................... 17
Langzame stijging in de 20e eeuw....................................................................... 18
België als immigratieland in de 20e eeuw............................................................ 18
Ruimtelijke spreiding.................................................................................................. 18
Landbouw................................................................................................................... 19
Wel en wee van de industrie...................................................................................... 19
, Eerste en tweede industriële revolutie in België...................................................19
Eerste Industriële Revolutie (ca. vanaf 1760).................................................19
Tweede industriële revolutie (ca. vanaf 1867)................................................ 20
Structurele kenmerken van de Belgische industrie.............................................. 20
Crisissen, mutaties en de achteruitgang van de Belgische industrie (20e eeuw) 21
Transport, handel en diensten....................................................................................22
Transportinfrastructuur......................................................................................... 22
Binnen- en buitenlandse handel........................................................................... 22
Monetair systeem................................................................................................. 22
Belgisch bankwezen.............................................................................................23
Sociale structuren.......................................................................................................24
Algemene evolutie van de actieve bevolking........................................................24
Sociale elite.......................................................................................................... 24
Subtop.................................................................................................................. 25
Kleine loonafhankelijken.......................................................................................25
Loonafhankelijken.................................................................................................25
Hoofdstuk 4 : De Belgische Revolutie en liberale natiestaat (1830 - 1886).............. 26
Spanningen in het VKN (1815-1830)......................................................................... 26
De opstand van 1830................................................................................................. 28
Voorlopig Bewind............................................................................................ 28
Conferentie van Londen................................................................................. 29
Fundamenten van de ‘democratische’ rechtsstaat.....................................................29
Politieke ontwikkelingen 1830-1850........................................................................... 31
Het Unionisme (1830-1847)................................................................................. 31
Rol van de koning.................................................................................................31
Levensbeschouwelijk conflictveld.........................................................................32
Katholieke strekking....................................................................................... 32
Liberale strekking........................................................................................... 32
De revolutie van 1848...........................................................................................33
De triomf van het liberalisme (1850-1886)................................................................. 33
Liberale industriële revolutie.................................................................................33
Eerste arbeidersprotesten.................................................................................... 34
Verscherping levensbeschouwelijke tegenstellingen (1850-1884)....................... 35
Onderwijs........................................................................................................35
Andere spanningen........................................................................................ 36
De Vlaamse beweging............................................................................................... 37
Hoofdstuk 5 : Emancipatiebewegingen en maatschappelijke integratie.................. 37
Inleiding...................................................................................................................... 37
De belle époque......................................................................................................... 38
Breekpunt van 1886............................................................................................. 38
Van economische crisis tot nieuwe dynamiek...................................................... 38
Belle époque.........................................................................................................38
Democratisering van het stemrecht............................................................................39
Start van de BWP................................................................................................. 39
, Strijd om de uitbreiding van het stemrecht........................................................... 40
Sociale wetgeving en integratie..................................................................................41
Sociale wetten...................................................................................................... 41
Sociale politiek......................................................................................................41
De verzuiling : sociaaldemocratie en christelijke zuil................................................. 42
Sociaaldemocratie................................................................................................ 42
Christelijke zuil en het daensisme........................................................................ 43
Organisaties van werkgevers en middenstanders................................................44
Vrouwenrechten......................................................................................................... 44
Cultuurflamingantisme................................................................................................45
Sterker wordende Vlaamse beweging..................................................................45
Cultuurflamingantisme..........................................................................................46
Eentalig / tweetalig............................................................................................... 46
Hoofdstuk 6 : Kolonisatie van Congo (1885-1960)......................................................47
Internationale context : imperialisme 1870-1914........................................................47
Exploratie en kolonisatie van Congo 1876-1885........................................................48
De Onafhankelijke Congostaat 1885-1908................................................................ 49
Belgisch Congo 1908-1960........................................................................................ 50
Hoofdstuk 7 : België tijdens de Eerste Wereldoorlog.................................................52
België in de periode voor WOI..............................................................................52
Oorlogsverrichtingen.................................................................................................. 52
Het bezette land......................................................................................................... 53
Politieke kwesties....................................................................................................... 53
Bevrijding van België.................................................................................................. 55
Hoofdstuk 8 : Het interbellum (1918-1940)...................................................................55
Inleiding...................................................................................................................... 55
Akkoorden van Loppem............................................................................................. 56
5 belangrijkste veranderingen door AES in het politieke bestel..................... 56
De koning, partijen en drukkingsgroepen...................................................................57
De Koning.............................................................................................................57
Katholieke partij.................................................................................................... 57
De BWP................................................................................................................58
De liberale partij....................................................................................................58
De Vlaams nationalisten.......................................................................................58
De economische crisis en haar politieke gevolgen.................................................... 58
Taalwetten en nationale kwestie in de jaren ‘30......................................................... 60
De partijen en de koning t.o.v. de regimecrisis...........................................................60
Politieke partijen................................................................................................... 61
De koning............................................................................................................. 62
Buitenlandse politiek.................................................................................................. 62
Hoofdstuk 9 : België tijdens de Tweede Wereldoorlog...............................................63
De Achttiendaagse Veldtocht..................................................................................... 63
Accommodatie............................................................................................................63
Het Verzet...................................................................................................................65
, De collaboratie........................................................................................................... 65
De Jodenvervolging....................................................................................................65
Hoofdstuk 10 : Tussen restauratie en vernieuwing (1944-1950)................................66
5 naoorlogse politieke problemen.............................................................................. 66
Krachtmeting tussen vernieuwers en behoudsgezinden............................................66
De CVP.................................................................................................................67
De BSP.................................................................................................................67
Politieke machtsverhoudingen..............................................................................68
De sociaaleconomische wederopbouw...................................................................... 68
Naoorlogse zuiveringen / ‘repressie’.................................................................... 69
De koningskwestie..................................................................................................... 70
Atlantisme en West-Europa in een bipolaire wereld...................................................70
Hoofdstuk 11 : België na 1950.......................................................................................71
Levensbeschouwelijke breuklijn na 1950................................................................... 71
Ontkerkelijking en verzuiling.................................................................................71
Schoolstrijd en Schoolpact................................................................................... 73
Emancipatiegolf van de jaren 1960...................................................................... 74
Depenalisering van abortus en de euthanasiewet................................................75
Economische en sociale politiek sinds jaren 1950..................................................... 76
Eerste fase : expansiepolitiek (1950-1961).......................................................... 76
Tweede fase : uitbouw van keynesiaanse staat (1961-1973)...............................77
Derde fase : crisispolitiek (1973-1992)................................................................. 78
Vierde fase : nieuwe synthese..............................................................................79
Communautaire breuklijn na 1950............................................................................. 79
De actoren............................................................................................................ 79
De Vlaamse beweging (VB)........................................................................... 79
De Waalse beweging (WB).............................................................................80
Het probleem Brussel..................................................................................... 80
Het verloop van de politieke gebeurtenissen........................................................81
Nieuwe taalwetten inzake Brussel en de taalgrens........................................ 81
Staatshervormingen en het ontstaan van de federale staat België................ 82
Krachtlijnen...........................................................................................................83
België in de wereld na 1950....................................................................................... 84
België in de NAVO en EEG tot 1989.................................................................... 84
Buitenlandse politiek in een geglobaliseerde wereld............................................85
