Examen recht
COLLEGE 1: RECHT, BRONNEN VAN HET RECHT, DE INDELING VAN HET RECHT
1.1 recht en rechtsregels
wat is recht? (kenmerken van recht)
Het is het geheel van afspraken (= normen en regels) binnen een samenleving
Met een ordende functie in de samenleving
Die uitgaan van de overheid
Die afdwingbaar zijn met sancties
Geheel van normen en gedragsregels
Geboden en verboden, rechten en plichten
Soms gebiedend, soms aanvullend
Soms algemeen, soms heel specifiek
Ordende functie in de samenleving
indien een paar individuen samenleven is dit overbodig
bij een complexe samenleving noodzakelijk
regels moeten door orgaan/instelling worden opgemaakt
Rechtsstaat: Ook zij die de regels maken, moeten zich aan de regels houden.
Opgelegd door de overheid
dus Internationaal Recht, Belgisch, Vlaams, provincie, gemeente …
niet: sportclub, huisregels, afspraken in een voorziening … (sommige regels wel, bv. betalen voor
lidmaatschap van de club)
afdwingbaar met sancties
Sanctie als je een rechtsregel hebt geschonden (=repressief en preventief) -> repressief: je moet
boeten als je iets verkeerd hebt gedaan & preventief: als iets geen sanctie heeft zullen mensen zich
daar niet aan aanhouden
Sanctie als middel om je eigen rechten af te dwingen (bv. dwangsom) bv. iets dat gaat worden
uitgezonden worden op tv, maar mensen willen dit niet. De rechtbank kan dan beslissen om een
dwangsom op te leggen. Bij elke dag dat het programma wordt uitgezonden moeten ze een
dwangsom betalen.
Recente geschiedenis van ons recht
Code Napoléon: verzameling van bestaande regels uit het romeins recht (huurrecht, hypotheek), het
kerkelijk recht en het gewoonterecht uit Parijs
Hij heeft geen nieuwe rechtsregels uitgevonden. Hij heeft gezegd dat het makkelijker zou zijn als we
allemaal dezelfde regels volgen.
Hij heeft een aantal juristen er op gezet om te zoeken naar regels die bijna overal voorkomen.
,Geschiedenis van ons recht
onder invloed van de mensenrechten (UVRM, EVRM), deze stonden nog niet in de code
napoleon (er waren toen nog geen rechten van de vrouw)
onder invloed van technologische evoluties als ethisch evoluties maatschappelijke evoluties.
Huwelijk is heel veel aan haar impact verloren. We zijn vandaag de dag niet zo een klassieke
maatschappij meer. Ook van euthanasie was er vroeger geen spraken
onder invloed van geopolitieke evoluties (bv. Europese Unie). Europese unie heeft ook
bepaalde regels opgelegd
1.2 de bronnen van het recht
Waar vind ik het recht? Bronnen van het recht
Bindende bronnen -> bindende zijn belangrijker dan de gezaghebbende bronnen
Gezaghebbende bronnen
De bindende bronnen van het recht
Nationaal recht:
de grondwet -> grondwet staat op het hoogste niveau
wetten-decreten-ordonnanties -> zitten alle 3 op hetzelfde niveau
uitvoeringsbesluiten, reglementen en omzendbrieven -> staan op het laagste niveau
de grondwet (alle regels die worden gemaakt moeten in overeenstemming zijn met de grondwet)
°1831
fundamentele wet, wegens de inhoud :
de indeling van het grondgebied
de Belgen en hun rechten bv. elke Belg heeft het recht om zijn mening te uiten, geloof te
volgen,…
de verdeling en de werking van de drie staatsmachten (wetgevende, uitvoerende en de
rechterlijke macht)
geen rechtstreeks toepasbare regels
fundamentele wet, wegens de vorm
staat bovenaan in de hiërarchie der normen -> er mag geen enkele wet of decreet gemaakt
worden die botst met de grondwet, als dit toch gedaan wordt mag iedereen dat voor het
grondwettelijk hof plaatsen bv. in het secundair onderwijs heeft men nieuwe eindtermen.
Het katholiek onderwijs is het daar niet mee eens. Het katholiek onderwijs is naar het
grondwettelijk hof gegaan. In de grondwet staat dat de school vrij is maar zij zeggen dat
onderwijs zo niet vrij is want ze moeten doen wat de overheid beslist.
ingewikkelde procedure om wijzigingen aan te brengen (= staatshervormingen)
Grondwettelijk Hof: controleert of alle andere (nieuwe) regels in overeenstemming zijn met
GW
Wet – decreet- ordonnantie
Wet
een wet in ruime zin is elke … :
, algemeen bindend voorschrift -> regel die voor heel veel mensen in veel situaties geldt
abstract voorschrift
voorschrift met dwingende kracht (= geschreven regelgevende tekst vanuit een overheid) ->
het gaat uit van de overheid
bv. parkeerwet is in ruime zin, wet die zegt dat je niemand mag vermoorden, hoeveel lesuren elke
school mag organiseren
een wet in enge/formele zin… :
een regelgevende tekst
voldoet aan de drie voorwaarden (vorige dia)
opgesteld en goedgekeurd door het federaal parlement en van toepassing in heel België.
Bv. het strafwetboek -> alles wat daarin staat zijn enge/ formele regels in verband met adoptie,
drugsgebruik,…
Decreet
een decreet … : er zijn maar 5 soorten decreten
een regelgevende tekst die
voldoet aan de drie voorwaarden (vorige dia)
die opgesteld zijn en goedgekeurd zijn door één van de parlementen van de 3
gemeenschappen of 2 (?) gewesten, nl. Vlaams en Waals
ordonnantie
een ordonnantie is …
een regelgevende tekst
voldoet aan de drie voorwaarden (vorige dia)
die opgesteld zijn en goedgekeurd zijn door het Brussels Hoofdstedelijk Parlement
uitvoeringsbesluiten
Regelgevende tekst die …
zorgt voor de concrete uitvoering van wetten
minder algemene draagwijdte heeft
praktisch toepasbaar
bv. verkeersreglement
soorten, qua vorm
KB’s en besluiten van de Vlaamse Regering -> koninklijke besluiten zijn goed gekeurd door de
koning
MB’s -> ministeriële besluiten zijn goed gekeurd door een minister
Omzendbrieven en reglementen -> soms zijn deze niet duidelijk genoeg en dan maken ze
omzendbrieven en regelementen. Dit is uitleg bij de uitleg.
Soorten, qua inhoud
, organieke besluiten -> ze regelen een organisatie
reglementaire besluiten -> vormen een regelement bv. verkeersreglement
gewone besluiten, die een individuele aangelegenheid regelen (bv. benoeming)
de hiërarchie der bronnen
De bindende bronnen van het recht
Internationaal recht
Internationale Verdragen over uiteenlopende onderwerpen (UVRM, EVRM, IVRK …) ->
universele verklaring voor de rechten van de mens. Europees verdrag voor de rechten van de
mensen. En internationale verklaring van de rechten van een kind.
Soms rechtstreeks toepasbaar, vaak omzetten in eigen wetgeving … moeilijke
verhouding/techniek
Gezaghebbende bronnen van het recht
De rechtspraak
Rechters passen wet toe indien mogelijk, anders interpretatie of invullen van leemtes bv. een
arbeidsongeval : een ongeval die u overkomt op het werk of de weg naar of van het werk. Er
is een situatie waarbij iemand na het werk een accident heeft gehad na een omweg van de
weg naar huis -> de rechter zei dat dit haar weg naar haar huis was.
Interpretaties of eigen invullingen kunnen gezaghebbende bron van recht worden (= heel
vaak!) -> een interpretatie van de wet wordt op die manier een wet
De rechtsleer (staat lager dan rechtspraak)
juristen en specialisten: commentaar bij nieuwe wetten of bij uitspraken van rechters (staat
in tijdschriften)
nieuwe interpretaties en argumenten
de gewoonte
vroeger/andere landen de belangrijkste bron van recht
overtuiging van iedereen dat een regel verplicht is - > veemarkt, bij het kopen van een koe
moet je 2 keer in u handen klappen en dat betekent dat je de koe koopt.
inhoud van bepaalde algemene begrippen
1.3 de indeling van het recht (welke soorten recht zijn er)
op basis van het geografisch toepassingsgebied
op basis van het dwingend karakter
COLLEGE 1: RECHT, BRONNEN VAN HET RECHT, DE INDELING VAN HET RECHT
1.1 recht en rechtsregels
wat is recht? (kenmerken van recht)
Het is het geheel van afspraken (= normen en regels) binnen een samenleving
Met een ordende functie in de samenleving
Die uitgaan van de overheid
Die afdwingbaar zijn met sancties
Geheel van normen en gedragsregels
Geboden en verboden, rechten en plichten
Soms gebiedend, soms aanvullend
Soms algemeen, soms heel specifiek
Ordende functie in de samenleving
indien een paar individuen samenleven is dit overbodig
bij een complexe samenleving noodzakelijk
regels moeten door orgaan/instelling worden opgemaakt
Rechtsstaat: Ook zij die de regels maken, moeten zich aan de regels houden.
Opgelegd door de overheid
dus Internationaal Recht, Belgisch, Vlaams, provincie, gemeente …
niet: sportclub, huisregels, afspraken in een voorziening … (sommige regels wel, bv. betalen voor
lidmaatschap van de club)
afdwingbaar met sancties
Sanctie als je een rechtsregel hebt geschonden (=repressief en preventief) -> repressief: je moet
boeten als je iets verkeerd hebt gedaan & preventief: als iets geen sanctie heeft zullen mensen zich
daar niet aan aanhouden
Sanctie als middel om je eigen rechten af te dwingen (bv. dwangsom) bv. iets dat gaat worden
uitgezonden worden op tv, maar mensen willen dit niet. De rechtbank kan dan beslissen om een
dwangsom op te leggen. Bij elke dag dat het programma wordt uitgezonden moeten ze een
dwangsom betalen.
Recente geschiedenis van ons recht
Code Napoléon: verzameling van bestaande regels uit het romeins recht (huurrecht, hypotheek), het
kerkelijk recht en het gewoonterecht uit Parijs
Hij heeft geen nieuwe rechtsregels uitgevonden. Hij heeft gezegd dat het makkelijker zou zijn als we
allemaal dezelfde regels volgen.
Hij heeft een aantal juristen er op gezet om te zoeken naar regels die bijna overal voorkomen.
,Geschiedenis van ons recht
onder invloed van de mensenrechten (UVRM, EVRM), deze stonden nog niet in de code
napoleon (er waren toen nog geen rechten van de vrouw)
onder invloed van technologische evoluties als ethisch evoluties maatschappelijke evoluties.
Huwelijk is heel veel aan haar impact verloren. We zijn vandaag de dag niet zo een klassieke
maatschappij meer. Ook van euthanasie was er vroeger geen spraken
onder invloed van geopolitieke evoluties (bv. Europese Unie). Europese unie heeft ook
bepaalde regels opgelegd
1.2 de bronnen van het recht
Waar vind ik het recht? Bronnen van het recht
Bindende bronnen -> bindende zijn belangrijker dan de gezaghebbende bronnen
Gezaghebbende bronnen
De bindende bronnen van het recht
Nationaal recht:
de grondwet -> grondwet staat op het hoogste niveau
wetten-decreten-ordonnanties -> zitten alle 3 op hetzelfde niveau
uitvoeringsbesluiten, reglementen en omzendbrieven -> staan op het laagste niveau
de grondwet (alle regels die worden gemaakt moeten in overeenstemming zijn met de grondwet)
°1831
fundamentele wet, wegens de inhoud :
de indeling van het grondgebied
de Belgen en hun rechten bv. elke Belg heeft het recht om zijn mening te uiten, geloof te
volgen,…
de verdeling en de werking van de drie staatsmachten (wetgevende, uitvoerende en de
rechterlijke macht)
geen rechtstreeks toepasbare regels
fundamentele wet, wegens de vorm
staat bovenaan in de hiërarchie der normen -> er mag geen enkele wet of decreet gemaakt
worden die botst met de grondwet, als dit toch gedaan wordt mag iedereen dat voor het
grondwettelijk hof plaatsen bv. in het secundair onderwijs heeft men nieuwe eindtermen.
Het katholiek onderwijs is het daar niet mee eens. Het katholiek onderwijs is naar het
grondwettelijk hof gegaan. In de grondwet staat dat de school vrij is maar zij zeggen dat
onderwijs zo niet vrij is want ze moeten doen wat de overheid beslist.
ingewikkelde procedure om wijzigingen aan te brengen (= staatshervormingen)
Grondwettelijk Hof: controleert of alle andere (nieuwe) regels in overeenstemming zijn met
GW
Wet – decreet- ordonnantie
Wet
een wet in ruime zin is elke … :
, algemeen bindend voorschrift -> regel die voor heel veel mensen in veel situaties geldt
abstract voorschrift
voorschrift met dwingende kracht (= geschreven regelgevende tekst vanuit een overheid) ->
het gaat uit van de overheid
bv. parkeerwet is in ruime zin, wet die zegt dat je niemand mag vermoorden, hoeveel lesuren elke
school mag organiseren
een wet in enge/formele zin… :
een regelgevende tekst
voldoet aan de drie voorwaarden (vorige dia)
opgesteld en goedgekeurd door het federaal parlement en van toepassing in heel België.
Bv. het strafwetboek -> alles wat daarin staat zijn enge/ formele regels in verband met adoptie,
drugsgebruik,…
Decreet
een decreet … : er zijn maar 5 soorten decreten
een regelgevende tekst die
voldoet aan de drie voorwaarden (vorige dia)
die opgesteld zijn en goedgekeurd zijn door één van de parlementen van de 3
gemeenschappen of 2 (?) gewesten, nl. Vlaams en Waals
ordonnantie
een ordonnantie is …
een regelgevende tekst
voldoet aan de drie voorwaarden (vorige dia)
die opgesteld zijn en goedgekeurd zijn door het Brussels Hoofdstedelijk Parlement
uitvoeringsbesluiten
Regelgevende tekst die …
zorgt voor de concrete uitvoering van wetten
minder algemene draagwijdte heeft
praktisch toepasbaar
bv. verkeersreglement
soorten, qua vorm
KB’s en besluiten van de Vlaamse Regering -> koninklijke besluiten zijn goed gekeurd door de
koning
MB’s -> ministeriële besluiten zijn goed gekeurd door een minister
Omzendbrieven en reglementen -> soms zijn deze niet duidelijk genoeg en dan maken ze
omzendbrieven en regelementen. Dit is uitleg bij de uitleg.
Soorten, qua inhoud
, organieke besluiten -> ze regelen een organisatie
reglementaire besluiten -> vormen een regelement bv. verkeersreglement
gewone besluiten, die een individuele aangelegenheid regelen (bv. benoeming)
de hiërarchie der bronnen
De bindende bronnen van het recht
Internationaal recht
Internationale Verdragen over uiteenlopende onderwerpen (UVRM, EVRM, IVRK …) ->
universele verklaring voor de rechten van de mens. Europees verdrag voor de rechten van de
mensen. En internationale verklaring van de rechten van een kind.
Soms rechtstreeks toepasbaar, vaak omzetten in eigen wetgeving … moeilijke
verhouding/techniek
Gezaghebbende bronnen van het recht
De rechtspraak
Rechters passen wet toe indien mogelijk, anders interpretatie of invullen van leemtes bv. een
arbeidsongeval : een ongeval die u overkomt op het werk of de weg naar of van het werk. Er
is een situatie waarbij iemand na het werk een accident heeft gehad na een omweg van de
weg naar huis -> de rechter zei dat dit haar weg naar haar huis was.
Interpretaties of eigen invullingen kunnen gezaghebbende bron van recht worden (= heel
vaak!) -> een interpretatie van de wet wordt op die manier een wet
De rechtsleer (staat lager dan rechtspraak)
juristen en specialisten: commentaar bij nieuwe wetten of bij uitspraken van rechters (staat
in tijdschriften)
nieuwe interpretaties en argumenten
de gewoonte
vroeger/andere landen de belangrijkste bron van recht
overtuiging van iedereen dat een regel verplicht is - > veemarkt, bij het kopen van een koe
moet je 2 keer in u handen klappen en dat betekent dat je de koe koopt.
inhoud van bepaalde algemene begrippen
1.3 de indeling van het recht (welke soorten recht zijn er)
op basis van het geografisch toepassingsgebied
op basis van het dwingend karakter
