Hoofstuk 1
Psychologie: wetenschap van gedrag en mentale processen.
Psychologie betekent het onderzoeken van geest (psyche). De psyche bestaat op zichzelf en apart
van het lichaam. Psychologie houdt zich niet alleen bezig met geestelijke processen, ook
gedragingen. Het terrein van psychologie bestaat uit zowel interne geestelijke processen die we
direct waarnemen zoals; denken, voelen en begeren, als externe waarneembare gedragingen zoals;
praten, glimlachen en lopen.
De wetenschap van psychologie is gebaseerd op objectieve, verifieerbare gebeurtenissen.
Experimenteel psycholoog: psycholoog die onderzoek doet naar elementaire psychologische
processen in tegenstelling tot een toegepaste psycholoog.
Docent psycholoog: psycholoog met als primaire taak les geven van onderwijs zoals HBO,
universiteit.
Toegepaste psycholoog: gebruiken de kennis die door experimenteel psychologen is vergaard om
problemen van mensen op te lossen door middel van trainingen ontwerpen van gereedschappen op
psychologische behandeling. Hulpverlenen, organisaties, trainingen, (helpen)
Wat doen toegepaste psychologen, specialisaties:
Arbeids-en organisatiepsychologen: (aanpassing aan de werkplek voor productiviteit),
Sportpsychologen: (motivatie en trainingsschema),
Schoolpsychologen: (leren, gezin en persoonlijke omstandigheden),
klinisch psychologen en counselors: (aanpassen op sociaal en emotioneel gebied, moeilijke
keuzes relatie carrière of opleiding),
forensisch psychologen: (gevangen testen voor vrijlating),
omgevingspsychologen: (interactie met omgeving en milieu) en
gerontopsychologen: (ouderen helpen met gezondheid en welzijn)
Psychiatrie: een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van mentale
stoornissen.
Pseudopsychologie: niet-onderbouwde-psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
Vaardigheden van kritisch denken: 6 kritische denkvaardigheden, gebaseerd op de vragen;
wat is de bron? Is er sprake van expertise, experts.
Is de bewering redelijk of extreem? Buiten gewone bewering heeft ook buitengewoon bewijs nodig.
Wat is het bewijsmateriaal? er moet een wetenschappelijk bewijs zijn. Anekdotisch
bewijsmateriaal: gebeurtenissen die de ervaring van iemand of enkele personen schetsen, maar ten
onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden aangezien.
,Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias? Bias: vooroordeel, vervorming of vertekening van een
situatie, meestal op basis van persoonlijke ervaringen en waarden. Emotionele bias: neiging om
oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens. Confirmation (bevestiging) bias: de neiging
om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te negeren of te bekritiseren en informatie te
zoeken waar je wel mee eens bent.
Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden? Automatische gedachten.
Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig? Voor complexe problemen
zijn vaak simpele oplossingen niet voldoende.
6 belangrijkste perspectieven domineren het snel veranderde veld van modernde psychologie: het
biologische, cognitieve, behavioristische, whole-person, ontwikkeling en socioculturele
perspectief. Alle kwamen voort uit radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag.
Biologische processen: oorzaken van gedragingen liggen in biologische processen (hersenen,
genetica, zenuwstelsel, hormoonstelsel).
Neurowetenschap: het vakgebied dat zich richt op begrip hoe de hersenen, gedachten, gevoelens,
motieven, bewustzijn, herinneringen en andere mentale processen creëren. (waarom werken
hersenen zoals ze werken.)
Evolutionaire psychologie: een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en mentale
processen beschouwt op basis van genetische aanpassingen aan overleving en voortplanting.
Cognitieve perspectief: nadruk op mentale processen (leren, geheugen, perceptie, aandacht, denken
en taal. Waarnemingen, interpretaties, verwachtingen, overtuigingen, herinneringen.) selectieve
aandacht. Voortgekomen uit structuralisme en functionalisme.
Behavioristisch perspectief: de prikkels in onze omgeving en de voorgaande consequenties van ons
gedrag. Om van psychologie een objectieve wetenschap te maken. Richt zich op observeerbaar
(meetbaar) gedrag. Leren door beloningen en straffen. Gedachten en emoties in ‘black box’, daar heb
je niks aan is subjectief. Skinner onderzocht vooral dieren met deze theorie.
Tegenwoordig zit behaviorisme in gamen en spelletjes. Beloningen, straffen, doorgaan om nieuwe
levels te halen.
Perspectief van gehele persoon (whole-person): processen in onze onbewuste geest, onze
aangeboren behoefte om te groeien en ons potentieel zo goed mogelijk te verwezenlijken. Unieke
persoonlijkheidskenmerken die in de tijd en in alle situaties consistent zijn. (freud)
Psychodynamische psychologie: het begrijpen van het menselijk functioneren in termen van
onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en conflicten. De onbewuste geest, reservoir van
energie voor de persoonlijkheid.
Humanistisch: nadruk op mogelijkheden, groei op basis van vrije wil. Ontplooien. (rogers)
Karaktertrekken en temperament: verschillen tussen mensen op basis van blijvende kenmerken.
(BIG five)
,Ontwikkelingsperspectief: interactie tussen erfelijkheid en omgeving, die zich het hele leven door uit
in voorspelbare patronen. Mensen veranderen als gevolg van interactie tussen erfelijke
eigenschappen en de omgeving. En op voorspelbare veranderingen die plaatsvinden tijdens de
levensloop. Geboorte, leren denken, lopen, praten, jezelf herkennen en zelfbeeld ontwikkelen.
Biologisch: nature <-komen hier samen
Behavioristisch: nuture <- komen hier samen
Sociocultureel perspectief: de kracht van de situatie. Nadruk op sociale interactie, sociaal leren en
cultuur. Bijvoorbeeld: liefhebben, vooroordelen, agressie, gehoorzaamheid, de kracht van de situatie.
-> sociale psychologie, crossculture psychologie.
Voorloper cognitief perspectief, beginperiode van de psychologie.
Eerste psychologische laboratorium van Wilhelm Wundt in Leipzig. Zintuigelijke en emotionele
reacties op bepaalde prikkels meten. Reacties vastleggen door middel van introspectie. Startpunt
van de zogenaamde structuralisme.
5 elementen die hij benoemt na aanleiding van zijn onderzoek: aandacht, perceptie, geheugen,
emotie, sensatie en denken.
Introspectie: beschrijving van je eigen innerlijke bewuste ervaring. Lichtjes laten zien, dingen laten
voelen en vragen wat je precies voelt en hoe weet je dat je dat voelt.
Structuralisme: historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en
de gedachten trachtte te ontrafelen. Structuralisten zochten de elementen van de bewuste ervaring.
Kritiek op structuralisme
William james: niet kijken naar de structuur van de reactie, maar naar de functie van de reacties: op
welke wijze passen mensen zich aan aan hun omgeving, wat is de functie en wat levert het gedrag
zich op. Wat is de reden dat mensen zich zo gedragen als ze doen? Stratpunt functionalisme.
Functionalisme: historische stroming binnen de psychologie die meende dat psychische processen
het beste begrepen kunnen worden in het licht van hun adaptieve nut en functie.
Maar ook overeenkomst: gebruik van introspectie als methode.
Begint 20e eeuw gestaltpsychologie. Focus op beperkingen in geheel van waarneming. proberen te
begrijpen hoe we perceptuele eenheden (gestalts) construeren.
, Wetenschappelijke methode: een uit vier stappen bestaande procedure voor empirisch onderzoek
van een hypothese, waarbij de omstandigheden zo zijn gekozen dat vooroordelen en subjectieve
oordelen worden uitgesloten.
Empirisch onderzoek: verzamelen van objectieve informatie uit de eerste hand door metingen die zijn
gebaseerd op sensorische ervaringen en observaties. Kritisch denken.
Theorie: toetsbare verklaring voor een aantal feiten of observaties.
De vier stappen van de wetenschappelijke methode:
1. Een hypothese (aanname) ontwikkelen
2. Objectieve data verzamelen (observeren, wat gaan we opschrijven/observeren)
3. De resultaten analyseren
4. De resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren.
Afhankelijke variabele: de variabele die wordt gemeten of geobserveerd. Binnen een experiment
wordt de afhankelijke variabele door het manipuleren van de onafhankelijke variabele beïnvloed. De
eventuele variatie in de waarde van de afhankelijke variabele is het effect waarin de onderzoeker
geïnteresseerd is.
Onafhankelijke variabele: variabele die zo genoemd wordt omdat de onderzoeker hem
onafhankelijk van alle andere, zorgvuldig gecontroleerde experimentele omstandigheden kan
manipuleren. Voorbeeld: weten of cijfers op een gestandaardiseerde test van online colleges beter
zijn dan studenten die de gebruikelijke normale lessen hebben gevolgd.
Individuele studenten zijn de proefpersonen, de testscore is wat er wordt gemeten dus de
afhankelijke variabele , de manier van les geven is de onafhankelijke variabele, waar de onderzoeker
controle over heeft en dus kunnen manipuleren.
Positieve variabele: een correlatiecoëfficiënt die aangeeft dat de variabelen tegelijkertijd in dezelfde
richting variëren: als de ene variabele groter wordt, verandert de andere in dezelfde richting.
Negatieve correlatie: de variabelen tegelijkertijd in verschillende richtingen variëren: als de ene
variabele groter wordt, wordt de andere kleiner.
Voorbeeld: als dikke mensen minder fluiten dan slanke mensen, is er sprake tussen gewicht en de
neiging om te fluiten. Dit is negatief.
Expectancy bias: de waarnemer staat toe dat zijn of haar verwachtingen de resultaten van een
onderzoek beïnvloeden.
Dubbelblindonderzoek: experimentele procedure waarbij zowel de onderzoekers als de
proefpersonen niet weten wie welke onafhankelijke variabele toegediend.
Psychologie: wetenschap van gedrag en mentale processen.
Psychologie betekent het onderzoeken van geest (psyche). De psyche bestaat op zichzelf en apart
van het lichaam. Psychologie houdt zich niet alleen bezig met geestelijke processen, ook
gedragingen. Het terrein van psychologie bestaat uit zowel interne geestelijke processen die we
direct waarnemen zoals; denken, voelen en begeren, als externe waarneembare gedragingen zoals;
praten, glimlachen en lopen.
De wetenschap van psychologie is gebaseerd op objectieve, verifieerbare gebeurtenissen.
Experimenteel psycholoog: psycholoog die onderzoek doet naar elementaire psychologische
processen in tegenstelling tot een toegepaste psycholoog.
Docent psycholoog: psycholoog met als primaire taak les geven van onderwijs zoals HBO,
universiteit.
Toegepaste psycholoog: gebruiken de kennis die door experimenteel psychologen is vergaard om
problemen van mensen op te lossen door middel van trainingen ontwerpen van gereedschappen op
psychologische behandeling. Hulpverlenen, organisaties, trainingen, (helpen)
Wat doen toegepaste psychologen, specialisaties:
Arbeids-en organisatiepsychologen: (aanpassing aan de werkplek voor productiviteit),
Sportpsychologen: (motivatie en trainingsschema),
Schoolpsychologen: (leren, gezin en persoonlijke omstandigheden),
klinisch psychologen en counselors: (aanpassen op sociaal en emotioneel gebied, moeilijke
keuzes relatie carrière of opleiding),
forensisch psychologen: (gevangen testen voor vrijlating),
omgevingspsychologen: (interactie met omgeving en milieu) en
gerontopsychologen: (ouderen helpen met gezondheid en welzijn)
Psychiatrie: een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van mentale
stoornissen.
Pseudopsychologie: niet-onderbouwde-psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
Vaardigheden van kritisch denken: 6 kritische denkvaardigheden, gebaseerd op de vragen;
wat is de bron? Is er sprake van expertise, experts.
Is de bewering redelijk of extreem? Buiten gewone bewering heeft ook buitengewoon bewijs nodig.
Wat is het bewijsmateriaal? er moet een wetenschappelijk bewijs zijn. Anekdotisch
bewijsmateriaal: gebeurtenissen die de ervaring van iemand of enkele personen schetsen, maar ten
onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden aangezien.
,Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias? Bias: vooroordeel, vervorming of vertekening van een
situatie, meestal op basis van persoonlijke ervaringen en waarden. Emotionele bias: neiging om
oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens. Confirmation (bevestiging) bias: de neiging
om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te negeren of te bekritiseren en informatie te
zoeken waar je wel mee eens bent.
Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden? Automatische gedachten.
Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig? Voor complexe problemen
zijn vaak simpele oplossingen niet voldoende.
6 belangrijkste perspectieven domineren het snel veranderde veld van modernde psychologie: het
biologische, cognitieve, behavioristische, whole-person, ontwikkeling en socioculturele
perspectief. Alle kwamen voort uit radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag.
Biologische processen: oorzaken van gedragingen liggen in biologische processen (hersenen,
genetica, zenuwstelsel, hormoonstelsel).
Neurowetenschap: het vakgebied dat zich richt op begrip hoe de hersenen, gedachten, gevoelens,
motieven, bewustzijn, herinneringen en andere mentale processen creëren. (waarom werken
hersenen zoals ze werken.)
Evolutionaire psychologie: een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en mentale
processen beschouwt op basis van genetische aanpassingen aan overleving en voortplanting.
Cognitieve perspectief: nadruk op mentale processen (leren, geheugen, perceptie, aandacht, denken
en taal. Waarnemingen, interpretaties, verwachtingen, overtuigingen, herinneringen.) selectieve
aandacht. Voortgekomen uit structuralisme en functionalisme.
Behavioristisch perspectief: de prikkels in onze omgeving en de voorgaande consequenties van ons
gedrag. Om van psychologie een objectieve wetenschap te maken. Richt zich op observeerbaar
(meetbaar) gedrag. Leren door beloningen en straffen. Gedachten en emoties in ‘black box’, daar heb
je niks aan is subjectief. Skinner onderzocht vooral dieren met deze theorie.
Tegenwoordig zit behaviorisme in gamen en spelletjes. Beloningen, straffen, doorgaan om nieuwe
levels te halen.
Perspectief van gehele persoon (whole-person): processen in onze onbewuste geest, onze
aangeboren behoefte om te groeien en ons potentieel zo goed mogelijk te verwezenlijken. Unieke
persoonlijkheidskenmerken die in de tijd en in alle situaties consistent zijn. (freud)
Psychodynamische psychologie: het begrijpen van het menselijk functioneren in termen van
onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en conflicten. De onbewuste geest, reservoir van
energie voor de persoonlijkheid.
Humanistisch: nadruk op mogelijkheden, groei op basis van vrije wil. Ontplooien. (rogers)
Karaktertrekken en temperament: verschillen tussen mensen op basis van blijvende kenmerken.
(BIG five)
,Ontwikkelingsperspectief: interactie tussen erfelijkheid en omgeving, die zich het hele leven door uit
in voorspelbare patronen. Mensen veranderen als gevolg van interactie tussen erfelijke
eigenschappen en de omgeving. En op voorspelbare veranderingen die plaatsvinden tijdens de
levensloop. Geboorte, leren denken, lopen, praten, jezelf herkennen en zelfbeeld ontwikkelen.
Biologisch: nature <-komen hier samen
Behavioristisch: nuture <- komen hier samen
Sociocultureel perspectief: de kracht van de situatie. Nadruk op sociale interactie, sociaal leren en
cultuur. Bijvoorbeeld: liefhebben, vooroordelen, agressie, gehoorzaamheid, de kracht van de situatie.
-> sociale psychologie, crossculture psychologie.
Voorloper cognitief perspectief, beginperiode van de psychologie.
Eerste psychologische laboratorium van Wilhelm Wundt in Leipzig. Zintuigelijke en emotionele
reacties op bepaalde prikkels meten. Reacties vastleggen door middel van introspectie. Startpunt
van de zogenaamde structuralisme.
5 elementen die hij benoemt na aanleiding van zijn onderzoek: aandacht, perceptie, geheugen,
emotie, sensatie en denken.
Introspectie: beschrijving van je eigen innerlijke bewuste ervaring. Lichtjes laten zien, dingen laten
voelen en vragen wat je precies voelt en hoe weet je dat je dat voelt.
Structuralisme: historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en
de gedachten trachtte te ontrafelen. Structuralisten zochten de elementen van de bewuste ervaring.
Kritiek op structuralisme
William james: niet kijken naar de structuur van de reactie, maar naar de functie van de reacties: op
welke wijze passen mensen zich aan aan hun omgeving, wat is de functie en wat levert het gedrag
zich op. Wat is de reden dat mensen zich zo gedragen als ze doen? Stratpunt functionalisme.
Functionalisme: historische stroming binnen de psychologie die meende dat psychische processen
het beste begrepen kunnen worden in het licht van hun adaptieve nut en functie.
Maar ook overeenkomst: gebruik van introspectie als methode.
Begint 20e eeuw gestaltpsychologie. Focus op beperkingen in geheel van waarneming. proberen te
begrijpen hoe we perceptuele eenheden (gestalts) construeren.
, Wetenschappelijke methode: een uit vier stappen bestaande procedure voor empirisch onderzoek
van een hypothese, waarbij de omstandigheden zo zijn gekozen dat vooroordelen en subjectieve
oordelen worden uitgesloten.
Empirisch onderzoek: verzamelen van objectieve informatie uit de eerste hand door metingen die zijn
gebaseerd op sensorische ervaringen en observaties. Kritisch denken.
Theorie: toetsbare verklaring voor een aantal feiten of observaties.
De vier stappen van de wetenschappelijke methode:
1. Een hypothese (aanname) ontwikkelen
2. Objectieve data verzamelen (observeren, wat gaan we opschrijven/observeren)
3. De resultaten analyseren
4. De resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren.
Afhankelijke variabele: de variabele die wordt gemeten of geobserveerd. Binnen een experiment
wordt de afhankelijke variabele door het manipuleren van de onafhankelijke variabele beïnvloed. De
eventuele variatie in de waarde van de afhankelijke variabele is het effect waarin de onderzoeker
geïnteresseerd is.
Onafhankelijke variabele: variabele die zo genoemd wordt omdat de onderzoeker hem
onafhankelijk van alle andere, zorgvuldig gecontroleerde experimentele omstandigheden kan
manipuleren. Voorbeeld: weten of cijfers op een gestandaardiseerde test van online colleges beter
zijn dan studenten die de gebruikelijke normale lessen hebben gevolgd.
Individuele studenten zijn de proefpersonen, de testscore is wat er wordt gemeten dus de
afhankelijke variabele , de manier van les geven is de onafhankelijke variabele, waar de onderzoeker
controle over heeft en dus kunnen manipuleren.
Positieve variabele: een correlatiecoëfficiënt die aangeeft dat de variabelen tegelijkertijd in dezelfde
richting variëren: als de ene variabele groter wordt, verandert de andere in dezelfde richting.
Negatieve correlatie: de variabelen tegelijkertijd in verschillende richtingen variëren: als de ene
variabele groter wordt, wordt de andere kleiner.
Voorbeeld: als dikke mensen minder fluiten dan slanke mensen, is er sprake tussen gewicht en de
neiging om te fluiten. Dit is negatief.
Expectancy bias: de waarnemer staat toe dat zijn of haar verwachtingen de resultaten van een
onderzoek beïnvloeden.
Dubbelblindonderzoek: experimentele procedure waarbij zowel de onderzoekers als de
proefpersonen niet weten wie welke onafhankelijke variabele toegediend.
