Hoofdstuk 1
Geest, gedrag en psychologische wetenschap
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?
Waarom hoeven studenten zich geen zorgen te maken dat ze geen onderwerp worden van
psychoanalyse?
● een minderheid van de psychologen houdt zich bezig met de diagnose en behandeling van
geestelijke problemen
● slecht weinig psychologen zijn psychoanalyticus
Psychologie houdt zich niet alleen bezig met geestelijke processen, maar ook met gedragingen.
3 soorten psychologen:
1. Experimenteel psycholoog;
Die voeren het meeste onderzoek dat nieuwe psychologische kennis creëert.
2. Docenten psychologen;
geven les aan studenten van professionele bacheloropleidingen
3. Toegepast psychologen;
Gebruiken de kennis die door de experimenteel psycholoog is gemaakt om daarmee
problemen van mensen op te lossen
Specialisaties in de toegepaste psychologie
1. Arbeids- en organisatiepsycholoog (A&O)
Is gespecialiseerd in aanpassingen in de werkplek die arbeidsproductiviteit en de
arbeidsmoraal van werknemers moet maximaliseren.
voorbeeld: programma’s om werknemers te motiveren
2. Sportpsycholoog
Helpen atleten hun prestaties en motivatie te verbeteren, door onder andere
trainingssessies te plannen en door hen te leren hun emotie onder druk te beheersen
3. Schoolpsycholoog
Deskundige op gebied van lesgeven en leren
voorbeeld: richten zich op sociale omstandigheden van leerlingen en persoonlijke
omstandigheden
4. Klinisch psycholoog
, Helpen mensen aan te passen op sociaal en emotioneel gebied, of om moeilijke keuzes te
maken
5. Forensisch psycholoog
Leveren hun psychologische expertise aan het wets- en rechtssysteem
voorbeeld: kunnen gevangenen in penitentiaire of tbs- inrichtingen testen om vast te stellen
of ze vrijgelaten mogen worden
6. Omgevingspsycholoog
Proberen de interactie met onze omgeving en het milieu te verbeteren
voorbeeld: bestuderen invloed van groene ruimten in de binnenstad op de schoolprestatie
van jongeren
7. Gerontopsycholoog
Bij 65+’ers
voorbeeld: beoordelen het functioneren van ouderen en verstrekken begeleiding in overleg
met cliënten, families enzovoort
Psychiatrie: een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van mentale
stoornissen → meer medisch gericht (met medicijnen enzovoort)
Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aanname die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd
Kritisch denken
5 vragen die horen bij kritisch denken:
1. Wat is de bron?
Heeft degene die de bewering doet, feitelijke kennis over de bron of heeft diegene tenminste
advies gevraagd aan iemand met de juiste expertise? Heeft de bron iets belangrijks te
winnen met de bewering?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
Kritische denkers zijn sceptisch over beweringen die als ‘doorbraak’ of als ‘revolutionair’
worden aangemerkt, maar ook als de beweringen in strijd gaan met de huidige kennis
3. Wat is het bewijsmateriaal?
Let op anekdotisch bewijsmateriaal (= getuigenissen die de ervaringen van iemand of
enkele personen schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijsmateriaal wordt
aangezien). Om zeker te weten of een bepaalde oplossing werkt, is er wetenschappelijk
bewijsmateriaal nodig
4. Kan de conclusie beïnvloed worden door bias?
Emotionele bias is de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in
plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal
Confirmation bias is de zeer menselijke neiging om ons gebeurtenissen te herinneren die
onze aannamen bevestigen en tegenstrijdige bewijzen te negeren of te vergeten
, Voorbeeld: gokkers vergeten vaker de keren dat ze iets hebben verloren en onthouden vaker
de tijden dat ze iets hebben gewonnen
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
Denk aan de correlatie-causaliteit-denkfout, waarbij twee dingen aanwezig zijn en ze als
oorzaak-gevolg worden gezien
6. Zijn er voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
1.2 Zes belangrijkste perspectieven van de psychologie
De Franse filosoof René Descartes introduceerde in de zeventiende eeuw een baanbrekend idee dat
de basis legde voor de moderne psychologie. Hij stelde dat de geest weliswaar buiten het
wetenschappelijke onderzoek kon blijven, maar dat menselijke gevoelens en gedragingen konden
worden bestudeerd via lichamelijke processen in het zenuwstelsel.
Het biologische perspectief zoekt de oorzaken van gedrag in genen, hersenen, het zenuwstelsel en
hormonen, en stelt dat persoonlijkheid en gedrag voortkomen uit onze lichamelijke eigenschappen.
Neurowetenschap onderzoekt hoe de hersenen mentale processen zoals gedachten en gevoelens
creëren.
Twee variaties op het biologische thema
● Evolutionaire psychologie: Dit relatief nieuwe specialisme onderzoekt gedrag en mentale
processen door te kijken naar hun genetische aanpassingen voor overleving en
voortplanting. Veel menselijk gedrag komt voort uit overgeërfde neigingen, gevormd door
de omstandigheden van onze voorouders duizenden jaren geleden, wat resulteerde in
natuurlijke selectie.
● Invloed van scheikunde: Wetenschappers ontdekten patronen in de eigenschappen van
chemische elementen, wat leidde tot het periodiek systeem. Wilhelm Wundt kwam erachter
dat de wetenschappelijke methoden die in de natuur- en scheikunde werden toegepast, ook
gebruikt konden worden om zowel de geest als het lichaam te bestuderen.
Introspectie naar de elementen van de bewuste ervaring
De Duitse wetenschapper Wilhelm Wundt onderzocht met zijn studenten sensorische en
emotionele reacties door getrainde vrijwilligers hun bewuste ervaringen te laten beschrijven, dit
was een techniek die introspectie wordt genoemd. Volgens Wundt en zijn aanhangers bestond al
onze verstandelijke activiteit uit verschillende combinaties van deze elementaire processen.
De twee historische stromingen
● Structuralisme;
, Amerikaanse psychologen ontwikkelden Wundts aanpak verder tot het structuralisme, een
historische stroming die de basisstructuren van de geest probeerde te ontleden. In het
begin kreeg deze methode veel kritiek vanwege de subjectiviteit.
● Functionalisme;
De Amerikaanse psycholoog William James bekritiseerde Wundt's werk als te beperkt. Hij
stelde dat psychologie zich moet richten op de functie van het bewustzijn, niet alleen op de
structuur. Dit leidde tot het functionalisme, dat psychische processen begrijpt in termen
van hun adaptieve nut en functie. James was ook geïnteresseerd in hoe organismen zich
aanpassen aan hun omgeving, wat volgens hem de psychologie moet verklaren. Dit idee gaf
aanleiding tot de ontwikkeling van de Toegepaste Psychologie.
Gestaltpsychologen onderzoeken hoe ons brein losse elementen van waarneming samenvoegt tot
een coherent geheel, zodat we complete beelden of patronen herkennen in plaats van alleen
afzonderlijke delen.
John Dewey was de grondlegger van het nieuwe leren, waarbij de nadruk lag op leren door te
doen, in plaats van door alleen maar colleges te luisteren en feiten uit het hoofd te leren.
De zes perspectieven van de psychologie
1. Biologisch perspectief René Descartes
De biologische psychologie, beïnvloed door Darwin, stelt dat menselijk gedrag voortkomt uit
overgeërfde neigingen. Het perspectief had het idee dat het lichaam apart van de geest kon worden
bestudeerd. De hersenen, zenuwstelsel, het hormoonstelsel en de genen bepalen gedrag.
Het evolutionaire perspectief benadrukt dat natuurlijke selectie onze genetische opmaak vormde,
waarbij individuen met de beste aanpassingen langer leefden en zich beter konden voortplanten.
2. Cognitief perspectief Wilhelm Wundt en William James
Het cognitieve perspectief is een van de belangrijkste psychologische perspectieven, waarbij de
nadruk ligt op mentale processen, zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van
informatieverwerking. Het idee was dat de wetenschappelijke methode kan worden gebruikt om de
geest te bestuderen. Iemands unieke patroon van waarnemingen, interpretaties, verwachtingen,
overtuigingen en herinneringen bepalen het gedrag.
3. Behavioristisch perspectief John Watson
Het idee was dat psychologie de wetenschap van observeerbaar gedrag moet zijn, niet van mentale
processen. De prikkels in onze omgeving en de voorgaande consequenties van ons gedrag bepalen
het gedrag.
Behavioristen bouwden voort op het empiristische idee dat je enkel zekerheid kan verwerven over
datgene wat je kunt waarnemen en op het idee dat de mens bij de geboorte een tabula rasa
(onbeschreven blad) is.
Geest, gedrag en psychologische wetenschap
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?
Waarom hoeven studenten zich geen zorgen te maken dat ze geen onderwerp worden van
psychoanalyse?
● een minderheid van de psychologen houdt zich bezig met de diagnose en behandeling van
geestelijke problemen
● slecht weinig psychologen zijn psychoanalyticus
Psychologie houdt zich niet alleen bezig met geestelijke processen, maar ook met gedragingen.
3 soorten psychologen:
1. Experimenteel psycholoog;
Die voeren het meeste onderzoek dat nieuwe psychologische kennis creëert.
2. Docenten psychologen;
geven les aan studenten van professionele bacheloropleidingen
3. Toegepast psychologen;
Gebruiken de kennis die door de experimenteel psycholoog is gemaakt om daarmee
problemen van mensen op te lossen
Specialisaties in de toegepaste psychologie
1. Arbeids- en organisatiepsycholoog (A&O)
Is gespecialiseerd in aanpassingen in de werkplek die arbeidsproductiviteit en de
arbeidsmoraal van werknemers moet maximaliseren.
voorbeeld: programma’s om werknemers te motiveren
2. Sportpsycholoog
Helpen atleten hun prestaties en motivatie te verbeteren, door onder andere
trainingssessies te plannen en door hen te leren hun emotie onder druk te beheersen
3. Schoolpsycholoog
Deskundige op gebied van lesgeven en leren
voorbeeld: richten zich op sociale omstandigheden van leerlingen en persoonlijke
omstandigheden
4. Klinisch psycholoog
, Helpen mensen aan te passen op sociaal en emotioneel gebied, of om moeilijke keuzes te
maken
5. Forensisch psycholoog
Leveren hun psychologische expertise aan het wets- en rechtssysteem
voorbeeld: kunnen gevangenen in penitentiaire of tbs- inrichtingen testen om vast te stellen
of ze vrijgelaten mogen worden
6. Omgevingspsycholoog
Proberen de interactie met onze omgeving en het milieu te verbeteren
voorbeeld: bestuderen invloed van groene ruimten in de binnenstad op de schoolprestatie
van jongeren
7. Gerontopsycholoog
Bij 65+’ers
voorbeeld: beoordelen het functioneren van ouderen en verstrekken begeleiding in overleg
met cliënten, families enzovoort
Psychiatrie: een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van mentale
stoornissen → meer medisch gericht (met medicijnen enzovoort)
Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aanname die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd
Kritisch denken
5 vragen die horen bij kritisch denken:
1. Wat is de bron?
Heeft degene die de bewering doet, feitelijke kennis over de bron of heeft diegene tenminste
advies gevraagd aan iemand met de juiste expertise? Heeft de bron iets belangrijks te
winnen met de bewering?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
Kritische denkers zijn sceptisch over beweringen die als ‘doorbraak’ of als ‘revolutionair’
worden aangemerkt, maar ook als de beweringen in strijd gaan met de huidige kennis
3. Wat is het bewijsmateriaal?
Let op anekdotisch bewijsmateriaal (= getuigenissen die de ervaringen van iemand of
enkele personen schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijsmateriaal wordt
aangezien). Om zeker te weten of een bepaalde oplossing werkt, is er wetenschappelijk
bewijsmateriaal nodig
4. Kan de conclusie beïnvloed worden door bias?
Emotionele bias is de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in
plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal
Confirmation bias is de zeer menselijke neiging om ons gebeurtenissen te herinneren die
onze aannamen bevestigen en tegenstrijdige bewijzen te negeren of te vergeten
, Voorbeeld: gokkers vergeten vaker de keren dat ze iets hebben verloren en onthouden vaker
de tijden dat ze iets hebben gewonnen
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
Denk aan de correlatie-causaliteit-denkfout, waarbij twee dingen aanwezig zijn en ze als
oorzaak-gevolg worden gezien
6. Zijn er voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
1.2 Zes belangrijkste perspectieven van de psychologie
De Franse filosoof René Descartes introduceerde in de zeventiende eeuw een baanbrekend idee dat
de basis legde voor de moderne psychologie. Hij stelde dat de geest weliswaar buiten het
wetenschappelijke onderzoek kon blijven, maar dat menselijke gevoelens en gedragingen konden
worden bestudeerd via lichamelijke processen in het zenuwstelsel.
Het biologische perspectief zoekt de oorzaken van gedrag in genen, hersenen, het zenuwstelsel en
hormonen, en stelt dat persoonlijkheid en gedrag voortkomen uit onze lichamelijke eigenschappen.
Neurowetenschap onderzoekt hoe de hersenen mentale processen zoals gedachten en gevoelens
creëren.
Twee variaties op het biologische thema
● Evolutionaire psychologie: Dit relatief nieuwe specialisme onderzoekt gedrag en mentale
processen door te kijken naar hun genetische aanpassingen voor overleving en
voortplanting. Veel menselijk gedrag komt voort uit overgeërfde neigingen, gevormd door
de omstandigheden van onze voorouders duizenden jaren geleden, wat resulteerde in
natuurlijke selectie.
● Invloed van scheikunde: Wetenschappers ontdekten patronen in de eigenschappen van
chemische elementen, wat leidde tot het periodiek systeem. Wilhelm Wundt kwam erachter
dat de wetenschappelijke methoden die in de natuur- en scheikunde werden toegepast, ook
gebruikt konden worden om zowel de geest als het lichaam te bestuderen.
Introspectie naar de elementen van de bewuste ervaring
De Duitse wetenschapper Wilhelm Wundt onderzocht met zijn studenten sensorische en
emotionele reacties door getrainde vrijwilligers hun bewuste ervaringen te laten beschrijven, dit
was een techniek die introspectie wordt genoemd. Volgens Wundt en zijn aanhangers bestond al
onze verstandelijke activiteit uit verschillende combinaties van deze elementaire processen.
De twee historische stromingen
● Structuralisme;
, Amerikaanse psychologen ontwikkelden Wundts aanpak verder tot het structuralisme, een
historische stroming die de basisstructuren van de geest probeerde te ontleden. In het
begin kreeg deze methode veel kritiek vanwege de subjectiviteit.
● Functionalisme;
De Amerikaanse psycholoog William James bekritiseerde Wundt's werk als te beperkt. Hij
stelde dat psychologie zich moet richten op de functie van het bewustzijn, niet alleen op de
structuur. Dit leidde tot het functionalisme, dat psychische processen begrijpt in termen
van hun adaptieve nut en functie. James was ook geïnteresseerd in hoe organismen zich
aanpassen aan hun omgeving, wat volgens hem de psychologie moet verklaren. Dit idee gaf
aanleiding tot de ontwikkeling van de Toegepaste Psychologie.
Gestaltpsychologen onderzoeken hoe ons brein losse elementen van waarneming samenvoegt tot
een coherent geheel, zodat we complete beelden of patronen herkennen in plaats van alleen
afzonderlijke delen.
John Dewey was de grondlegger van het nieuwe leren, waarbij de nadruk lag op leren door te
doen, in plaats van door alleen maar colleges te luisteren en feiten uit het hoofd te leren.
De zes perspectieven van de psychologie
1. Biologisch perspectief René Descartes
De biologische psychologie, beïnvloed door Darwin, stelt dat menselijk gedrag voortkomt uit
overgeërfde neigingen. Het perspectief had het idee dat het lichaam apart van de geest kon worden
bestudeerd. De hersenen, zenuwstelsel, het hormoonstelsel en de genen bepalen gedrag.
Het evolutionaire perspectief benadrukt dat natuurlijke selectie onze genetische opmaak vormde,
waarbij individuen met de beste aanpassingen langer leefden en zich beter konden voortplanten.
2. Cognitief perspectief Wilhelm Wundt en William James
Het cognitieve perspectief is een van de belangrijkste psychologische perspectieven, waarbij de
nadruk ligt op mentale processen, zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van
informatieverwerking. Het idee was dat de wetenschappelijke methode kan worden gebruikt om de
geest te bestuderen. Iemands unieke patroon van waarnemingen, interpretaties, verwachtingen,
overtuigingen en herinneringen bepalen het gedrag.
3. Behavioristisch perspectief John Watson
Het idee was dat psychologie de wetenschap van observeerbaar gedrag moet zijn, niet van mentale
processen. De prikkels in onze omgeving en de voorgaande consequenties van ons gedrag bepalen
het gedrag.
Behavioristen bouwden voort op het empiristische idee dat je enkel zekerheid kan verwerven over
datgene wat je kunt waarnemen en op het idee dat de mens bij de geboorte een tabula rasa
(onbeschreven blad) is.
