Aantekeningen bij teksten week
3
What about Chinese art? – Craig Clunas (werkcollege)
Benadering: Zijlmans, het is traditioneel maar wel met een breder perspectief. Deze tekst is
geschreven vanuit de traditionele kunsthistorische discipline en gaat over de verschillen tussen
westers en niet westers, en specifiek de westerse blik op Chinese kunst. De schrijver is
gespecialiseerd in Chinese kunst. Hij begint over de hiërarchie in de kunsten en hoe dat sterk
ingebakken zit in onze manier van kijken naar kunst en daarmee ons waardeoordeel beïnvloed. Dat is
een verschil met hoe dat in China gaat. In China is de hoogste kunstvorm kalligrafie. Sculptuur en
architectuur stond in China los van schilderkunst en kalligrafie, er is ook veel minder over
geschreven. Crafts en decoratie kunst zijn een tijd belangrijk geweest, iets wat in Europa nauwelijks
kunst wordt genoemd. In China bestaat er geen overkoepeld woord zoals ‘fine arts’. Vanaf de 4 e
eeuw bestaat er al literatuur over kalligrafie en schilderkunst en begint er een soort canonvorming.
Er worden mensfiguren afgebeeld, met name mensen bedoeld voor mensen aan het hof. De
onderwerpen zijn didactisch en moeten een les zijn over goed gedrag bijv. Deze kunstwerken
moesten voldoen aan bepaalde eisen om aan het hof te komen. Expressie van de kunstenaar is in
deze kunst belangrijker dan correct/naturalistisch weergeven van een onderwerp. De eigen
creativiteit en ideeën van de kunstenaar zijn belangrijker dan het onderwerp. Dit is heel anders dan
Plato’s ideale vormenleer, waarbij de schilder iets weergeeft wat afstamt van een ideale vorm. In
China gelooft men dat het onderwerp en het materiaal in relatie staan tot de schilder, en niet tot een
ideale vorm. Door deze Chinese theorieën te bestuderen kan men beter begrijpen waarom Chinese
en westerse kunst zo verschilt. Als een vergelijking wordt gemaakt tussen twee topstukken uit beide
culturen, zijn ze compleet verschillend in hun belangrijkste kenmerken. In Westerse kunst is geen
notie van een schilder te ontdekken, geen werkwijze of expressie van stijl. Bij een Chinees werk is
geen perspectief, geen duidelijk verhaal, heel duidelijk dat het tweedimensionaal is door de
geschreven tekst, er is geen enkele illusie van driedimensionaliteit. In Chinese werken is brushwork
heel belangrijk, en expressie daarin toont talent van de kunstenaar. Landschap schilderen is veel
belangrijker dan history painting.
Vervolgens begint ie random over vrouwen in de kunstwereld, en maakt hij een vergelijking.
Vrouwen schilderden ook maar werden uitgesloten van de serieuzere netwerken en opleidingen
bestonden niet zoals in Europa. Daardoor kwamen vrouwen in China ook niet in de canon terecht.
Kunst behoorde tot de hogere klassen en daar kwamen vrouwen niet dus kwamen ze daar ook niet
als kunstenaar aan de bak. Hij wil met dit stuk duidelijk maken dat de context anders was voor
vrouwelijke kunstenaars in China en het westen, maar dat de uitkomst hetzelfde is voor beide kunst
sectoren, namelijk geen vrouwen in de canon.
Net zoals in het westen Vasari schreef over kunst, gebeurde dat ook in China. Hele gedetailleerde
biografieën van kunstenaars. Als er in het westen geschreven wordt over het niet-westen, is dat heel
beperkt en foutief en generaliserend. Gombrich doet in zijn boek totaal geen eer aan China, en
noemt het in hetzelfde hoofdstuk als Islamitische kunst en zegt dat kunst in China heel lang
onverandert blijft. Dit is een Hegeliaanse blik. Het feit dat we onderscheid maken tussen ‘westers’ en
‘niet-westers’ is Hegeliaans en negatief. China wordt geschetst als een land waar ze hun eigen
thema’s blijven hergebruiken en niets nieuws verzinnen, en kunst van hele verschillende periodes
3
What about Chinese art? – Craig Clunas (werkcollege)
Benadering: Zijlmans, het is traditioneel maar wel met een breder perspectief. Deze tekst is
geschreven vanuit de traditionele kunsthistorische discipline en gaat over de verschillen tussen
westers en niet westers, en specifiek de westerse blik op Chinese kunst. De schrijver is
gespecialiseerd in Chinese kunst. Hij begint over de hiërarchie in de kunsten en hoe dat sterk
ingebakken zit in onze manier van kijken naar kunst en daarmee ons waardeoordeel beïnvloed. Dat is
een verschil met hoe dat in China gaat. In China is de hoogste kunstvorm kalligrafie. Sculptuur en
architectuur stond in China los van schilderkunst en kalligrafie, er is ook veel minder over
geschreven. Crafts en decoratie kunst zijn een tijd belangrijk geweest, iets wat in Europa nauwelijks
kunst wordt genoemd. In China bestaat er geen overkoepeld woord zoals ‘fine arts’. Vanaf de 4 e
eeuw bestaat er al literatuur over kalligrafie en schilderkunst en begint er een soort canonvorming.
Er worden mensfiguren afgebeeld, met name mensen bedoeld voor mensen aan het hof. De
onderwerpen zijn didactisch en moeten een les zijn over goed gedrag bijv. Deze kunstwerken
moesten voldoen aan bepaalde eisen om aan het hof te komen. Expressie van de kunstenaar is in
deze kunst belangrijker dan correct/naturalistisch weergeven van een onderwerp. De eigen
creativiteit en ideeën van de kunstenaar zijn belangrijker dan het onderwerp. Dit is heel anders dan
Plato’s ideale vormenleer, waarbij de schilder iets weergeeft wat afstamt van een ideale vorm. In
China gelooft men dat het onderwerp en het materiaal in relatie staan tot de schilder, en niet tot een
ideale vorm. Door deze Chinese theorieën te bestuderen kan men beter begrijpen waarom Chinese
en westerse kunst zo verschilt. Als een vergelijking wordt gemaakt tussen twee topstukken uit beide
culturen, zijn ze compleet verschillend in hun belangrijkste kenmerken. In Westerse kunst is geen
notie van een schilder te ontdekken, geen werkwijze of expressie van stijl. Bij een Chinees werk is
geen perspectief, geen duidelijk verhaal, heel duidelijk dat het tweedimensionaal is door de
geschreven tekst, er is geen enkele illusie van driedimensionaliteit. In Chinese werken is brushwork
heel belangrijk, en expressie daarin toont talent van de kunstenaar. Landschap schilderen is veel
belangrijker dan history painting.
Vervolgens begint ie random over vrouwen in de kunstwereld, en maakt hij een vergelijking.
Vrouwen schilderden ook maar werden uitgesloten van de serieuzere netwerken en opleidingen
bestonden niet zoals in Europa. Daardoor kwamen vrouwen in China ook niet in de canon terecht.
Kunst behoorde tot de hogere klassen en daar kwamen vrouwen niet dus kwamen ze daar ook niet
als kunstenaar aan de bak. Hij wil met dit stuk duidelijk maken dat de context anders was voor
vrouwelijke kunstenaars in China en het westen, maar dat de uitkomst hetzelfde is voor beide kunst
sectoren, namelijk geen vrouwen in de canon.
Net zoals in het westen Vasari schreef over kunst, gebeurde dat ook in China. Hele gedetailleerde
biografieën van kunstenaars. Als er in het westen geschreven wordt over het niet-westen, is dat heel
beperkt en foutief en generaliserend. Gombrich doet in zijn boek totaal geen eer aan China, en
noemt het in hetzelfde hoofdstuk als Islamitische kunst en zegt dat kunst in China heel lang
onverandert blijft. Dit is een Hegeliaanse blik. Het feit dat we onderscheid maken tussen ‘westers’ en
‘niet-westers’ is Hegeliaans en negatief. China wordt geschetst als een land waar ze hun eigen
thema’s blijven hergebruiken en niets nieuws verzinnen, en kunst van hele verschillende periodes
