Samenvatting epidemiologie
Inleiding
Het woord epidemiologie:
Het woord epidemiologie komt van de Griekse woorden;
▪ Epi = op of aan
▪ Demos = mensen
▪ Logos = de studie van
Met andere woorden, het woord epidemiologie heeft zijn wortels in de studie van wat een bevolking
overkomt. Epidemiologie is de studie van het vóórkomen en de verspreiding van gezondheid
gerelateerde toestanden of gebeurtenissen in bepaalde populaties, met inbegrip van de studie van de
determinanten die dergelijke toestanden beïnvloeden, en de toepassing van deze kennis om de
gezondheidsproblemen te beheersen.
Definities:
Study → Omvat surveillance, observatie, testen van hypothesen, analytische research en
experimenteel onderzoek.
Distribution → Met betrekking tot tijd, plaats en categorieën of subgroepen van personen aangetast
in een populatie of gemeenschap.
Determinants → Alle fysische-, biologische-, sociale-, culturele-, economische-, en gedragsfactoren die
de gezondheid beïnvloeden.
Health related states and events → Omvat ziekten, doodsoorzaken, gedrag, reactie op preventieve
programma’s en voorziening en gebruik van gezondheidsaanbod.
Specified populations → Zijn diegenen met gemeenschappelijke identificeerbare karakteristieken.
Application control → Expliceert het doel van de epidemiologie, namelijk, promotie beschermen en
herstellen van gezondheid.
Epidemiologie in het breed:
Het primaire kennisobject van de epidemiologie als een wetenschappelijke discipline zijn de oorzaken
van gezondheid gerelateerde gebeurtenissen in populaties. In de voorbije 70 jaar is de definitie
uitgebreid van de zorg om de epidemieën van besmettelijke ziekten tot alle processen en fenomenen
gerelateerd aan gezondheid in populaties. Daarom is de epidemiologie veel meer dan een tak van de
geneeskunde die epidemieën behandelt.
Epidemioloog:
Een epidemioloog telt, deelt en vergelijkt. Hij telt het aantal zieken op basis van een case definitie,
deelt deze vervolgens door het aantal personen in de populatie en vergelijkt vervolgens de resultaten
van verschillende landen, gebieden, gemeenschappen,…
, Samenvatting epidemiologie
Historiek:
Wie Wanneer Wat
Hippocrocrates van Kos 460-377 voor Christus Oppert dat ziekte
gerelateerd kan zijn aan
omgeving.
Thomas Sydenham 1624-1689 Ziet het belang van een
nauwkeurige observatie en
het bijhouden van gegevens.
Percival Pott 1620-1674 Ontdekte een verband
tussen scrotumkanker en
schoorsteenvegers & roken
en lipkanker.
James Lind 1716-1794 Ontdekte het verband tussen
scheurbeuk en vitamine C.
Ignaz Philipp 1818-1865 Ontdekte het verband tussen
kraamvrouwkoorts en
geïnfecteerd materiaal.
John Snow 1813-1858 Aanhanger van de Germ
theorie.
Janet Lane-Clayon 1877-1967 Verband gewichtstoename
en borstvoeding & verband
borstkanker en borstvoeding
Richard Doll 1912-2005 Verband roken en
longkanker
Austin Bradford Hill 1897-1991 Causaliteit criteria
Geoffrey Rose 1926-1993 Transformeerde de
benadering naar strategieën
om gezondheid te
verbeteren.
, Samenvatting epidemiologie
Cholera epidemie:
Binnen een periode van 10 dagen stierven binnen eenzelfde gebied in Londen vijfhonderd mensen in
de loop van september 1854. Men sprak van de cholera epidemie. John Snow, een anesthesist, hield
zich reeds jaren bezig met de studie van deze aandoening.
Er werd een map gemaakt van iedereen die ziek was. De uitkomst van deze ziekte mapping was zeer
duidelijk. Al de mensen die cholera krijgen, wonen naast of rond eenzelfde waterpomp. De meeste
sterfgevallen woonden rond de waterpomp van Broadstreet. Rond de andere pompen beleven de
sterfgevallen beperkt.
Het water van de bewuste pomp werd toegeleverd door een bepaalde company. Een volgende stap in
het onderzoek was dan ook het analyseren van de sterfgevallen in functie van de maatschappijen die
het water toeleverden.
Watervoorziening Bevolking Sterfgevallen door Percentage
cholera
Vervuilde company 98862 419 4,2
Schone company 154615 80 0,5
Uit de gegevens bleek het volgende. De mensen die enkel toegang hadden tot het water van de
vervuilde company, kregen meer cholera dan de mensen die enkel toegang hadden tot het water van
een schone company.
Met kennis van bovenstaande gegevens werd de pomp gesloten. Op deze manier werd de belangrijkste
epidemie afgebroken.
Slechts 30 jaar later werd het cholera virus ontdekt.
Janet Lane-Clayon:
In 1912 deed Janet Lane-Clayon de eerste retrospectieve cohort studie naar het verband tussen
gewichtstoename en borstvoeding. De studie verliep met een controle groep van baby’s die
flessenvoeding kregen.
Later in 1926 deed diezelfde Janet Lane-Clayon een case control studie naar het verband van
borstkanker en borstvoeding.
Richard Doll:
Richard Doll merkte het verband tussen roken en longkanker op. Dit deed hij aan de hand van een
case-control studie. De resultaten van de studie werden gepubliceerd in 1954. Het duurde echter nog
50 jaar alvorens de eerste restrictie wet op sigaretten werd ingevoerd.
Austin Bradford Hill criteria voor causaliteit:
▪ Strength of association ▪ Temporality ▪ Coherence
▪ Consistency of association ▪ Biological gradient ▪ Experiment
▪ Specificity of association ▪ Plausibility ▪ Analogy
, Samenvatting epidemiologie
Geoffrey Rose:
Geoffrey Rose staat bekend omwille van zijn strategieën. Beide strategieën beoogde een preventieve
geneeskunde.
High-risk Populatie
Deze strategie focust zich op de individuen met Deze strategie focust zich op de gehele
het hoogste risico. populatie.
Een bekende uitspraak van de epidemioloog staafde de populatie strategie. ‘A large number of people
at a small risk may give rise to more cases of disease than the small number who are at high risk.’
Het gevolg van deze uitspraak is zichtbaar op verschillende manieren. Zo zal de zoutinname van de
populatie in België sterk verminderd zijn.
Epidemiologische studies:
The framingham heart study
De FSH studie onderzocht de risicofactoren voor cardiovasculaire ziekten. Dit door mensen een heel
leven lang op te volgen en hun medische toestand op te controleren. Uit deze cohorte studie werden
veel risicofactoren blootgelegd waardoor er aan preventie gedaan kon worden.
Verder bleek uit deze studie en verschillende andere studies dat armoede gelinkt is aan het krijgen van
verschillende cardiovasculaire ziekten.
The Whitehall studies
Met deze studies werden de risicofactoren voor cardiorespiratoire ziekten en diabetes blootgelegd.
Daarbij werd gevonden dat de sociale klasse en ongelijkheden een rol spelen in het krijgen van deze
ziektes.
Verder kon men uit deze studies halen dat er een relatie is tussen de socio-economische positie van
een persoon en het krijgen aan hartziekte, diabetes of ander metabool probleem gelinkt zijn met
elkaar. Tevens zijn psychosociale factoren op het werk en thuis een determinant voor het al dan niet
krijgen van cardiovasculaire ziekten.
The Nurse’s health studies
NHS tracht de effecten van contraceptieve methoden, roken en andere risicofactoren op kanker en
hartziekten te onderzoeken.
Uit deze studies bleek dat het gebruik van orale contraceptieven het risico op borstkanker en coronaire
hartzieken verhoogde. Bovendien bleek een postmenopauze hormoon behandeling het risico
borstkanker te verhogen maar het risico op coronaire hartziekten te verlagen.
Inleiding
Het woord epidemiologie:
Het woord epidemiologie komt van de Griekse woorden;
▪ Epi = op of aan
▪ Demos = mensen
▪ Logos = de studie van
Met andere woorden, het woord epidemiologie heeft zijn wortels in de studie van wat een bevolking
overkomt. Epidemiologie is de studie van het vóórkomen en de verspreiding van gezondheid
gerelateerde toestanden of gebeurtenissen in bepaalde populaties, met inbegrip van de studie van de
determinanten die dergelijke toestanden beïnvloeden, en de toepassing van deze kennis om de
gezondheidsproblemen te beheersen.
Definities:
Study → Omvat surveillance, observatie, testen van hypothesen, analytische research en
experimenteel onderzoek.
Distribution → Met betrekking tot tijd, plaats en categorieën of subgroepen van personen aangetast
in een populatie of gemeenschap.
Determinants → Alle fysische-, biologische-, sociale-, culturele-, economische-, en gedragsfactoren die
de gezondheid beïnvloeden.
Health related states and events → Omvat ziekten, doodsoorzaken, gedrag, reactie op preventieve
programma’s en voorziening en gebruik van gezondheidsaanbod.
Specified populations → Zijn diegenen met gemeenschappelijke identificeerbare karakteristieken.
Application control → Expliceert het doel van de epidemiologie, namelijk, promotie beschermen en
herstellen van gezondheid.
Epidemiologie in het breed:
Het primaire kennisobject van de epidemiologie als een wetenschappelijke discipline zijn de oorzaken
van gezondheid gerelateerde gebeurtenissen in populaties. In de voorbije 70 jaar is de definitie
uitgebreid van de zorg om de epidemieën van besmettelijke ziekten tot alle processen en fenomenen
gerelateerd aan gezondheid in populaties. Daarom is de epidemiologie veel meer dan een tak van de
geneeskunde die epidemieën behandelt.
Epidemioloog:
Een epidemioloog telt, deelt en vergelijkt. Hij telt het aantal zieken op basis van een case definitie,
deelt deze vervolgens door het aantal personen in de populatie en vergelijkt vervolgens de resultaten
van verschillende landen, gebieden, gemeenschappen,…
, Samenvatting epidemiologie
Historiek:
Wie Wanneer Wat
Hippocrocrates van Kos 460-377 voor Christus Oppert dat ziekte
gerelateerd kan zijn aan
omgeving.
Thomas Sydenham 1624-1689 Ziet het belang van een
nauwkeurige observatie en
het bijhouden van gegevens.
Percival Pott 1620-1674 Ontdekte een verband
tussen scrotumkanker en
schoorsteenvegers & roken
en lipkanker.
James Lind 1716-1794 Ontdekte het verband tussen
scheurbeuk en vitamine C.
Ignaz Philipp 1818-1865 Ontdekte het verband tussen
kraamvrouwkoorts en
geïnfecteerd materiaal.
John Snow 1813-1858 Aanhanger van de Germ
theorie.
Janet Lane-Clayon 1877-1967 Verband gewichtstoename
en borstvoeding & verband
borstkanker en borstvoeding
Richard Doll 1912-2005 Verband roken en
longkanker
Austin Bradford Hill 1897-1991 Causaliteit criteria
Geoffrey Rose 1926-1993 Transformeerde de
benadering naar strategieën
om gezondheid te
verbeteren.
, Samenvatting epidemiologie
Cholera epidemie:
Binnen een periode van 10 dagen stierven binnen eenzelfde gebied in Londen vijfhonderd mensen in
de loop van september 1854. Men sprak van de cholera epidemie. John Snow, een anesthesist, hield
zich reeds jaren bezig met de studie van deze aandoening.
Er werd een map gemaakt van iedereen die ziek was. De uitkomst van deze ziekte mapping was zeer
duidelijk. Al de mensen die cholera krijgen, wonen naast of rond eenzelfde waterpomp. De meeste
sterfgevallen woonden rond de waterpomp van Broadstreet. Rond de andere pompen beleven de
sterfgevallen beperkt.
Het water van de bewuste pomp werd toegeleverd door een bepaalde company. Een volgende stap in
het onderzoek was dan ook het analyseren van de sterfgevallen in functie van de maatschappijen die
het water toeleverden.
Watervoorziening Bevolking Sterfgevallen door Percentage
cholera
Vervuilde company 98862 419 4,2
Schone company 154615 80 0,5
Uit de gegevens bleek het volgende. De mensen die enkel toegang hadden tot het water van de
vervuilde company, kregen meer cholera dan de mensen die enkel toegang hadden tot het water van
een schone company.
Met kennis van bovenstaande gegevens werd de pomp gesloten. Op deze manier werd de belangrijkste
epidemie afgebroken.
Slechts 30 jaar later werd het cholera virus ontdekt.
Janet Lane-Clayon:
In 1912 deed Janet Lane-Clayon de eerste retrospectieve cohort studie naar het verband tussen
gewichtstoename en borstvoeding. De studie verliep met een controle groep van baby’s die
flessenvoeding kregen.
Later in 1926 deed diezelfde Janet Lane-Clayon een case control studie naar het verband van
borstkanker en borstvoeding.
Richard Doll:
Richard Doll merkte het verband tussen roken en longkanker op. Dit deed hij aan de hand van een
case-control studie. De resultaten van de studie werden gepubliceerd in 1954. Het duurde echter nog
50 jaar alvorens de eerste restrictie wet op sigaretten werd ingevoerd.
Austin Bradford Hill criteria voor causaliteit:
▪ Strength of association ▪ Temporality ▪ Coherence
▪ Consistency of association ▪ Biological gradient ▪ Experiment
▪ Specificity of association ▪ Plausibility ▪ Analogy
, Samenvatting epidemiologie
Geoffrey Rose:
Geoffrey Rose staat bekend omwille van zijn strategieën. Beide strategieën beoogde een preventieve
geneeskunde.
High-risk Populatie
Deze strategie focust zich op de individuen met Deze strategie focust zich op de gehele
het hoogste risico. populatie.
Een bekende uitspraak van de epidemioloog staafde de populatie strategie. ‘A large number of people
at a small risk may give rise to more cases of disease than the small number who are at high risk.’
Het gevolg van deze uitspraak is zichtbaar op verschillende manieren. Zo zal de zoutinname van de
populatie in België sterk verminderd zijn.
Epidemiologische studies:
The framingham heart study
De FSH studie onderzocht de risicofactoren voor cardiovasculaire ziekten. Dit door mensen een heel
leven lang op te volgen en hun medische toestand op te controleren. Uit deze cohorte studie werden
veel risicofactoren blootgelegd waardoor er aan preventie gedaan kon worden.
Verder bleek uit deze studie en verschillende andere studies dat armoede gelinkt is aan het krijgen van
verschillende cardiovasculaire ziekten.
The Whitehall studies
Met deze studies werden de risicofactoren voor cardiorespiratoire ziekten en diabetes blootgelegd.
Daarbij werd gevonden dat de sociale klasse en ongelijkheden een rol spelen in het krijgen van deze
ziektes.
Verder kon men uit deze studies halen dat er een relatie is tussen de socio-economische positie van
een persoon en het krijgen aan hartziekte, diabetes of ander metabool probleem gelinkt zijn met
elkaar. Tevens zijn psychosociale factoren op het werk en thuis een determinant voor het al dan niet
krijgen van cardiovasculaire ziekten.
The Nurse’s health studies
NHS tracht de effecten van contraceptieve methoden, roken en andere risicofactoren op kanker en
hartziekten te onderzoeken.
Uit deze studies bleek dat het gebruik van orale contraceptieven het risico op borstkanker en coronaire
hartzieken verhoogde. Bovendien bleek een postmenopauze hormoon behandeling het risico
borstkanker te verhogen maar het risico op coronaire hartziekten te verlagen.
