H7 Evolutie
Schepping en evolutietheorieën
- Creationisme -> geloof in een bovennatuurlijke schepper (scheppingsleer).
- Evolutie -> de ontwikkeling van het leven door veranderingen en het ontstaan van nieuwe
soorten.
- Paleontologie -> de wetenschap die fossielen bestudeert. Fossielen zijn restanten van
organismen die vroeger hebben geleefd.
- Catastrofetheorie -> een grote natuurramp was de oorzaak dat alle levende organismen in het
getroffen gebied stierven.
- Evolutietheorie -> beschrijving over hoe soorten veranderen en hoe nieuwe soorten ontstaan.
- On the origin of species -> dat in een populatie individuen verschillen in eigenschappen en de
leefomgeving een selectiedruk uitoefent op hun overlevingskansen. Darwin noemt dit
'the struggle for life'. Individuen die beter zijn aangepast aan hun omgeving leven langer en
krijgen de meeste nakomelingen. Darwin spreekt over 'the survival of the fittest'.
De evolutietheorie van Darwin kende nog zwakke plekken.
- De neodarwinistische theorie -> dat de combinatie van mutatie en natuurlijke selectie de
drijvende kracht is achter evolutie.
Theorieën over de evolutie van de mens
- Een vallei die volgens wetenschappers zo'n twaalf miljoen jaar geleden
is ontstaan doordat de Afrikaanse continentale plaat begon te scheuren. Daardoor veranderde
het vochtige en bosrijke gebied aan de oostelijke kant van de vallei in een savanne. Dit gaf een
verschillende selectiedruk op organismen in de oostelijke en de westelijke helft. In het westen
evolueerden soorten die goed waren aangepast aan een vochtige omgeving vol bomen. Hier
ontstonden volgens wetenschappers de mensapen. In het oosten waren de soorten in het
voordeel die in de savanne konden overleven. Volgens wetenschappers het gebied waar de
moderne mens zich heeft ontwikkeld.
- Fossiele vondsten tonen het gebruik van gereedschappen, zoals scherpe stukjes steen, die
hielpen het vlees van de karkassen te schrapen.
- Een volgende stap in de ontwikkeling was dat de mensachtigen met speren gingen jagen op
dieren in de savanne. In het open landschap bood het lopen op twee benen - > bipedie,
voordelen.
Het begon in Afrika
- De meeste wetenschappers zijn het erover eens dat de moderne mens (Homo sapiens) ongeveer
200 000 jaar geleden in Afrika is ontstaan -> de 'out of Africa'-hypothese. Maar over de manier
waarop de mens vervolgens de aarde heeft gekoloniseerd, is nog steeds veel onduidelijkheid. Om
daarover informatie te krijgen hebben wetenschappers van heel veel bevolkingsgroepen het DNA
vergeleken. Door de verwantschap in kaart te brengen leiden ze de migratiepatronen af waarmee
hun voorouders de wereld hebben bevolkt.
- De onderzoekers delen daartoe mensen, op grond van overeenkomst in hun haplotype, in bij een
bepaalde haplogroep. Via het DNA op het Y-chromosoom, leiden ze zo de herkomst af van de
, gemeenschappelijke mannelijke voorouder of Y-chromosomale Adam. De herkomst van de
gemeenschappelijke vrouwelijke voorouder, de mitochondriale Eva, leiden ze af via
mitochondriaal DNA.
De omgeving selecteert
- Het is van belang wetenschappelijke ideeën te toetsen en andere oorzaken uit te sluiten.
In elke omgeving voeren organismen een dagelijkse strijd om te overleven -> 'struggle for life'. De
omgeving oefent een selectiedruk uit op de overlevingskansen van individuen. Individuen met
eigenschappen die gunstig zijn bij die selectiedruk, hebben betere kansen in de strijd om het
bestaan -> 'survival of the fittest'. De 'fittest' zijn de individuen in een populatie die het best zijn
aangepast aan de selectiedruk, ze krijgen de meeste nakomelingen.
- Darwin merkte op dat variatie in eigenschappen tussen soortgenoten een belangrijke
voorwaarde is bij dit proces van natuurlijke selectie. Na Darwin ontdekten wetenschappers dat
mutaties in het DNA en recombinatie van erfelijk materiaal door geslachtelijk voortplanting voor
die grote variatie zorgen.
Samen evolueren
- Bij evolutie ontstaat er een soort evenwicht tussen de investeringskosten (energie) en de
opbrengst (overlevingskans).
- Zo'n evenwicht kan ook ontstaan na een lange evolutionaire 'wapenwedloop' tussen twee
soorten, waarbij de populatiesamenstelling van de ene soort wijzigt door selectiedruk van de
andere, wat vervolgens weer selectiedruk levert voor de eerste soort -> co-evolutie.
Gesplitste populaties
- Populaties zijn vaak van elkaar gescheiden door een barrière, zoals een zee of een berg. Dat
verhindert vermenging van erfelijk materiaal tussen individuen van beide populaties. Is de
selectiedruk in beide gebieden verschillend, dan kan dit leiden tot een andere mix aan
eigenschappen bij beide populaties. Dit kan in een aantal stappen tot nieuwe soorten leiden ->
allopatrische soortvorming, evolutie van soorten door het splitsen van een populatie door een
barrière. Bij het opheffen van de barrière kunnen de eigenschappen dermate verschillend zijn,
dat individuen uit beide populaties elkaar niet meer herkennen als soortgenoten of dat ze geen
vruchtbare nakomelingen meer kunnen krijgen.
- Ook zonder barrière kunnen nieuwe soorten ontstaan -> sympatrische soortvorming, evolutie
van soorten doordat individuen binnen hetzelfde gebied zich uitsluitend voortplanten binnen een
kleine deelgroep.
Selectie(druk) door mensen
- Mensen zijn de in het wild groeiende planten gaan verbouwen en wilde dieren gaan fokken en
houden als huisdieren. Ze hebben de planten en dieren generaties lang op voor de mens gunstige
allelen geselecteerd -> klassieke veredeling.
- Klassieke veredeling, het creëren van nieuwe ecosystemen, jacht en het introduceren van soorten
in een nieuwe omgeving, zijn vormen van kunstmatige selectie door mensen. Dit in tegenstelling
tot natuurlijke selectie waarbij mensen geen rol spelen.
Ontstaan van fossielen
Schepping en evolutietheorieën
- Creationisme -> geloof in een bovennatuurlijke schepper (scheppingsleer).
- Evolutie -> de ontwikkeling van het leven door veranderingen en het ontstaan van nieuwe
soorten.
- Paleontologie -> de wetenschap die fossielen bestudeert. Fossielen zijn restanten van
organismen die vroeger hebben geleefd.
- Catastrofetheorie -> een grote natuurramp was de oorzaak dat alle levende organismen in het
getroffen gebied stierven.
- Evolutietheorie -> beschrijving over hoe soorten veranderen en hoe nieuwe soorten ontstaan.
- On the origin of species -> dat in een populatie individuen verschillen in eigenschappen en de
leefomgeving een selectiedruk uitoefent op hun overlevingskansen. Darwin noemt dit
'the struggle for life'. Individuen die beter zijn aangepast aan hun omgeving leven langer en
krijgen de meeste nakomelingen. Darwin spreekt over 'the survival of the fittest'.
De evolutietheorie van Darwin kende nog zwakke plekken.
- De neodarwinistische theorie -> dat de combinatie van mutatie en natuurlijke selectie de
drijvende kracht is achter evolutie.
Theorieën over de evolutie van de mens
- Een vallei die volgens wetenschappers zo'n twaalf miljoen jaar geleden
is ontstaan doordat de Afrikaanse continentale plaat begon te scheuren. Daardoor veranderde
het vochtige en bosrijke gebied aan de oostelijke kant van de vallei in een savanne. Dit gaf een
verschillende selectiedruk op organismen in de oostelijke en de westelijke helft. In het westen
evolueerden soorten die goed waren aangepast aan een vochtige omgeving vol bomen. Hier
ontstonden volgens wetenschappers de mensapen. In het oosten waren de soorten in het
voordeel die in de savanne konden overleven. Volgens wetenschappers het gebied waar de
moderne mens zich heeft ontwikkeld.
- Fossiele vondsten tonen het gebruik van gereedschappen, zoals scherpe stukjes steen, die
hielpen het vlees van de karkassen te schrapen.
- Een volgende stap in de ontwikkeling was dat de mensachtigen met speren gingen jagen op
dieren in de savanne. In het open landschap bood het lopen op twee benen - > bipedie,
voordelen.
Het begon in Afrika
- De meeste wetenschappers zijn het erover eens dat de moderne mens (Homo sapiens) ongeveer
200 000 jaar geleden in Afrika is ontstaan -> de 'out of Africa'-hypothese. Maar over de manier
waarop de mens vervolgens de aarde heeft gekoloniseerd, is nog steeds veel onduidelijkheid. Om
daarover informatie te krijgen hebben wetenschappers van heel veel bevolkingsgroepen het DNA
vergeleken. Door de verwantschap in kaart te brengen leiden ze de migratiepatronen af waarmee
hun voorouders de wereld hebben bevolkt.
- De onderzoekers delen daartoe mensen, op grond van overeenkomst in hun haplotype, in bij een
bepaalde haplogroep. Via het DNA op het Y-chromosoom, leiden ze zo de herkomst af van de
, gemeenschappelijke mannelijke voorouder of Y-chromosomale Adam. De herkomst van de
gemeenschappelijke vrouwelijke voorouder, de mitochondriale Eva, leiden ze af via
mitochondriaal DNA.
De omgeving selecteert
- Het is van belang wetenschappelijke ideeën te toetsen en andere oorzaken uit te sluiten.
In elke omgeving voeren organismen een dagelijkse strijd om te overleven -> 'struggle for life'. De
omgeving oefent een selectiedruk uit op de overlevingskansen van individuen. Individuen met
eigenschappen die gunstig zijn bij die selectiedruk, hebben betere kansen in de strijd om het
bestaan -> 'survival of the fittest'. De 'fittest' zijn de individuen in een populatie die het best zijn
aangepast aan de selectiedruk, ze krijgen de meeste nakomelingen.
- Darwin merkte op dat variatie in eigenschappen tussen soortgenoten een belangrijke
voorwaarde is bij dit proces van natuurlijke selectie. Na Darwin ontdekten wetenschappers dat
mutaties in het DNA en recombinatie van erfelijk materiaal door geslachtelijk voortplanting voor
die grote variatie zorgen.
Samen evolueren
- Bij evolutie ontstaat er een soort evenwicht tussen de investeringskosten (energie) en de
opbrengst (overlevingskans).
- Zo'n evenwicht kan ook ontstaan na een lange evolutionaire 'wapenwedloop' tussen twee
soorten, waarbij de populatiesamenstelling van de ene soort wijzigt door selectiedruk van de
andere, wat vervolgens weer selectiedruk levert voor de eerste soort -> co-evolutie.
Gesplitste populaties
- Populaties zijn vaak van elkaar gescheiden door een barrière, zoals een zee of een berg. Dat
verhindert vermenging van erfelijk materiaal tussen individuen van beide populaties. Is de
selectiedruk in beide gebieden verschillend, dan kan dit leiden tot een andere mix aan
eigenschappen bij beide populaties. Dit kan in een aantal stappen tot nieuwe soorten leiden ->
allopatrische soortvorming, evolutie van soorten door het splitsen van een populatie door een
barrière. Bij het opheffen van de barrière kunnen de eigenschappen dermate verschillend zijn,
dat individuen uit beide populaties elkaar niet meer herkennen als soortgenoten of dat ze geen
vruchtbare nakomelingen meer kunnen krijgen.
- Ook zonder barrière kunnen nieuwe soorten ontstaan -> sympatrische soortvorming, evolutie
van soorten doordat individuen binnen hetzelfde gebied zich uitsluitend voortplanten binnen een
kleine deelgroep.
Selectie(druk) door mensen
- Mensen zijn de in het wild groeiende planten gaan verbouwen en wilde dieren gaan fokken en
houden als huisdieren. Ze hebben de planten en dieren generaties lang op voor de mens gunstige
allelen geselecteerd -> klassieke veredeling.
- Klassieke veredeling, het creëren van nieuwe ecosystemen, jacht en het introduceren van soorten
in een nieuwe omgeving, zijn vormen van kunstmatige selectie door mensen. Dit in tegenstelling
tot natuurlijke selectie waarbij mensen geen rol spelen.
Ontstaan van fossielen
