Hoofdstuk 1
● Weet je dat de jeugdzorg onderdeel is van een breder jeugdstelsel in ons land;
○ Jeugdzorg maakt deel uit van het jeugdstelsel in ons land dat daarnaast
bestaat uit onderwijs, buurthuizen, jongerenwerk, bibliotheken,
sportverenigingen, organisaties voor kunst, cultuur en muziek, educatie,
parken, speelplekken, etc.
● ken je de verschillende soorten organisaties die volgens de jeugdwet
jeugdzorg bieden;
○ Vrij toegankelijke hulp = wordt geboden door professionals werkzaam in
wijkteams
○ geïndiceerde hulp = in organisaties voor specialistische jeugdhulp
● weet je waar de vraag naar effectief werken vandaan komt;
○ effectief werken in de jeugdzorg houdt in dat er wordt gewerkt op basis van
zorgvuldig expliciet gebruik van de meest up-to-date kennis uit wetenschap
en praktijk. Effectief werken ligt als basis van de beroepscode sociaal werken
die voor alle professionals in het social werk geldt en daarmee ook voor bij
Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ).
● ken je de definitie van effectief werken in jeugdzorg;
○ Effectief werken in de jeugdzorg: drie kennisbronnen (wetenschappelijke
kennis, professionele kennis en ervaringskennis) en de gezamenlijke
besluitvorming met jongeren en ouders. Effectief werken is alleen mogelijk als
de hulp die geboden wordt van goede kwaliteit is.
■ methodisch werken: het toepassen van interventies en werkzame
elementen daarbinnen;
■ werken met richtlijnen: die handvatten bieden voor situaties die veel
professionals lastig vinden;
■ datagestuurd werken: het werken met vragenlijsten om gegevens te
verzamelen die het mogelijk maken steeds te blijven afstemmen en
checken of er effectief gewerkt wordt in die zin dat het effect dat
jongeren en gezinnen willen bereiken inderdaad bereikt wordt.
Hoofdstuk 2
● Weet wat er bedoeld wordt met effectief werken; werken op basis van de beste
beschikbare kennis uit onderzoek en uit de praktijk.
● Ken je de 3 bronnen van kennis: wetenschappelijke kennis, professionele
kennis en ervaringskennis;
● weet je waar deze 3 soorten kennis kunt vinden;
● ken je verschillende handvatten om deze kennis in de praktijk te gebruiken.
Wetenschappelijke kennis: sterkste bewijskracht van een systematisch review-artikel in
een wetenschappelijk tijdschrift. Daarbij worden diverse studies die rondom een bepaald
vraagstuk zijn uitgevoerd verzameld en daaruit worden een of meer conclusies getrokken. In
een meta-analyse wordt gericht gezocht naar artikelen over empirische studies op een
bepaald onderwerp. De gegevens die in de gevonden studies zijn gerapporteerd worden
samengenomen in een nieuw databestand, en daaruit een nieuwe berekening op gedaan
om de gevonden effecten aan te geven.
,Kennis uit de professionele (kennis)/ handelingskennis/ klinische expertise praktijk:
Effectief werken vraagt om continu te reflecteren op het eigen handelen.
● Klinische expertise houdt in het vermogen om klinische vaardigheden en
ervaringskennis in te zetten ten behoeve van een snelle inschatting van de unieke
situatie en diagnose van de cliënt, diens belemmeringen en kansen om te profiteren
van een interventie en de waarden en de verwachtingen van de cliënt.
○ Handelingskennis bestaat uit, weten dat (kennis van feiten), weten hoe
(kennis over hoe je iets moet doen), bekend zijn met (ervaringen)
Ervaringskennis
● Individuele ervaringskennis = alles wat iemand kent en weet vanuit persoonlijke
ervaring.
○ Kennis over de klachten zelf, kennis van het eigen leven en de persoon als
geheel, kennis over de verhouding tussen individu, klachten en de
maatschappij
● Collectieve deskundigheid = verwijst naar ervaringskennis die ontstaat als mensen
reflecteren op hun eigen ervaringen en die van anderen met gelijksoortige
ervaringen, waardoor deze kennis binnen een ruimere context wordt geplaatst.
● Ervaringsdeskundigheid = vermogen om op grond van eigen en collectieve
ervaringskennis voor anderen ruimte te maken om hun ervaringskennis te ontdekken
en ontwikkelen.
Hoe werk je met deze 3 bronnen van kennis samen?
● Werk systematisch, en om reflectie op kennis uit de bronnen. Vervolgens is
evalueren belangrijk wat het effect hiervan is op jeugd en ouders.
● Reflecteer en leer
● Ethische afwegingen maak je nooit alleen
● Weet dat de 3 bronnen elkaar versterken
● Altijd samen
Hoofdstuk 3
● wat gezamenlijke besluitvorming met jeugdigen en ouder is;
○ Gezamenlijke besluitvorming is een uitwisselingsproces tussen jeugdige en/of
ouders en de professional, met als resultaat een gezamenlijk besluit.
■ Bij paternalistische besluitvorming neemt de professional het
besluit, gebaseerd op de relevante vakinhoudelijke informatie.
Gezamenlijke besluitvorming gaat ervan uit dat zowel de professional
als de jeugdige en ouders belangrijke expertise hebben.
■ Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind: de
jeugdige heeft recht op om betrokken te zijn bij alle zaken en besluiten
die te maken hebben met zijn/haar welzijn. Vanaf 16 jaar zelfstandig
beslissen over behandeling; tot de leeftijd van 16 is ook toestemming
nodig van ouders. In alle gevallen en op alle leeftijd hebben jeugdigen
recht op informatie.
● waarom gezamenlijke besluitvorming met hen belangrijk is;
○ Versterkt de samenwerkingsrelatie tussen professionals, jeugdigen en
ouders.
, ○ Motiverend voor jeugdigen en ouders als ze kunnen meedenken over
oplossingen voor hun eigen situatie (intrinsieke motivatie).
○ Een sterkere motivatie leidt tot een actievere deelname aan het
hulpverleningsproces.
○ Ouders die betrokken zijn in het besluitvormingsproces, zich actiever inzetten
in hulpverleningsproces en dit resulteert in een afname van de kans op
kindermishandeling en uithuisplaatsing.
○ Het draagt bij aan persoonsgerichte zorg en autonomie van jeugdigen en/of
ouders. Het kan het verloop van de behandeling en de uitkomsten
verbeteren.
● hoe je samen met jeugdigen en ouders kunt beslissen;
○ Er wordt gebruikgemaakt van de Richtlijn Samen met ouders en jeugdige
beslissingen over passende hulp.
■ Twee richtlijnen: gesprekstechnieken gebruiken om het
besluitvormingsproces zo veel mogelijk gezamenlijk te maken. Een
gestructureerd besluitvormingsproces is ook belangrijk, waarbij
onderscheid is in de stappen tussen info verzamelen, analyseren en
concluderen en beslissen. Het is belangrijk omdat het voorkomt dat
overhaaste beslissingen worden genomen.
■ 4 verschillende typen onderscheiden op basis van voorkeur aan
informatie en mate van participatie:
● De niet-geinformeerde delegeerders: hebben weinig behoefte
aan informatie en overleg, ze laten de keuze over aan de
professional
● De geinformeerde delegeerders: hebben veel behoefte aan
informatie en overleg, maar laten de beslissing wel over aan
de professional.
● De niet-geïnformeerde autonomen: hebben weinig behoefte
aan overleg en informatie en beslissen zelfstandig.
● De geïnformeerde autonomen: hebben veel behoefte aan
informatie en overleg en beslissen zelfstandig.
● welke hulpmiddelen je aan jeugdigen en ouders kunt meegeven om hen te
helpen samen te kunnen beslissen;
○ De keuzehulp helpt ouders eerst na te denken over de beslissingen die
genomen moeten worden. En het helpt na te denken over de opties die een
ouder heeft, en met wie ze dingen samen zouden kunnen doen (meerdere
mensen betrekken).
■ Voor kinderen de 3 vragen programma:
● Dit voel ik, wat is dat?
● Wat kunnen we er allemaal aan doen?
● Wat betekent dit voor mij nu en later?
● Weet je dat de jeugdzorg onderdeel is van een breder jeugdstelsel in ons land;
○ Jeugdzorg maakt deel uit van het jeugdstelsel in ons land dat daarnaast
bestaat uit onderwijs, buurthuizen, jongerenwerk, bibliotheken,
sportverenigingen, organisaties voor kunst, cultuur en muziek, educatie,
parken, speelplekken, etc.
● ken je de verschillende soorten organisaties die volgens de jeugdwet
jeugdzorg bieden;
○ Vrij toegankelijke hulp = wordt geboden door professionals werkzaam in
wijkteams
○ geïndiceerde hulp = in organisaties voor specialistische jeugdhulp
● weet je waar de vraag naar effectief werken vandaan komt;
○ effectief werken in de jeugdzorg houdt in dat er wordt gewerkt op basis van
zorgvuldig expliciet gebruik van de meest up-to-date kennis uit wetenschap
en praktijk. Effectief werken ligt als basis van de beroepscode sociaal werken
die voor alle professionals in het social werk geldt en daarmee ook voor bij
Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ).
● ken je de definitie van effectief werken in jeugdzorg;
○ Effectief werken in de jeugdzorg: drie kennisbronnen (wetenschappelijke
kennis, professionele kennis en ervaringskennis) en de gezamenlijke
besluitvorming met jongeren en ouders. Effectief werken is alleen mogelijk als
de hulp die geboden wordt van goede kwaliteit is.
■ methodisch werken: het toepassen van interventies en werkzame
elementen daarbinnen;
■ werken met richtlijnen: die handvatten bieden voor situaties die veel
professionals lastig vinden;
■ datagestuurd werken: het werken met vragenlijsten om gegevens te
verzamelen die het mogelijk maken steeds te blijven afstemmen en
checken of er effectief gewerkt wordt in die zin dat het effect dat
jongeren en gezinnen willen bereiken inderdaad bereikt wordt.
Hoofdstuk 2
● Weet wat er bedoeld wordt met effectief werken; werken op basis van de beste
beschikbare kennis uit onderzoek en uit de praktijk.
● Ken je de 3 bronnen van kennis: wetenschappelijke kennis, professionele
kennis en ervaringskennis;
● weet je waar deze 3 soorten kennis kunt vinden;
● ken je verschillende handvatten om deze kennis in de praktijk te gebruiken.
Wetenschappelijke kennis: sterkste bewijskracht van een systematisch review-artikel in
een wetenschappelijk tijdschrift. Daarbij worden diverse studies die rondom een bepaald
vraagstuk zijn uitgevoerd verzameld en daaruit worden een of meer conclusies getrokken. In
een meta-analyse wordt gericht gezocht naar artikelen over empirische studies op een
bepaald onderwerp. De gegevens die in de gevonden studies zijn gerapporteerd worden
samengenomen in een nieuw databestand, en daaruit een nieuwe berekening op gedaan
om de gevonden effecten aan te geven.
,Kennis uit de professionele (kennis)/ handelingskennis/ klinische expertise praktijk:
Effectief werken vraagt om continu te reflecteren op het eigen handelen.
● Klinische expertise houdt in het vermogen om klinische vaardigheden en
ervaringskennis in te zetten ten behoeve van een snelle inschatting van de unieke
situatie en diagnose van de cliënt, diens belemmeringen en kansen om te profiteren
van een interventie en de waarden en de verwachtingen van de cliënt.
○ Handelingskennis bestaat uit, weten dat (kennis van feiten), weten hoe
(kennis over hoe je iets moet doen), bekend zijn met (ervaringen)
Ervaringskennis
● Individuele ervaringskennis = alles wat iemand kent en weet vanuit persoonlijke
ervaring.
○ Kennis over de klachten zelf, kennis van het eigen leven en de persoon als
geheel, kennis over de verhouding tussen individu, klachten en de
maatschappij
● Collectieve deskundigheid = verwijst naar ervaringskennis die ontstaat als mensen
reflecteren op hun eigen ervaringen en die van anderen met gelijksoortige
ervaringen, waardoor deze kennis binnen een ruimere context wordt geplaatst.
● Ervaringsdeskundigheid = vermogen om op grond van eigen en collectieve
ervaringskennis voor anderen ruimte te maken om hun ervaringskennis te ontdekken
en ontwikkelen.
Hoe werk je met deze 3 bronnen van kennis samen?
● Werk systematisch, en om reflectie op kennis uit de bronnen. Vervolgens is
evalueren belangrijk wat het effect hiervan is op jeugd en ouders.
● Reflecteer en leer
● Ethische afwegingen maak je nooit alleen
● Weet dat de 3 bronnen elkaar versterken
● Altijd samen
Hoofdstuk 3
● wat gezamenlijke besluitvorming met jeugdigen en ouder is;
○ Gezamenlijke besluitvorming is een uitwisselingsproces tussen jeugdige en/of
ouders en de professional, met als resultaat een gezamenlijk besluit.
■ Bij paternalistische besluitvorming neemt de professional het
besluit, gebaseerd op de relevante vakinhoudelijke informatie.
Gezamenlijke besluitvorming gaat ervan uit dat zowel de professional
als de jeugdige en ouders belangrijke expertise hebben.
■ Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind: de
jeugdige heeft recht op om betrokken te zijn bij alle zaken en besluiten
die te maken hebben met zijn/haar welzijn. Vanaf 16 jaar zelfstandig
beslissen over behandeling; tot de leeftijd van 16 is ook toestemming
nodig van ouders. In alle gevallen en op alle leeftijd hebben jeugdigen
recht op informatie.
● waarom gezamenlijke besluitvorming met hen belangrijk is;
○ Versterkt de samenwerkingsrelatie tussen professionals, jeugdigen en
ouders.
, ○ Motiverend voor jeugdigen en ouders als ze kunnen meedenken over
oplossingen voor hun eigen situatie (intrinsieke motivatie).
○ Een sterkere motivatie leidt tot een actievere deelname aan het
hulpverleningsproces.
○ Ouders die betrokken zijn in het besluitvormingsproces, zich actiever inzetten
in hulpverleningsproces en dit resulteert in een afname van de kans op
kindermishandeling en uithuisplaatsing.
○ Het draagt bij aan persoonsgerichte zorg en autonomie van jeugdigen en/of
ouders. Het kan het verloop van de behandeling en de uitkomsten
verbeteren.
● hoe je samen met jeugdigen en ouders kunt beslissen;
○ Er wordt gebruikgemaakt van de Richtlijn Samen met ouders en jeugdige
beslissingen over passende hulp.
■ Twee richtlijnen: gesprekstechnieken gebruiken om het
besluitvormingsproces zo veel mogelijk gezamenlijk te maken. Een
gestructureerd besluitvormingsproces is ook belangrijk, waarbij
onderscheid is in de stappen tussen info verzamelen, analyseren en
concluderen en beslissen. Het is belangrijk omdat het voorkomt dat
overhaaste beslissingen worden genomen.
■ 4 verschillende typen onderscheiden op basis van voorkeur aan
informatie en mate van participatie:
● De niet-geinformeerde delegeerders: hebben weinig behoefte
aan informatie en overleg, ze laten de keuze over aan de
professional
● De geinformeerde delegeerders: hebben veel behoefte aan
informatie en overleg, maar laten de beslissing wel over aan
de professional.
● De niet-geïnformeerde autonomen: hebben weinig behoefte
aan overleg en informatie en beslissen zelfstandig.
● De geïnformeerde autonomen: hebben veel behoefte aan
informatie en overleg en beslissen zelfstandig.
● welke hulpmiddelen je aan jeugdigen en ouders kunt meegeven om hen te
helpen samen te kunnen beslissen;
○ De keuzehulp helpt ouders eerst na te denken over de beslissingen die
genomen moeten worden. En het helpt na te denken over de opties die een
ouder heeft, en met wie ze dingen samen zouden kunnen doen (meerdere
mensen betrekken).
■ Voor kinderen de 3 vragen programma:
● Dit voel ik, wat is dat?
● Wat kunnen we er allemaal aan doen?
● Wat betekent dit voor mij nu en later?
