Leerdoelen grondslagen
Week 1
De functies van staatsorganen:
• Wetgeving = het vaststellen van algemene regels
• Bestuur = geeft vorm en uitvoering aan deze regels en ziet toe op de naleving van deze regels
• Rechtspraak = oordeelt of er een overtreding van deze regels heeft plaatsgevonden
Soorten normen die in rechtsregels zijn vastgesteld:
• Gedragsnormen = deze soort rechtsregels kunnen gedraging gebieden, verbieden of toestaan. Dit komt
vooral voor in het strafrecht
• Sanctienormen = geeft aan wat degene die zich niet aan een gedragsnorm houdt, te wachten staat en dus
welke gevolgen er verbonden zijn aan een schending. Dit kan in de vorm van een straf (boete). Vaak zijn
gedragsnormen en sanctienormen aan elkaar gekoppeld
• Bevoegheidsverlenende normen = geven staatsorganen een bepaalde macht. Dit kan inhouden dat een
staatsorgaan rechten en plichten vaststelt of bepaalde handelingen verricht. Met name bij bestuursorganen
en bij de rechter is het essentieel om de bevoegdheden zo helder mogelijk vast te leggen om zo de
aantasting van rechtszekerheid te voorkomen
Ben je in staat om verschillende juridische kernbegrippen, indelingen en
onderscheidingen te benoemen en te herkennen in een concrete casus. Daarbij gaat het met name om:
• Positief recht en wenselijk recht
Positief recht = bestaan, vastgesteld recht. AWB en gemeentelijke verordeningen zijn voorbeelden hiervan
Wenselijk recht = recht dat wordt gewenst door een bepaalde groep of individu, niet (per se) vastgesteld
• Objectief recht en subjectief recht
Objectief recht = het geheel aan rechtsregels. Een verzameling van de Nederlandse rechtsregels
Subjectief recht = een afspraak of een bevoegdheid. Iemand komt een subjectief recht toe. Een willekeurige
burger heeft bijvoorbeeld het recht op privacy.
Subjectief recht heeft bijna altijd een gespiegelde tegenhanger. Als iemand het recht heeft op betaling, bekent
dit dat een andere de verplichting heeft om te betalen
• Internationaal en nationaal recht
Internationaal recht = het recht dat zijn herkomst kent bij staten onderling of internationale organisaties:
• Het volkerenrecht = het recht tussen staten, bijvoorbeeld een verdrag tussen Nederland en Duitsland
• Het recht van internationale organisaties = verdragen waarbij meerdere lidstaten, bijvoorbeeld de EU
Nationaal recht = het recht dat is vastgesteld in een bepaalde staat en gelding heeft binnen het grondgebied
van de staat. Bijvoorbeeld: regels die in Nederland zijn vastgesteld en gelding hebben op het Nederlands
grondgebied
• Publiek- en privaatrecht
Publiekrecht = recht m.b.t. relatie tussen overheid en burgers -> heel hiërarchisch
Privaatrecht = recht m.b.t. burgers onderling
De rol van de rechter:
- In het publiekrecht: rechter heeft voornamelijk een controlerende taak. In het bestuursrecht, waar de
positie van de burger zwakker is dan die van de overheid, kan de burger worden aangevuld door de rechter
- In het privaatrecht: het is de taak van de rechter om erachten te komen of hetgeen dat de partijeen over een
weer stellen feitelijk juist is. De rechter is lijdend en beslist alleen over hetgeen dat door de partijen wordt
aangevoerd
,Het initiatief van de procedure:
- In het publiekrecht: kan worden waargenomen dat burgers soms onvrijwillig in een procedure belanden. Je
kan in een strafzaak niet uit de procedure stappen
- Het initiatief van de procedure ligt volledig bij de partijen zelf. Alleen zij kunnen de procedure starten. De
rechter heeft alleen de taak om een knoop door te. Hakken op grond van hetgeen dat door de partijen
bewezen kan worden
• Dwingend en aanvullend recht
Dwingend recht = het recht verbiedt partijen om met hun contract af te wijken van de wettelijke bepalingen.
Ze dwingen de partijen om het recht te respecteren. Mochten de partijen toch afwijken van dwingend recht,
dan bepaalt de wet dat deze afspraken niet rechtsgeldig zijn
Aanvullend recht = het recht vul het contract aan in de aspecten waar de partijen niets over hebben
geregeld. Dat betekent dat het contract bestaat uit de afspraken tussen de partijen onderling en het
aanvullende recht.
• Formeel en materieel recht
Materieel recht = regels m.b.t. rechten, plichten en bevoegdheden
Voorbeeld: artikel 1:247 BW lid 1: “het ouderlijk gezag omvat de plicht en het recht van de ouder zijn
minderjarig kind te verzorgen en op te voeden
Hierin staan concrete gedragingen die burgers wel of niet mogen doen. In een bepaling staat bijvoorbeeld
hoe een individu zich dient te gedragen
Formeel recht = regels om materieel recht te handhaven
Bijvoorbeeld: gerechtelijke vaststelling ouderschap = verzoekschriftprocedure = Artikel 261 en verder
wetboek Burgerlijke rechtsvordering (op die manier kan je ervoor zorgen dat de gedragsregels van het
materiële recht gehandhaafd wordt)
Zijn regels in opgenomen waar men zich aan moet houden bij het handhaven van het strafrecht. Bijvoorbeeld
de toegestane termijnen om een verdachte vast te houden in een cel
Heb je basale kennis verworven over enkele belangrijke kwesties die juristen verdeeld houden. Deze
kwesties worden in het vervolg van het vak verder uitgediept. Je wordt je ervan bewust dat de meningen
onder meer uiteenlopen waar het gaat om de verhouding tussen recht enerzijds en moraal, beleid en politiek
anderzijds.
Wat is recht?
• De rechtbank: die houdt zich heel duidelijk vast aan de regels. Volgens hun bestaat het recht dus uit regels
die door wetgevers zijn vastgelegd. Daardoor biedt je dus veel duidelijkheid en zekerheid. Als de uitkomst
dan soms onrechtvaardig is, is dat maar zo. Wij moeten nou eenmaal recht spreken,
• Transvrouw: het recht moet juist rechtvaardig zijn, het moet bepaalde idealen beschermen. Als het recht
niet rechtvaardig is, dan mag het eigenlijk geen recht heten en moet je eigenlijk een rechtsregel moeten
kunnen negeren om tot een rechtvaardige oplossing te komen
• Het gerechtshof: zij wijzen op maatschappelijke belangen. De maatschappij is veranderd en het recht moet
daarbij aansluiten. Het recht moet oog hebben voor maatschappelijke belangen
-> deze visies kunnen met elkaar conflicteren en er is eigenlijk geen antwoord op welke visie de beste is
, Week 2
Ben je in staat om de fundamentele vragen die de casus van de grotverkenners oproept, te benoemen.
De fundamentele vraag die beantwoordt wordt in de casus van de grotverkenners is de vraag wat recht
inhoudt. Er komen vier verschillende rechters aan bod die allemaal een verschillende kijk hebben op wat het
recht volgens hen inhoudt.
Wat houdt de zaak in?
Een groep grotverkenners komen gezamenlijk vast te zitten in een grot, zonder voedsel. Er wordt een
reddingsactie ingezet, maar dit kost veel tijd. Op de 20e dag komen zij er door een communicatiemiddel
achter dat zij niet nog 10 dagen zonder eten kunnen. Whetmore vraagt of zij het lang genoeg zullen
volhouden indien ze één iemand opeten. Dit werkt vertelt de dokter. De ongelukkige wordt gekozen met
behulp van dobbelstenen. Whetmore wil liever nog een week wachten met het idee, waardoor er (met zijn
toestemming) voor Whetmore wordt gedobbeld, hij is de ongelukkige. Uiteindelijk overleven de
grotverkenners het mede door deze actie, waar vijf rechters zich over deze zaak buigen
Ben je in staat de kernpunten van de redeneringen van de verschillende rechters samen te vatten.
Truepenny
De ‘trial judge’ en de jury doen een verzoek aan de Hoogste Gezagvoerder voor een strafvermindering, nadat
rechters hebben geconcludeerd dat de grotverkenners schuldig zijn aan moord. Truepenny vindt dat eerdere
rechter hier goed aan hebben gedaan, omdat dit de enige route was dit te volgen was binnen het recht. Er is in
het wetsartikel van moord namelijk geen ruimte gelaten voor uitzonderingen die van toepassing zijn op deze
zaak, het is daarom noodzakelijk om dit verzoek te doen
Foster (natuurrecht)
Argument 1
Volgens hem kan met het geschreven recht niet worden getoetst aan een situatie zoals deze.
- Het recht is opgesteld voor het samenelven van individuen in een samenleving. Wanneer in een
uitzonderlijke situatie dit samenleven onmogelijk wordt, vervalt deze voorwaarde voor het bestaan van het
recht en dan valt het geschreven recht dus ook weg
- Ook gold het recht niet binnen de grenzen van de grot, net zoals het recht niet geldt buiten de grenzen van
het land waar men zich in bevindt (geografisch)
- Op het moment dat Whetmore van het leven werd beroofd, bevonden de mannen zich in een
natuurtoestand, niet in een staat van beschaving. Het recht is daarom niet van toepassing op deze
overlevende grotverkenners
Het positieve recht moet volgens Foster buiten toepassing worden gelaten. De mannen waren geografisch
gezien namelijk afgezonderd van de samenleving, ze zaten vast in de grot en hier gelden andere wetten. Ook
moreel gezien moet het positieve recht buiten toepassing gelaten worden. Zij waren aan het overleven en zij
waren in een natuurtoestand en niet in een staat van beschaving. In de grot hadden de grotverkenners een
state of naturen en hierop is het positieve recht niet toepassing.
Het natuurecht moet daarom worden toegepast. Dit is het idee dat voor iedereen, ongeacht waar of wanneer,
rechten gelden omdat deze door de natuur zijn gegeven. Je kijkt juist naar moraliteit en rechtvaardigheid.
Argument 2
- De wet is nooit letterlijk toegepast. Het is al lang geaccepteerd dat het doden van iemand ten behoeve van
zelfverdediging geaccepteerd is, ook al zwijgt de bewoording van de wet over deze uitzondering. De
zelfverdedigingsuitzondering is niet overeen te stemmen met de letterlijke woorden van de wet, maar wel
met het doel van de wet. Dus: dat de mannen het recht hebben geschonden is vrij duidelijk, maar men kan
de letter van de wet schenden zonder het recht te schenden. Zelfverdediging moet worden toegepast in
deze casus met als gevolg dat het wettelijke artikel waarin doding verboden is, niet kan worden toegepast.
Foster zegt dat soms de letter van de wet geschonden kan worden, zonder daar de wet zelf mee te overtreden.
Hij vindt dat deze wet niet moet worden toegepast op basis van zelfverdediging. Als de mannen niet zouden
eten zou dit hun dood betekenen, ze waren aan het overleven. Hun leven was in gevaar waardoor ze deze
wetten hebben overtreden, zelfde als andere gevallen waar zelfverdediging gezien wordt als
rechtvaardigingsgrond
Conclusie: de mannen moeten worden vrijgesproken
Week 1
De functies van staatsorganen:
• Wetgeving = het vaststellen van algemene regels
• Bestuur = geeft vorm en uitvoering aan deze regels en ziet toe op de naleving van deze regels
• Rechtspraak = oordeelt of er een overtreding van deze regels heeft plaatsgevonden
Soorten normen die in rechtsregels zijn vastgesteld:
• Gedragsnormen = deze soort rechtsregels kunnen gedraging gebieden, verbieden of toestaan. Dit komt
vooral voor in het strafrecht
• Sanctienormen = geeft aan wat degene die zich niet aan een gedragsnorm houdt, te wachten staat en dus
welke gevolgen er verbonden zijn aan een schending. Dit kan in de vorm van een straf (boete). Vaak zijn
gedragsnormen en sanctienormen aan elkaar gekoppeld
• Bevoegheidsverlenende normen = geven staatsorganen een bepaalde macht. Dit kan inhouden dat een
staatsorgaan rechten en plichten vaststelt of bepaalde handelingen verricht. Met name bij bestuursorganen
en bij de rechter is het essentieel om de bevoegdheden zo helder mogelijk vast te leggen om zo de
aantasting van rechtszekerheid te voorkomen
Ben je in staat om verschillende juridische kernbegrippen, indelingen en
onderscheidingen te benoemen en te herkennen in een concrete casus. Daarbij gaat het met name om:
• Positief recht en wenselijk recht
Positief recht = bestaan, vastgesteld recht. AWB en gemeentelijke verordeningen zijn voorbeelden hiervan
Wenselijk recht = recht dat wordt gewenst door een bepaalde groep of individu, niet (per se) vastgesteld
• Objectief recht en subjectief recht
Objectief recht = het geheel aan rechtsregels. Een verzameling van de Nederlandse rechtsregels
Subjectief recht = een afspraak of een bevoegdheid. Iemand komt een subjectief recht toe. Een willekeurige
burger heeft bijvoorbeeld het recht op privacy.
Subjectief recht heeft bijna altijd een gespiegelde tegenhanger. Als iemand het recht heeft op betaling, bekent
dit dat een andere de verplichting heeft om te betalen
• Internationaal en nationaal recht
Internationaal recht = het recht dat zijn herkomst kent bij staten onderling of internationale organisaties:
• Het volkerenrecht = het recht tussen staten, bijvoorbeeld een verdrag tussen Nederland en Duitsland
• Het recht van internationale organisaties = verdragen waarbij meerdere lidstaten, bijvoorbeeld de EU
Nationaal recht = het recht dat is vastgesteld in een bepaalde staat en gelding heeft binnen het grondgebied
van de staat. Bijvoorbeeld: regels die in Nederland zijn vastgesteld en gelding hebben op het Nederlands
grondgebied
• Publiek- en privaatrecht
Publiekrecht = recht m.b.t. relatie tussen overheid en burgers -> heel hiërarchisch
Privaatrecht = recht m.b.t. burgers onderling
De rol van de rechter:
- In het publiekrecht: rechter heeft voornamelijk een controlerende taak. In het bestuursrecht, waar de
positie van de burger zwakker is dan die van de overheid, kan de burger worden aangevuld door de rechter
- In het privaatrecht: het is de taak van de rechter om erachten te komen of hetgeen dat de partijeen over een
weer stellen feitelijk juist is. De rechter is lijdend en beslist alleen over hetgeen dat door de partijen wordt
aangevoerd
,Het initiatief van de procedure:
- In het publiekrecht: kan worden waargenomen dat burgers soms onvrijwillig in een procedure belanden. Je
kan in een strafzaak niet uit de procedure stappen
- Het initiatief van de procedure ligt volledig bij de partijen zelf. Alleen zij kunnen de procedure starten. De
rechter heeft alleen de taak om een knoop door te. Hakken op grond van hetgeen dat door de partijen
bewezen kan worden
• Dwingend en aanvullend recht
Dwingend recht = het recht verbiedt partijen om met hun contract af te wijken van de wettelijke bepalingen.
Ze dwingen de partijen om het recht te respecteren. Mochten de partijen toch afwijken van dwingend recht,
dan bepaalt de wet dat deze afspraken niet rechtsgeldig zijn
Aanvullend recht = het recht vul het contract aan in de aspecten waar de partijen niets over hebben
geregeld. Dat betekent dat het contract bestaat uit de afspraken tussen de partijen onderling en het
aanvullende recht.
• Formeel en materieel recht
Materieel recht = regels m.b.t. rechten, plichten en bevoegdheden
Voorbeeld: artikel 1:247 BW lid 1: “het ouderlijk gezag omvat de plicht en het recht van de ouder zijn
minderjarig kind te verzorgen en op te voeden
Hierin staan concrete gedragingen die burgers wel of niet mogen doen. In een bepaling staat bijvoorbeeld
hoe een individu zich dient te gedragen
Formeel recht = regels om materieel recht te handhaven
Bijvoorbeeld: gerechtelijke vaststelling ouderschap = verzoekschriftprocedure = Artikel 261 en verder
wetboek Burgerlijke rechtsvordering (op die manier kan je ervoor zorgen dat de gedragsregels van het
materiële recht gehandhaafd wordt)
Zijn regels in opgenomen waar men zich aan moet houden bij het handhaven van het strafrecht. Bijvoorbeeld
de toegestane termijnen om een verdachte vast te houden in een cel
Heb je basale kennis verworven over enkele belangrijke kwesties die juristen verdeeld houden. Deze
kwesties worden in het vervolg van het vak verder uitgediept. Je wordt je ervan bewust dat de meningen
onder meer uiteenlopen waar het gaat om de verhouding tussen recht enerzijds en moraal, beleid en politiek
anderzijds.
Wat is recht?
• De rechtbank: die houdt zich heel duidelijk vast aan de regels. Volgens hun bestaat het recht dus uit regels
die door wetgevers zijn vastgelegd. Daardoor biedt je dus veel duidelijkheid en zekerheid. Als de uitkomst
dan soms onrechtvaardig is, is dat maar zo. Wij moeten nou eenmaal recht spreken,
• Transvrouw: het recht moet juist rechtvaardig zijn, het moet bepaalde idealen beschermen. Als het recht
niet rechtvaardig is, dan mag het eigenlijk geen recht heten en moet je eigenlijk een rechtsregel moeten
kunnen negeren om tot een rechtvaardige oplossing te komen
• Het gerechtshof: zij wijzen op maatschappelijke belangen. De maatschappij is veranderd en het recht moet
daarbij aansluiten. Het recht moet oog hebben voor maatschappelijke belangen
-> deze visies kunnen met elkaar conflicteren en er is eigenlijk geen antwoord op welke visie de beste is
, Week 2
Ben je in staat om de fundamentele vragen die de casus van de grotverkenners oproept, te benoemen.
De fundamentele vraag die beantwoordt wordt in de casus van de grotverkenners is de vraag wat recht
inhoudt. Er komen vier verschillende rechters aan bod die allemaal een verschillende kijk hebben op wat het
recht volgens hen inhoudt.
Wat houdt de zaak in?
Een groep grotverkenners komen gezamenlijk vast te zitten in een grot, zonder voedsel. Er wordt een
reddingsactie ingezet, maar dit kost veel tijd. Op de 20e dag komen zij er door een communicatiemiddel
achter dat zij niet nog 10 dagen zonder eten kunnen. Whetmore vraagt of zij het lang genoeg zullen
volhouden indien ze één iemand opeten. Dit werkt vertelt de dokter. De ongelukkige wordt gekozen met
behulp van dobbelstenen. Whetmore wil liever nog een week wachten met het idee, waardoor er (met zijn
toestemming) voor Whetmore wordt gedobbeld, hij is de ongelukkige. Uiteindelijk overleven de
grotverkenners het mede door deze actie, waar vijf rechters zich over deze zaak buigen
Ben je in staat de kernpunten van de redeneringen van de verschillende rechters samen te vatten.
Truepenny
De ‘trial judge’ en de jury doen een verzoek aan de Hoogste Gezagvoerder voor een strafvermindering, nadat
rechters hebben geconcludeerd dat de grotverkenners schuldig zijn aan moord. Truepenny vindt dat eerdere
rechter hier goed aan hebben gedaan, omdat dit de enige route was dit te volgen was binnen het recht. Er is in
het wetsartikel van moord namelijk geen ruimte gelaten voor uitzonderingen die van toepassing zijn op deze
zaak, het is daarom noodzakelijk om dit verzoek te doen
Foster (natuurrecht)
Argument 1
Volgens hem kan met het geschreven recht niet worden getoetst aan een situatie zoals deze.
- Het recht is opgesteld voor het samenelven van individuen in een samenleving. Wanneer in een
uitzonderlijke situatie dit samenleven onmogelijk wordt, vervalt deze voorwaarde voor het bestaan van het
recht en dan valt het geschreven recht dus ook weg
- Ook gold het recht niet binnen de grenzen van de grot, net zoals het recht niet geldt buiten de grenzen van
het land waar men zich in bevindt (geografisch)
- Op het moment dat Whetmore van het leven werd beroofd, bevonden de mannen zich in een
natuurtoestand, niet in een staat van beschaving. Het recht is daarom niet van toepassing op deze
overlevende grotverkenners
Het positieve recht moet volgens Foster buiten toepassing worden gelaten. De mannen waren geografisch
gezien namelijk afgezonderd van de samenleving, ze zaten vast in de grot en hier gelden andere wetten. Ook
moreel gezien moet het positieve recht buiten toepassing gelaten worden. Zij waren aan het overleven en zij
waren in een natuurtoestand en niet in een staat van beschaving. In de grot hadden de grotverkenners een
state of naturen en hierop is het positieve recht niet toepassing.
Het natuurecht moet daarom worden toegepast. Dit is het idee dat voor iedereen, ongeacht waar of wanneer,
rechten gelden omdat deze door de natuur zijn gegeven. Je kijkt juist naar moraliteit en rechtvaardigheid.
Argument 2
- De wet is nooit letterlijk toegepast. Het is al lang geaccepteerd dat het doden van iemand ten behoeve van
zelfverdediging geaccepteerd is, ook al zwijgt de bewoording van de wet over deze uitzondering. De
zelfverdedigingsuitzondering is niet overeen te stemmen met de letterlijke woorden van de wet, maar wel
met het doel van de wet. Dus: dat de mannen het recht hebben geschonden is vrij duidelijk, maar men kan
de letter van de wet schenden zonder het recht te schenden. Zelfverdediging moet worden toegepast in
deze casus met als gevolg dat het wettelijke artikel waarin doding verboden is, niet kan worden toegepast.
Foster zegt dat soms de letter van de wet geschonden kan worden, zonder daar de wet zelf mee te overtreden.
Hij vindt dat deze wet niet moet worden toegepast op basis van zelfverdediging. Als de mannen niet zouden
eten zou dit hun dood betekenen, ze waren aan het overleven. Hun leven was in gevaar waardoor ze deze
wetten hebben overtreden, zelfde als andere gevallen waar zelfverdediging gezien wordt als
rechtvaardigingsgrond
Conclusie: de mannen moeten worden vrijgesproken
