Samenvatting gezondheidsrecht
Gezondheidsrecht is het geheel van rechtsregels dat betrekking heeft op
de zorg voor de gezondheid en de toepassing van burgerlijk, bestuurs- en
strafrecht in dat verband. Bij rechtsregels moet niet alleen worden gedacht
aan wettelijk recht, maar ook aan buitenwettelijk recht. Het object van het
gezondheidsrecht is het geheel van rechtsregels dat op de gezondheid is
gericht.
Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen preventieve activiteiten
(ter bescherming van de gezondheid) als de cure (= curatieve zorg
gericht op diagnose, behandeling) en care (= verpleging, verzorging).
Zoals al het recht is ook het gezondheidsrecht in belangrijke mate
gebaseerd op morele uitgangspunten. Het recht heeft de taak om ethische
verschillen in het rechtssysteem plaats te geven.
Ook binnen het gezondheidsrecht geldt een hiërarchie van bronnen
waarbij het nationale recht moet wijken voor bovennationaal
verdragsrecht, maar dat de rechter voor het overige de wet moet volgen.
Belangrijke rechtsbeginselen gezondheidsrecht:
1. Zelfbeschikkingsrecht
2. Beschermingsbeginsel
3. Gelijkheidsbeginsel
Hoorcollege 1: de WGBO en de rechten
van (wilsonbekwame) patiënten
WGBO = wet geneeskundige
behandelingsovereenkomst: algemeen 1
Het zelfbeschikkingsrecht is deels juridisch gepositiveerd in de regelingen
van de rechten van de patiënten. Belangrijk voor de ontwikkeling van de
rechten van de patiënten zijn art. 10 Gw (eerbiediging van de persoonlijke
levensfeer) en art. 11 Gw (onaantastbaarheid van het lichaam).
Voorontwerp in 1987 aan adviesorganen Wetsvoorstel mei 1990
aan Tweede Kamer
Inwerkingtreding 1 april 1995 Evaluatie in 2000; kleine wijzingen
tot nu toe
Vereniging Gezondheidsrecht 11-4-2025 Utrecht; Thema: Naar een
toekomstbestendige Wgbo, misschien kan het nog
patiëntvriendelijker
, Onderdeel van het BW als bijzondere ovk, het is onderdeel van boek
7 BW
De algemene regels van het BW gelden voor zover er geen
specifieke wgbo regel is
Specifieke vorm van opdracht
Dwingend recht (art. 7:468) als wgbo van toepassing is kan je er
niet van afwijken
Doel dwingend recht is om de zwakkere partij te beschermen.
WGBO is een minimum, er is dus ruimte voor zelfregulerende
activiteiten die de patiënt meer rechten geeft.
Doel: in evenwicht brengen van verhouding tussen hulpverlener en
patiënt door versterken en verduidelijken van de positie van de
patiënt
Naast algemene patiëntenrechten aandacht voor kwaliteit van
hulpverlening (‘zorg van een goed hulpverlener’, art. 7:453)
Goed hulpverlener = criterium net als goed werkgever
Patiëntenrechten soms in specifieke wet
In het algemeen prevaleert lex specialis boven lex generalis. Dit maakt het
bepalen ervan niet makkelijker. Zo is de WGBO een lex specialis t.o.v.
sommige andere wetten en sommige andere wetten een lex specialis t.a.v.
de WGBO. Bij onduidelijkheid geldt daarom dat de regeling die de patient
de meeste waarborgen biedt, voorrang heeft.
Geneeskundige behandelingsovk 7:446
Ovk waarbij een natuurlijk persoon of een rechtspersoon, de
hulpverlener, zich in de uitoefening van een geneeskundig beroep of
bedrijf tegenover een ander, de opdrachtgever, verbindt tot het
verrichten van handelingen op het gebied van de geneeskunst,
rechtstreeks betrekking hebbende op de persoon van de
opdrachtgever [de patiënt] of van een bepaalde derde (art. 7:446 lid 1)
Handelingen op het gebied van de geneeskunst (7:446 lid 2 a)
Alle verrichtingen – het onderzoeken en het geven van raad daaronder
begrepen –rechtstreeks betrekking hebbende op een persoon en ertoe
strekkende hem van een ziekte te genezen, hem voor het ontstaan
van een ziekte te behoeden of zijn gezondheidstoestand te
beoordelen, dan wel deze verloskundige bijstand te verlenen
Handelingen op het gebied van de geneeskunst (7:446 lid 2b, 3)
, Andere dan de onder a bedoelde handelingen, rechtstreeks
betrekking hebbend op een persoon, die worden verricht door een
arts of tandarts in die hoedanigheid
Aanpalende handelingen (verzorging en verpleging)
Keuringen niet (7:446 lid 4), maar 7:464
Analogische toepassing bij niet-medische vormen van zorg bijv.
zorg aan personen met een verstandelijke beperking veel zorg is
ondersteunend
Geneeskundig beroep of bedrijf
Bv psycholoog zal het ervan afhangen of hij handelingen verricht
op het gebied van de geneeskunst. Zelfde geldt bijv voor een
fysiotherapeut.
Zowel een natuurlijk persoon als een medische rechtspersoon kan
hulpverlener zijn.
Informatieplicht (7:448)
Informed consent veronderstelt informeren; pas daarna en op grond
daarvan kan door of namens de patiënt toestemming worden gegeven
voor de – uitvoering van de - overeenkomst (7:450), tenzij de tijd
daarvoor ontbreekt (zie ook 7:466 lid 1)
Denk bij dit laatste aan een auto ongeluk
Informatieplicht van hulpverlener:
op duidelijke wijze en desgevraagd schriftelijk wordt geïnformeerd
minderjarige jonger dan 12 jaar informeren voor zover zijn
bevattingsvermogen dat toelaat, dit geldt ook voor mensen met
een verstandelijke beperking
ook moet het tijdig plaatsvinden zodat de patiënt enige bedenktijd
heeft.
Inhoud van de plicht tot het geven van informatie (art. 7:448 lid 2
en 3)
Patiënt die informatie geven die hij redelijkerwijs behoeft t.a.v.:
aard en doel,
gevolgen en risico’s,
alternatieven die in aanmerking komen,
huidige situatie en vooruitzichten en
financiële aspecten
Nodigt de patiënt uit vragen te stellen en stelt zich op de hoogte van
de behoeften van de patiënt
Het wordt soms shared decisionmaking genoemd. Maar dit kan
alleen als er ook verschillende opties zijn.
, Als algemene norm zou kunnen worden aangehouden het
verstrekken van inlichtingen over de feite en omstandigheden die
een redelijk mens in gegeven omstandigheden verwacht mag
worden te overwegen alvorens hij een beslissing neemt, of die hij
nodig heeft voor zijn verdere gedrag. Redelijkheidscriterium.
Naarmate de verwezenlijking van een risico waarschijnlijker is en
de verwezenlijking ervan steeds ingrijpendere gevolgen heeft, zal
de informatieplicht eerder moeten worden aangenomen.
Niet alle mogelijke maar niet te verwachten risico’s hoeven te
worden gemeld. Dit zou de toestemmingsbeslissing kunnen
belasten.
Recht op informatie (van andere zorgopties bij andere
zorgaanbieders) prevaleert boven marktwerking in de zorg.
De omvang van de informatie hang niet af van de zwaarte van de
ingreep. Er is wel een verzwaarde informatieplicht bij medisch
niet-noodzakelijke ingrepen.
Hoe ingrijpender de verrichting hoe belangrijker dat wordt
gecheckt of de patiënt de informatie ook begrijpt. Art. 7:448 BW
benoemt niet expliciet de eis dat de patiënt de informatie heeft
begrepen.
Patiënt heeft ook recht op informatie over fouten. Hierbij
hoort ook het maken van excuses.
Geen informatie (7:448 lid 4, 449)
Tijdelijk onthouden van informatie is mogelijk ter voorkoming van
kennelijk ernstig nadeel voor patiënt (therapeutische exceptie
7:448 lid 4); wel second opinion vereist, dus aan een andere arts vragen
of hij/zij het ermee eens is.
1. Placebo
2. Jonge minderjarigen of wilsonbekwamen
3. Therapeutische exceptie 1. Kennelijk ernstig nadeel 2. Second
opinion.
Het doet zich zelden voor en moet een objectieve en toetsbare
afweging zijn.
Er is ook een recht van het patiënt om niet te weten (7:449). Een
voorbeeld is genetische ziekte in de familie die je niet wilt weten. Soms
mag het wel alsnog vertelt worden aan de patiënt als het belang van het
wel weten groter is.
Plichten van de patiënt (7:452)
De hoofdplicht van de patiënt is het betalen van het honorarium. De
patiënt heeft een informatieplicht en een medewerkingsplicht (naar
beste weten).
Gezondheidsrecht is het geheel van rechtsregels dat betrekking heeft op
de zorg voor de gezondheid en de toepassing van burgerlijk, bestuurs- en
strafrecht in dat verband. Bij rechtsregels moet niet alleen worden gedacht
aan wettelijk recht, maar ook aan buitenwettelijk recht. Het object van het
gezondheidsrecht is het geheel van rechtsregels dat op de gezondheid is
gericht.
Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen preventieve activiteiten
(ter bescherming van de gezondheid) als de cure (= curatieve zorg
gericht op diagnose, behandeling) en care (= verpleging, verzorging).
Zoals al het recht is ook het gezondheidsrecht in belangrijke mate
gebaseerd op morele uitgangspunten. Het recht heeft de taak om ethische
verschillen in het rechtssysteem plaats te geven.
Ook binnen het gezondheidsrecht geldt een hiërarchie van bronnen
waarbij het nationale recht moet wijken voor bovennationaal
verdragsrecht, maar dat de rechter voor het overige de wet moet volgen.
Belangrijke rechtsbeginselen gezondheidsrecht:
1. Zelfbeschikkingsrecht
2. Beschermingsbeginsel
3. Gelijkheidsbeginsel
Hoorcollege 1: de WGBO en de rechten
van (wilsonbekwame) patiënten
WGBO = wet geneeskundige
behandelingsovereenkomst: algemeen 1
Het zelfbeschikkingsrecht is deels juridisch gepositiveerd in de regelingen
van de rechten van de patiënten. Belangrijk voor de ontwikkeling van de
rechten van de patiënten zijn art. 10 Gw (eerbiediging van de persoonlijke
levensfeer) en art. 11 Gw (onaantastbaarheid van het lichaam).
Voorontwerp in 1987 aan adviesorganen Wetsvoorstel mei 1990
aan Tweede Kamer
Inwerkingtreding 1 april 1995 Evaluatie in 2000; kleine wijzingen
tot nu toe
Vereniging Gezondheidsrecht 11-4-2025 Utrecht; Thema: Naar een
toekomstbestendige Wgbo, misschien kan het nog
patiëntvriendelijker
, Onderdeel van het BW als bijzondere ovk, het is onderdeel van boek
7 BW
De algemene regels van het BW gelden voor zover er geen
specifieke wgbo regel is
Specifieke vorm van opdracht
Dwingend recht (art. 7:468) als wgbo van toepassing is kan je er
niet van afwijken
Doel dwingend recht is om de zwakkere partij te beschermen.
WGBO is een minimum, er is dus ruimte voor zelfregulerende
activiteiten die de patiënt meer rechten geeft.
Doel: in evenwicht brengen van verhouding tussen hulpverlener en
patiënt door versterken en verduidelijken van de positie van de
patiënt
Naast algemene patiëntenrechten aandacht voor kwaliteit van
hulpverlening (‘zorg van een goed hulpverlener’, art. 7:453)
Goed hulpverlener = criterium net als goed werkgever
Patiëntenrechten soms in specifieke wet
In het algemeen prevaleert lex specialis boven lex generalis. Dit maakt het
bepalen ervan niet makkelijker. Zo is de WGBO een lex specialis t.o.v.
sommige andere wetten en sommige andere wetten een lex specialis t.a.v.
de WGBO. Bij onduidelijkheid geldt daarom dat de regeling die de patient
de meeste waarborgen biedt, voorrang heeft.
Geneeskundige behandelingsovk 7:446
Ovk waarbij een natuurlijk persoon of een rechtspersoon, de
hulpverlener, zich in de uitoefening van een geneeskundig beroep of
bedrijf tegenover een ander, de opdrachtgever, verbindt tot het
verrichten van handelingen op het gebied van de geneeskunst,
rechtstreeks betrekking hebbende op de persoon van de
opdrachtgever [de patiënt] of van een bepaalde derde (art. 7:446 lid 1)
Handelingen op het gebied van de geneeskunst (7:446 lid 2 a)
Alle verrichtingen – het onderzoeken en het geven van raad daaronder
begrepen –rechtstreeks betrekking hebbende op een persoon en ertoe
strekkende hem van een ziekte te genezen, hem voor het ontstaan
van een ziekte te behoeden of zijn gezondheidstoestand te
beoordelen, dan wel deze verloskundige bijstand te verlenen
Handelingen op het gebied van de geneeskunst (7:446 lid 2b, 3)
, Andere dan de onder a bedoelde handelingen, rechtstreeks
betrekking hebbend op een persoon, die worden verricht door een
arts of tandarts in die hoedanigheid
Aanpalende handelingen (verzorging en verpleging)
Keuringen niet (7:446 lid 4), maar 7:464
Analogische toepassing bij niet-medische vormen van zorg bijv.
zorg aan personen met een verstandelijke beperking veel zorg is
ondersteunend
Geneeskundig beroep of bedrijf
Bv psycholoog zal het ervan afhangen of hij handelingen verricht
op het gebied van de geneeskunst. Zelfde geldt bijv voor een
fysiotherapeut.
Zowel een natuurlijk persoon als een medische rechtspersoon kan
hulpverlener zijn.
Informatieplicht (7:448)
Informed consent veronderstelt informeren; pas daarna en op grond
daarvan kan door of namens de patiënt toestemming worden gegeven
voor de – uitvoering van de - overeenkomst (7:450), tenzij de tijd
daarvoor ontbreekt (zie ook 7:466 lid 1)
Denk bij dit laatste aan een auto ongeluk
Informatieplicht van hulpverlener:
op duidelijke wijze en desgevraagd schriftelijk wordt geïnformeerd
minderjarige jonger dan 12 jaar informeren voor zover zijn
bevattingsvermogen dat toelaat, dit geldt ook voor mensen met
een verstandelijke beperking
ook moet het tijdig plaatsvinden zodat de patiënt enige bedenktijd
heeft.
Inhoud van de plicht tot het geven van informatie (art. 7:448 lid 2
en 3)
Patiënt die informatie geven die hij redelijkerwijs behoeft t.a.v.:
aard en doel,
gevolgen en risico’s,
alternatieven die in aanmerking komen,
huidige situatie en vooruitzichten en
financiële aspecten
Nodigt de patiënt uit vragen te stellen en stelt zich op de hoogte van
de behoeften van de patiënt
Het wordt soms shared decisionmaking genoemd. Maar dit kan
alleen als er ook verschillende opties zijn.
, Als algemene norm zou kunnen worden aangehouden het
verstrekken van inlichtingen over de feite en omstandigheden die
een redelijk mens in gegeven omstandigheden verwacht mag
worden te overwegen alvorens hij een beslissing neemt, of die hij
nodig heeft voor zijn verdere gedrag. Redelijkheidscriterium.
Naarmate de verwezenlijking van een risico waarschijnlijker is en
de verwezenlijking ervan steeds ingrijpendere gevolgen heeft, zal
de informatieplicht eerder moeten worden aangenomen.
Niet alle mogelijke maar niet te verwachten risico’s hoeven te
worden gemeld. Dit zou de toestemmingsbeslissing kunnen
belasten.
Recht op informatie (van andere zorgopties bij andere
zorgaanbieders) prevaleert boven marktwerking in de zorg.
De omvang van de informatie hang niet af van de zwaarte van de
ingreep. Er is wel een verzwaarde informatieplicht bij medisch
niet-noodzakelijke ingrepen.
Hoe ingrijpender de verrichting hoe belangrijker dat wordt
gecheckt of de patiënt de informatie ook begrijpt. Art. 7:448 BW
benoemt niet expliciet de eis dat de patiënt de informatie heeft
begrepen.
Patiënt heeft ook recht op informatie over fouten. Hierbij
hoort ook het maken van excuses.
Geen informatie (7:448 lid 4, 449)
Tijdelijk onthouden van informatie is mogelijk ter voorkoming van
kennelijk ernstig nadeel voor patiënt (therapeutische exceptie
7:448 lid 4); wel second opinion vereist, dus aan een andere arts vragen
of hij/zij het ermee eens is.
1. Placebo
2. Jonge minderjarigen of wilsonbekwamen
3. Therapeutische exceptie 1. Kennelijk ernstig nadeel 2. Second
opinion.
Het doet zich zelden voor en moet een objectieve en toetsbare
afweging zijn.
Er is ook een recht van het patiënt om niet te weten (7:449). Een
voorbeeld is genetische ziekte in de familie die je niet wilt weten. Soms
mag het wel alsnog vertelt worden aan de patiënt als het belang van het
wel weten groter is.
Plichten van de patiënt (7:452)
De hoofdplicht van de patiënt is het betalen van het honorarium. De
patiënt heeft een informatieplicht en een medewerkingsplicht (naar
beste weten).
