Colleges Bestuurskunde Introductie Bachelor 1 EUR

HC Bestuurskunde introductie
HC 1: Introductie
Overheid moet altijd een probleem aanpakken of niet aanpakken Niet
ontkennen

Vertrouwen in de politiek door burgers daalt.



Waarom een overheid?:

Economen:

 Preventie van monopolies en kartels
 Leveren en produceren van collectieve goederen
 (onaantrekkelijk voor bedrijven om te leveren), niet uitsluitbaar
 Het reguleren van externe effecten
 Het beheersen van ‘merit goods’ en ‘demerit goods’ (bemoeigoederen)
Het stimuleren en destimuleren van dingen die goed/slecht zijn voor
burgers (bijvoorbeeld accijnzen)
 Herverdeling
 Tegen ongelijkheid (kan slecht zijn voor de economie)

Filosofen:

 Wat is een legitieme overheid?

 Hoe ziet de natuurtoestand er uit? (geen overheid)


Thomas Hobbes

- Natuurtoestand: oorlog van allen tegen allen (veel onzekerheid, armoede,
kort leven)
- Doel van de overheid: veiligheid
- Oplossingen:
Gezag dat veiligheid biedt
Overdracht van alle rechten via een sociaal contract tussen burgers
en heerser (Burgers overdragen hun vrijheid in ruil voor veiligheid, en
dus vrede)
natuurlijk overwicht of door vrije keuze
Overheid als absolute heerser (overheid moet de natuurtoestand
voorkomen)
- Macht heeft geen grens bij Hobbes, overheid mag alles doen



John Locke

- Natuurstand: de mens is van nature niet goed of slecht; het is leven en
laten leven

, - ‘Bezit’ leidt tot conflict (anderen kunnen je bezit namelijk afpakken)
- Doel van de overheid: legitieme regulering van conflicten (overheid
moet conflicten tussen burgers verslechteren)
- Oplossingen:
Sociaal contract tussen vrije burgers onderling (ook tussen overheid
en burger)
Soevereiniteit voor individuele burgers
Grondrechten (leven, vrijheid, bezit) blijven van burgers
Basis voor constitutionele monarchie
- Liberland



Rousseau

- Natuurtoestand: de mens is van nature goed en solidair
- ‘Samenleven’ leidt tot conflicten (bijvoorbeeld files, belastingen)
- Doel van de overheid: het algemeen belang dienen (samenleving voor
het algemeen zo goed mogelijk inrichten)
- Oplossing:
Sociaal contract tussen vrije burgers onderling
Soevereiniteit voor het volk als geheel
Zoektocht naar (het beste) ‘algemeen belang ’als leidend principe
Basis voor Franse revolutie: gelijkheid als belangrijke waarde



Rawls

- Natuurtoestand: rechten en kansen zijn ongelijk verdeeld in de
samenleving
- Doel van de overheid: rechtvaardigheid (betere verdeling rechten en
kansen)
- Oplossing:
Sociaal contract tussen vrije burgers onderling
’Beleid’ vanuit de ‘sluier der onwetendheid’ (beleid dat er vanuit gaat
dat verschillen niet bestaan, dit is alleen haalbaar als je niet weet wat
je bent (dus wat je kansen etc zijn als gevolg van bijvoorbeeld
afkomst)).
Basis voor de verzorgingsstaat
Vrijheid in ruil voor meer rechtvaardigheid



Sociologisch

 Probleem van de collectieve actie
 Prisoner’s dilemma
 Individueel rationeel gedrag leidt tot collectief slechte uitkomsten
(bijvoorbeeld: niemand koopt een trein kaartje en rijdt zwart, dus de NS
gaat failliet)

,  Oplossing
Hiërarchische sturing door externe partij: de overheid (zodat collectief
slechte uitkomsten niet ontstaan)
- Maar: mensen gedragen zich soms irrationeel, waardoor er toch
samenwerking is en er een collectief goeie uitkomst ontstaat.



Soorten goederen: collectieve goederen, private goederen, club goederen,
common pool goederen.



HC 2: Sturing en de samenleving



De beleidscyclus

Kenmerken van complexe problemen
- Er is vaak geen eenduidige definitie van het probleem
(wat is überhaupt het probleem?)
- Er is geen eenduidige aanpak of oplossing van een probleem
- Er is geen test die uitsluitsel kan geven over de vraag of een aanpak zal
werken
(Je kan bijvoorbeeld een aanpak bij klimaatverandering niet testen
omdat er maar 1 planeet is)
- Elk probleem is eigenlijk uniek
- Problemen zijn de manifestatie van andere achterliggende problemen
- Er zijn heel veel verklaringen voor een bepaald probleem
- Elke aanpak genereert ook onbedoelde (positieve en negatieve)
neveneffecten



4 soorten beleidsprobleem Plaatje Hoppe

- Getemd probleem Voldoende kennis en eenduidige maatstaven
- Ongetemd probleem Onvoldoende kennis en geen eenduidige
maatstaven
- (On)tembaar ethisch probleem Voldoende kennis en geen eenduidige
maatstaven
(Bijvoorbeeld het euthanasie vraagstuk)
- (On)tembaar wetenschappelijk probleem Onvoldoende kennis en
eenduidige maatstaven
(Bijvoorbeeld jeugdcriminaliteit)

Eenduidige maatstaven = iedereen is het eens met elkaar (beginselen, normen,
waarden)

, 2 type oplossingsstrategieën

- Analytische visie op beleid rationele probleemoplossing:
Er is een optimale oplossing die via de juiste kennis en beleidsproces
gevonden kan worden
- Politieke visie op beleid beleid als permanente strijd tussen belangen:
Elk partij heeft zijn eigen wensen, belangen en waarden die de partij
blijft ‘doordrukken’




De overheid probeert de samenleving te sturen

= De poging tot doelgerichte beïnvloeding van maatschappelijke processen



Niet alleen de overheid, maar ook andere partijen sturen

Het maakbaarheidsideaal:

 Sturing als government : de analytische visie
- Sterk geloof in de maakbaarheid van de samenleving op grond van
regels
- Geloof in kennis en informatie (hoe meer we weten, hoe beter de
oplossing/beleid) Rationaliteit
- De overheid als maatschappelijke probleemoplosser
 De overheid staat boven de samenleving en stuurt via het primaat (o.a. de
regering) van de politiek Top down
 De samenleving is gewillig en gehoorzaam
 Sterk geloof in planning en programmering beleid als plan
 Sturing als command en control
- Wet- en regelgeving
- Planning
- Toezicht en handhaving



Maakbaarheidsideaal werkt niet, je moet de samenleving niet een kant opduwen
maar volgen.



Grenzen aan sturing

 Want de samenleving reageert, praat terug en anticipeert (op o.a.
veranderingen)
 Pluriformiteit en variëteit (verschillende soorten mensen)
 Dynamiek van verandering (samenleving veranderd continu)
 Tragiek van onbedoelde effecten
 Uitvoering: nieuwe ronde en nieuwe kansen