Hoorcollege aantekeningen Inleiding in de Forensische
Psychologie
Cursus: Culturele psychologie 2020/2021
Opleiding: Bachelor Psychologie Tilburg University
Geschiedenis Forensische Psychologie HC 1
Hippocrates (460-377 v. Chr.) was een medische deskundige en trad op in een
rechtszaak over een geestesziekte. De rechter vroeg hem medisch advies wat als
het beginpunt van de forensische psychologie kan worden gezien. In de
middeleeuwen (500-1500) waren ook dit soort zaken. In die tijd werden geesteszieke
mensen onnozele genoemd en die werden onder curatele van de familie gesteld. Dit
betekent dat hijzelf niet als verantwoordelijk gezien werd, maar zijn familie dus wel.
Die kregen die boetes of straffen als die persoon de mist in ging. (vroege vorm van
ontoerekeningsvatbaarheid.) De onnozele werd dan door de familie meestal
opgesloten om te voorkomen dat diegene iets fout deed → machtiging voor
opsluiting. Voor de Verlichting, rond de 15e eeuw, kwamen er drie nieuwe manieren
voor hoe er naar deze mensen gekeken werd. Ze wilden deze mensen verzorgen
door opstellingen op te richten bekend als dolhuizen. Ook waren er veel
heksenvervolgingen in de 16e eeuw en dachten ze dat mensen bezeten waren van
de duivel. Men ging met deze mensen op bedevaartstocht, langs kerken gaan om ze
daar vast te laten boeien, en als ze vrij gelaten werden, waren ze weer ‘genezen’. Als
laatste was er Johannes Wier (1515-1588) die dacht dat er een meer natuurlijke
oorzaak was voor deze geesteszieken mensen.
Tijdens de Verlichting kwam er een ommekeer. Deze periode in de 18e/19e eeuw van
de Franse Revolutie stond in teken van het verlichte denken: de mens heeft een vrije
wil. Maar dat betekende dat ook een kind van vijf zijn eigen beslissingen maakte of
iemand met een stoornis. Er werd geen onderscheid gemaakt tussen
verantwoordelijkheid en was iedereen gelijk voor de wet. Er waren eerst geen regels
of wetten totdat er in 1810 de Code Pénal in Frankrijk en in NL in 1811 (eerst was er
in 1809 het crimineel wetboek). Voor deze boeken was er veel machtsmisbruik en
werd iedereen gelijk veroordeelt. Tijdens de Code Pénal kon de rechter gebruik
maken van ‘zonder oordeel des onderscheids’ bij jongeren onder de 16, waardoor ze
een lagere straf zouden krijgen en onder de 10 kon een kind niet bestraft worden.
Pas in 1886 werd het Wetboek van Strafrecht ingevoerd. Daarna kwam er ook meer
aandacht voor psychische afwijkingen en volgde een natuurwetenschappelijke
benadering. In Engeland was er het ‘Moral treatment’, enkele wettelijke regelingen
voor het opsluiten van psychisch gestoorden. In 1905 kwamen er de Kinderwetten
die gelden tot 18 jaar.
In de 19e eeuw was er Pinel die een medicus was in Parijs. Zijn uitspraak luidde:
‘manie sans délire’, wat een gemoedstoestand zonder aantasting van het verstand
betekent. Dit hield in de mensen met een bepaalde stoornis, zoals bijv. bipolair, een
delict kunnen plegen zonder een verlies van verstand te hebben. Eerst werd namelijk
gedacht dat alle mensen met een stoornis ook wel een aangetast verstand (lage
intelligentie) zouden moeten hebben. Er waren namelijk steeds meer rechtszaken
waarin de dader niet gestraft werd op grond van geestelijke toestand, maar Pinels
,theorie bracht hier een ommekeer in. In 1841 kwam er de eerste Krankzinnigenwet
die psychische gestoorden niet alleen liet opsluiten, maar ook keek na de nazorg en
mogelijke verbetering voor deze mensen. Die werd verbetert in 1884 en in 1993
kwam er zelf een hele nieuwe wet genaamd de Bijzondere Opnemingen in
Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ).
Er waren vier verklaringen voor psychische stoornissen. Erfelijkheid is de eerste:
mensen dachten dat immorele mensen ook weer immorele mensen voortbrachten.
Het is natuurlijk wel zo dat bepaalde genen overgedragen kunnen worden, maar er is
geen ‘moordgen’. Er was zelfs een Italiaan die dacht dat immoreel gedrag af te
leiden zou zijn uit uiterlijke kenmerken, zoals een unibrow. Ook al klopte er niks van
deze theorie, hij was wel de eerste die delinquenten op een systematische manier
ging onderzoeken (criminologie). De volgende verklaring is degeneratie. Dit houdt in
dat kenmerken/genen die doorgegeven worden van generatie op generatie iedere
keer verzwakken: immoraliteit verslecht/verergert dus steeds. Vanuit de evolutie werd
gedacht dat moraliteit geëvolueerd is en een kenmerk van beschaving. Immoreel
gedrag is dus een terugval in evolutie. Als laatste was er de neurologische verklaring
die als enige nog steeds standhoudt (denk aan Phineas Gage).
Voor de periode van de verlichting lag de nadruk op straffen en wraak, terwijl deze
periode de nadruk legt op verbetering van delinquenten. Dit staat in teken van de
verschuiving naar het moderne strafrechtschool: de dader staat meer centraal en niet
de daad. Het is gericht op het herstel of verbetering van de dader en een meer
rechtvaardige straf. Maar wat gebeurt er met de garantie van de veiligheid van
burgers bij mildere straffen? Hamel (20ste eeuw) kwam met een voorstel die daders
indeelde op ze zwaarte van het vergrijp. Bij lichtere vergrijpen een maatregel of straf
stellen om de daders af te schrikken. Bij zwaardere vergrijpen een
behandeling/verpleging van lange duur en bij zeer zware gevallen
terbeschikkingstelling van de regering (voorloper TBS): behandeling van 10 jaar en
daarna verdere overweging. In 1928 kwamen er door dit voorstel de
Psychopatenwetten voor opname strafrecht: tbs van de Regering (TBR) en
verpleging. De wet werd alleen veel vaker toegepast, ook bij lichtere vergrijpen,
waardoor er vraag was naar nieuwe instellingen. In 1933 kwam hierdoor de stopwet,
omdat er veel te veel TBR’ers waren en de criteria dus aangepast moeten worden.
Hierna vond de Tweede Wereldoorlog plaats, waarna de commissie van naoorloogs
strafrecht gevormd werd. De meeste mensen in de commissie hadden zelf ook in de
gevangenis gezeten (in tijden van oorlog worden veel meer misdrijven gepleegd),
waardoor de commissie vond dat er meer nuance moest komen. Ook was er in deze
zelfde periode een Utrechtse school met wetenschappers Baan, Pompe en Kempe
die vonden dat wetenschap en praktijk meer met elkaar moesten worden
geïntegreerd en hebben de TBS gevormd zoals deze nu is. Ze vonden dat er een
betere zorg moest zijn voor gevangenen en ook speciale zorg voor gedetineerden
met psychische stoornis. In de jaren ’60 is de duur van de TBS maatregel ook
toegenomen en werd de maatregel alleen bij zeer zware delicten toegekend. In 1971
ontstond een veranderende tijdsgeest met meer nadruk op zelfbeschikking en
tolerantie van andere leefstijlen (antipsychiatrie). TBR is in TBS veranderd in 1988
waarna in 1993 de BOPZ wet ontstond. Binnen enkele decennia ontstond een groep
,patiënten met ernstige psychiatrische ziektebeelden waaraan geen intensieve zorg
en begeleiding werd gegeven en die in sommige gevallen overlast veroorzaakten. De
BOPZ ingrijpen waren niet lang genoeg mogelijk. Rond 1995 werden de Longstay-
afdelingen geïntroduceerd.
Bij TBS wordt eerst gekeken of er een noodzaak is voor straffen of behandelen.
Hierbij wordt gekeken naar waar iemand verdacht van wordt en of diegene een
zieke/gestoorde indruk maakt. Er kan gekeken worden naar drie criteria:
- proportionaliteit: de ingreep of maatregel moet in verhouding staan tot het te
voorkomen gevaar. Denk aan zelfverdediging.
- subsidiariteit: een ingrijpende maatregel is alleen toelaatbaar als met een lichtere
niet kan worden volstaan.
- doelmatigheid: de behandeling of maatregel moet effectief zijn in het afwenden van
gevaar.
Het delict dat gepleegd wordt bij TBS moet heftig zijn en dus minstens 4 jaar
gevangenis voor kunnen worden opgelegd. Als een persoon een ziekte/stoornis of
mentale beperking heeft moet diegene niet helemaal verantwoordelijk worden
gehouden en er wordt ervan uitgegaan dat als deze persoon niet behandeld wordt in
herhaling zal vallen van het delict. Dus bij de instroom is de kans op recidive
theoretisch gezien 100%. Dit moet met de tijd afnemen en de behandeling moet ook
gericht zijn op het terugdringen van het recidiverisico tot maatschappelijk
aanvaardbare normen. TBS is dus geen strafmaatregel, maar een
behandelmaatregel. In de wet staat niet alleen dat behandeling nodig is, maar wordt
er ook opdracht gegeven tot resocialisatie. Het beveiligen van de samenleving is het
directe doel. Verhouding controle-zorg:
- op korte termijn ligt de focus voornamelijk op hoge beveiliging
- op langere termijn door het behandelen het gevaar voor herhaling voldoende af
laten nemen
Verlof is onderdeel van het tbs-stelsel omdat terugkeer in de samenleving het
uiteindelijke doel is. Omdat dit een controversieel punt is in de media is er in 2006
een grondig onderzoek gedaan naar TBS door Commissie Visser Parlementair
onderzoek. Hier zijn belangrijke verbeteringen uit voortgekomen: het langer volgen
van tbs-gestelden na voorwaardelijke beëindiging, onderzoek naar risico’s en
effecten van tbs-behandelingen, betere aansluiting tussen de justitiële en reguliere
zorg, en meer voorzieningen op maat.
- Bij implementatie van de aanbevelingen accent eenzijdig op beveiliging
maatschappij (verlofverlening).
- Politiek-maatschappelijk klimaat is verhard.
- Enkele incidenten bepalen beeld tbs-gestelde.
- Vervreemding en verdwijnende sociale structuren belemmeren integratie en
vergroten de angst (wij-zij).
De behandeling is herstelgericht en draait om shared decision making van
behandelaar en TBS’er. De zorg is gefaseerd en gebeurt dus in stappen (eerst
afkicken dan gedragstherapie). Waar mogelijk is het onderhandeld en vrijwillig, maar
soms is een bevel en dwang ook nodig. Er is een integrale zorg gebaseerd op het
biopsychosociale model van Engel en een RNR-mode waar later op ingegaan wordt.
Er zijn meerdere typen verlof: begeleid, onbegeleid, transmuraal en proefverlof. Er
, komt veel bij kijken voordat een verlof wordt goedgekeurd: een aanvraag en
evaluatie, machtiging en verlening. Ook kan het verlof ingetrokken worden of
opgeschort. In België wordt TBS internering genoemd. Ook daar is het een juridische
veiligheidsmaatregel met bescherming van de maatschappij en zorg als doel. Het is
voor mensen met een psychische aandoening of mentale beperking die een
strafbaar feit hebben gepleegd (of collocatie: gevaar voor zichzelf). Ze zijn
ontoerekeningsvatbaar en een gevaar voor de samenleving. Het verschil is dat de
maatregel voor onbepaalde duur is in België. In 2013 waren er 1100 geïnterneerden
in België. Er is daar veel kritiek: er is geen goede zorg en geen toekomstperspectief.
Ze zijn ook meerdere malen veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens. Hierdoor is de wet in 2016 herzien, zodat het niet meer op lichte misdrijven
wordt toegepast en er meer inzet is voor de zorg. Voor deze wet had 25% aanslag
op goederen gepleegd (diefstal/vandalisme), 30% zedenfeiten en 15% doodslag.
Een kwart leidde aan een persoonlijkheidsstoornis (voornamelijk cluster B) en een
ander kwart aan middelengebruik, 15% aan een psychotische stoornis en 12% had
een mentale beperking.
Verklaringsmodellen HC 2
Er worden drie verklaringsmodellen besproken dit en volgend college. De eerste is
behandelingsgericht en kan gesplitst worden in het Risk-Need-Responsivity (RNR)
model en het Good Lives Model (GLM). De tweede wordt volgend college besproken
en is het theoretische biopsychosociale model.
Casus Barry: Barry werd geboren als kind van een moordenaar: zijn vader zat al in
de gevangenis toen Barry drie jaar oud was. Zijn moeder moest voor hem en zijn
broertje de kost verdienen en was daardoor weinig thuis. Barry leefde samen met zijn
broertje veel op straat en leerde al vroeg dat je voor jezelf moet zorgen anders kan
het slecht met je aflopen. Barry was zelf al vanaf zijn puberteit een bekende van de
politie. Ook als kind was hij niet de gemakkelijkste en moest diverse malen van
scholen wisselen i.v.m. het pesten van jongere kinderen, spijbelen, en liegen. Hij
maakte uiteindelijk het speciaal onderwijs niet af. Hij was een van de leiders van het
groepje jongeren dat kattenkwaad uithaalde in de buurt. Terwijl het bij de meeste
anderen beperkt bleef tot het bekladden van bushokjes en in een fiets in elkaar
trappen, had hij op zijn 16e al een strafblad met o.a. het beschadigen van drie auto’s
en tasdiefstallen. De meeste van zijn vrienden maakten hun school af en vonden
een baan. Barry daarentegen hield zich bezig met drugs dealen en kreeg een
vriendin die regelmatig voor geld met zijn vrienden naar bed ging en aan hem het
geld afdroeg. Toen zij dat niet meer wilde doen, sloeg hij haar in elkaar, zodat ze in
het ziekenhuis terecht kwam. Na een jaar gevangenis straf leek hij zijn leven een
tijdje te beteren en vond hij werk in een fabriek. Een paar maanden later nam hij
ontslag, want hij vond het werk te saai en verdiende hij veel makkelijker geld met
drugs. Toen hij op zijn 18e veroordeeld werd voor moord, vertelde hij dat hij stemmen
hoorde die hem verteld hadden deze man te vermoorden. In de rechtbank kwam hij
er later achter dat het niet gunstig voor hem was dat hij deed alsof hij schizofreen
was en gaf daarom uiteindelijk toe dat hij de moord had gepleegd.
Heel lang was er een houding van dat behandeling niet werkt bij (zware)
delinquenten (jaren ‘70/’80). Dit werk ook bevestigt door een report van Martinson et
Psychologie
Cursus: Culturele psychologie 2020/2021
Opleiding: Bachelor Psychologie Tilburg University
Geschiedenis Forensische Psychologie HC 1
Hippocrates (460-377 v. Chr.) was een medische deskundige en trad op in een
rechtszaak over een geestesziekte. De rechter vroeg hem medisch advies wat als
het beginpunt van de forensische psychologie kan worden gezien. In de
middeleeuwen (500-1500) waren ook dit soort zaken. In die tijd werden geesteszieke
mensen onnozele genoemd en die werden onder curatele van de familie gesteld. Dit
betekent dat hijzelf niet als verantwoordelijk gezien werd, maar zijn familie dus wel.
Die kregen die boetes of straffen als die persoon de mist in ging. (vroege vorm van
ontoerekeningsvatbaarheid.) De onnozele werd dan door de familie meestal
opgesloten om te voorkomen dat diegene iets fout deed → machtiging voor
opsluiting. Voor de Verlichting, rond de 15e eeuw, kwamen er drie nieuwe manieren
voor hoe er naar deze mensen gekeken werd. Ze wilden deze mensen verzorgen
door opstellingen op te richten bekend als dolhuizen. Ook waren er veel
heksenvervolgingen in de 16e eeuw en dachten ze dat mensen bezeten waren van
de duivel. Men ging met deze mensen op bedevaartstocht, langs kerken gaan om ze
daar vast te laten boeien, en als ze vrij gelaten werden, waren ze weer ‘genezen’. Als
laatste was er Johannes Wier (1515-1588) die dacht dat er een meer natuurlijke
oorzaak was voor deze geesteszieken mensen.
Tijdens de Verlichting kwam er een ommekeer. Deze periode in de 18e/19e eeuw van
de Franse Revolutie stond in teken van het verlichte denken: de mens heeft een vrije
wil. Maar dat betekende dat ook een kind van vijf zijn eigen beslissingen maakte of
iemand met een stoornis. Er werd geen onderscheid gemaakt tussen
verantwoordelijkheid en was iedereen gelijk voor de wet. Er waren eerst geen regels
of wetten totdat er in 1810 de Code Pénal in Frankrijk en in NL in 1811 (eerst was er
in 1809 het crimineel wetboek). Voor deze boeken was er veel machtsmisbruik en
werd iedereen gelijk veroordeelt. Tijdens de Code Pénal kon de rechter gebruik
maken van ‘zonder oordeel des onderscheids’ bij jongeren onder de 16, waardoor ze
een lagere straf zouden krijgen en onder de 10 kon een kind niet bestraft worden.
Pas in 1886 werd het Wetboek van Strafrecht ingevoerd. Daarna kwam er ook meer
aandacht voor psychische afwijkingen en volgde een natuurwetenschappelijke
benadering. In Engeland was er het ‘Moral treatment’, enkele wettelijke regelingen
voor het opsluiten van psychisch gestoorden. In 1905 kwamen er de Kinderwetten
die gelden tot 18 jaar.
In de 19e eeuw was er Pinel die een medicus was in Parijs. Zijn uitspraak luidde:
‘manie sans délire’, wat een gemoedstoestand zonder aantasting van het verstand
betekent. Dit hield in de mensen met een bepaalde stoornis, zoals bijv. bipolair, een
delict kunnen plegen zonder een verlies van verstand te hebben. Eerst werd namelijk
gedacht dat alle mensen met een stoornis ook wel een aangetast verstand (lage
intelligentie) zouden moeten hebben. Er waren namelijk steeds meer rechtszaken
waarin de dader niet gestraft werd op grond van geestelijke toestand, maar Pinels
,theorie bracht hier een ommekeer in. In 1841 kwam er de eerste Krankzinnigenwet
die psychische gestoorden niet alleen liet opsluiten, maar ook keek na de nazorg en
mogelijke verbetering voor deze mensen. Die werd verbetert in 1884 en in 1993
kwam er zelf een hele nieuwe wet genaamd de Bijzondere Opnemingen in
Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ).
Er waren vier verklaringen voor psychische stoornissen. Erfelijkheid is de eerste:
mensen dachten dat immorele mensen ook weer immorele mensen voortbrachten.
Het is natuurlijk wel zo dat bepaalde genen overgedragen kunnen worden, maar er is
geen ‘moordgen’. Er was zelfs een Italiaan die dacht dat immoreel gedrag af te
leiden zou zijn uit uiterlijke kenmerken, zoals een unibrow. Ook al klopte er niks van
deze theorie, hij was wel de eerste die delinquenten op een systematische manier
ging onderzoeken (criminologie). De volgende verklaring is degeneratie. Dit houdt in
dat kenmerken/genen die doorgegeven worden van generatie op generatie iedere
keer verzwakken: immoraliteit verslecht/verergert dus steeds. Vanuit de evolutie werd
gedacht dat moraliteit geëvolueerd is en een kenmerk van beschaving. Immoreel
gedrag is dus een terugval in evolutie. Als laatste was er de neurologische verklaring
die als enige nog steeds standhoudt (denk aan Phineas Gage).
Voor de periode van de verlichting lag de nadruk op straffen en wraak, terwijl deze
periode de nadruk legt op verbetering van delinquenten. Dit staat in teken van de
verschuiving naar het moderne strafrechtschool: de dader staat meer centraal en niet
de daad. Het is gericht op het herstel of verbetering van de dader en een meer
rechtvaardige straf. Maar wat gebeurt er met de garantie van de veiligheid van
burgers bij mildere straffen? Hamel (20ste eeuw) kwam met een voorstel die daders
indeelde op ze zwaarte van het vergrijp. Bij lichtere vergrijpen een maatregel of straf
stellen om de daders af te schrikken. Bij zwaardere vergrijpen een
behandeling/verpleging van lange duur en bij zeer zware gevallen
terbeschikkingstelling van de regering (voorloper TBS): behandeling van 10 jaar en
daarna verdere overweging. In 1928 kwamen er door dit voorstel de
Psychopatenwetten voor opname strafrecht: tbs van de Regering (TBR) en
verpleging. De wet werd alleen veel vaker toegepast, ook bij lichtere vergrijpen,
waardoor er vraag was naar nieuwe instellingen. In 1933 kwam hierdoor de stopwet,
omdat er veel te veel TBR’ers waren en de criteria dus aangepast moeten worden.
Hierna vond de Tweede Wereldoorlog plaats, waarna de commissie van naoorloogs
strafrecht gevormd werd. De meeste mensen in de commissie hadden zelf ook in de
gevangenis gezeten (in tijden van oorlog worden veel meer misdrijven gepleegd),
waardoor de commissie vond dat er meer nuance moest komen. Ook was er in deze
zelfde periode een Utrechtse school met wetenschappers Baan, Pompe en Kempe
die vonden dat wetenschap en praktijk meer met elkaar moesten worden
geïntegreerd en hebben de TBS gevormd zoals deze nu is. Ze vonden dat er een
betere zorg moest zijn voor gevangenen en ook speciale zorg voor gedetineerden
met psychische stoornis. In de jaren ’60 is de duur van de TBS maatregel ook
toegenomen en werd de maatregel alleen bij zeer zware delicten toegekend. In 1971
ontstond een veranderende tijdsgeest met meer nadruk op zelfbeschikking en
tolerantie van andere leefstijlen (antipsychiatrie). TBR is in TBS veranderd in 1988
waarna in 1993 de BOPZ wet ontstond. Binnen enkele decennia ontstond een groep
,patiënten met ernstige psychiatrische ziektebeelden waaraan geen intensieve zorg
en begeleiding werd gegeven en die in sommige gevallen overlast veroorzaakten. De
BOPZ ingrijpen waren niet lang genoeg mogelijk. Rond 1995 werden de Longstay-
afdelingen geïntroduceerd.
Bij TBS wordt eerst gekeken of er een noodzaak is voor straffen of behandelen.
Hierbij wordt gekeken naar waar iemand verdacht van wordt en of diegene een
zieke/gestoorde indruk maakt. Er kan gekeken worden naar drie criteria:
- proportionaliteit: de ingreep of maatregel moet in verhouding staan tot het te
voorkomen gevaar. Denk aan zelfverdediging.
- subsidiariteit: een ingrijpende maatregel is alleen toelaatbaar als met een lichtere
niet kan worden volstaan.
- doelmatigheid: de behandeling of maatregel moet effectief zijn in het afwenden van
gevaar.
Het delict dat gepleegd wordt bij TBS moet heftig zijn en dus minstens 4 jaar
gevangenis voor kunnen worden opgelegd. Als een persoon een ziekte/stoornis of
mentale beperking heeft moet diegene niet helemaal verantwoordelijk worden
gehouden en er wordt ervan uitgegaan dat als deze persoon niet behandeld wordt in
herhaling zal vallen van het delict. Dus bij de instroom is de kans op recidive
theoretisch gezien 100%. Dit moet met de tijd afnemen en de behandeling moet ook
gericht zijn op het terugdringen van het recidiverisico tot maatschappelijk
aanvaardbare normen. TBS is dus geen strafmaatregel, maar een
behandelmaatregel. In de wet staat niet alleen dat behandeling nodig is, maar wordt
er ook opdracht gegeven tot resocialisatie. Het beveiligen van de samenleving is het
directe doel. Verhouding controle-zorg:
- op korte termijn ligt de focus voornamelijk op hoge beveiliging
- op langere termijn door het behandelen het gevaar voor herhaling voldoende af
laten nemen
Verlof is onderdeel van het tbs-stelsel omdat terugkeer in de samenleving het
uiteindelijke doel is. Omdat dit een controversieel punt is in de media is er in 2006
een grondig onderzoek gedaan naar TBS door Commissie Visser Parlementair
onderzoek. Hier zijn belangrijke verbeteringen uit voortgekomen: het langer volgen
van tbs-gestelden na voorwaardelijke beëindiging, onderzoek naar risico’s en
effecten van tbs-behandelingen, betere aansluiting tussen de justitiële en reguliere
zorg, en meer voorzieningen op maat.
- Bij implementatie van de aanbevelingen accent eenzijdig op beveiliging
maatschappij (verlofverlening).
- Politiek-maatschappelijk klimaat is verhard.
- Enkele incidenten bepalen beeld tbs-gestelde.
- Vervreemding en verdwijnende sociale structuren belemmeren integratie en
vergroten de angst (wij-zij).
De behandeling is herstelgericht en draait om shared decision making van
behandelaar en TBS’er. De zorg is gefaseerd en gebeurt dus in stappen (eerst
afkicken dan gedragstherapie). Waar mogelijk is het onderhandeld en vrijwillig, maar
soms is een bevel en dwang ook nodig. Er is een integrale zorg gebaseerd op het
biopsychosociale model van Engel en een RNR-mode waar later op ingegaan wordt.
Er zijn meerdere typen verlof: begeleid, onbegeleid, transmuraal en proefverlof. Er
, komt veel bij kijken voordat een verlof wordt goedgekeurd: een aanvraag en
evaluatie, machtiging en verlening. Ook kan het verlof ingetrokken worden of
opgeschort. In België wordt TBS internering genoemd. Ook daar is het een juridische
veiligheidsmaatregel met bescherming van de maatschappij en zorg als doel. Het is
voor mensen met een psychische aandoening of mentale beperking die een
strafbaar feit hebben gepleegd (of collocatie: gevaar voor zichzelf). Ze zijn
ontoerekeningsvatbaar en een gevaar voor de samenleving. Het verschil is dat de
maatregel voor onbepaalde duur is in België. In 2013 waren er 1100 geïnterneerden
in België. Er is daar veel kritiek: er is geen goede zorg en geen toekomstperspectief.
Ze zijn ook meerdere malen veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens. Hierdoor is de wet in 2016 herzien, zodat het niet meer op lichte misdrijven
wordt toegepast en er meer inzet is voor de zorg. Voor deze wet had 25% aanslag
op goederen gepleegd (diefstal/vandalisme), 30% zedenfeiten en 15% doodslag.
Een kwart leidde aan een persoonlijkheidsstoornis (voornamelijk cluster B) en een
ander kwart aan middelengebruik, 15% aan een psychotische stoornis en 12% had
een mentale beperking.
Verklaringsmodellen HC 2
Er worden drie verklaringsmodellen besproken dit en volgend college. De eerste is
behandelingsgericht en kan gesplitst worden in het Risk-Need-Responsivity (RNR)
model en het Good Lives Model (GLM). De tweede wordt volgend college besproken
en is het theoretische biopsychosociale model.
Casus Barry: Barry werd geboren als kind van een moordenaar: zijn vader zat al in
de gevangenis toen Barry drie jaar oud was. Zijn moeder moest voor hem en zijn
broertje de kost verdienen en was daardoor weinig thuis. Barry leefde samen met zijn
broertje veel op straat en leerde al vroeg dat je voor jezelf moet zorgen anders kan
het slecht met je aflopen. Barry was zelf al vanaf zijn puberteit een bekende van de
politie. Ook als kind was hij niet de gemakkelijkste en moest diverse malen van
scholen wisselen i.v.m. het pesten van jongere kinderen, spijbelen, en liegen. Hij
maakte uiteindelijk het speciaal onderwijs niet af. Hij was een van de leiders van het
groepje jongeren dat kattenkwaad uithaalde in de buurt. Terwijl het bij de meeste
anderen beperkt bleef tot het bekladden van bushokjes en in een fiets in elkaar
trappen, had hij op zijn 16e al een strafblad met o.a. het beschadigen van drie auto’s
en tasdiefstallen. De meeste van zijn vrienden maakten hun school af en vonden
een baan. Barry daarentegen hield zich bezig met drugs dealen en kreeg een
vriendin die regelmatig voor geld met zijn vrienden naar bed ging en aan hem het
geld afdroeg. Toen zij dat niet meer wilde doen, sloeg hij haar in elkaar, zodat ze in
het ziekenhuis terecht kwam. Na een jaar gevangenis straf leek hij zijn leven een
tijdje te beteren en vond hij werk in een fabriek. Een paar maanden later nam hij
ontslag, want hij vond het werk te saai en verdiende hij veel makkelijker geld met
drugs. Toen hij op zijn 18e veroordeeld werd voor moord, vertelde hij dat hij stemmen
hoorde die hem verteld hadden deze man te vermoorden. In de rechtbank kwam hij
er later achter dat het niet gunstig voor hem was dat hij deed alsof hij schizofreen
was en gaf daarom uiteindelijk toe dat hij de moord had gepleegd.
Heel lang was er een houding van dat behandeling niet werkt bij (zware)
delinquenten (jaren ‘70/’80). Dit werk ook bevestigt door een report van Martinson et
