Samenvatting Theoretische Criminologie
Het vak Theoretische Criminologie beoogt u inzicht te bieden in
(1) waarom bepaalde vraagstukken in de criminologie opkomen
(2) de wijze waarop wetenschappelijke kennis van criminaliteit wordt opgebouwd
(3) de verschillende verklaringen van criminaliteit en crimineel gedrag en
(4) de mogelijkheden om verschillende theorieën toe te passen en te integreren. De opbouw van het
vak weerspiegelt deze vier elementen.
Week 1, H1 Criminological Theory ‘The Context en Consequenses of Theory’
Theorieën zijn erg belangrijk om criminaliteit te kunnen begrijpen. Mensen nemen maatregelen
tegen criminaiteit om zich veiliger te voelen. De media rapporteert veel over criminaliteit en
daardoor maak je veel mensen ongevoelig voor het geweld in de maatschappij, dat onderwerp krijgt
meer aandacht.
Sommige gebieden van criminaliteit krijgen weinig tot geen aandacht van de politie omdat ze niet op
straat worden begaan. Te denken valt bijvoorbeeld aan huiselijk geweld, kindermisbruik, aanranding
van echtgenote maar ook witteboordencriminaliteit.
Criminaliteit is een belangrijk kenmerk voor de maatschappij.
Vergelijking met andere landen is moeilijk, want wat is er bij hun illegaal en hoe verzamelen zij data?
Tevens zijn er frappante verschillen te vinden binnen één gemeenschap.
Theory in Social Context
Heel veel mensen hebben allemaal hun eigen meningen en theorieën over criminaliteit. ‘Social
experiences shape the ways in which people come to think about crime’:
1. Niet alleen bij de algemene maatschappije hebben de levenservaringen invloed op hun
theorieën over criminaliteit. Na criminaliteit echt bestudeerd te hebben zal weinig worden
omgezet in een totaal andere manier van denken over criminaliteit.
2. If social experiences influence attitudes about criminality, then as society changes – as
people come to have different experiences – views about crime will change as well.
3. Our third point in this section is that your (and your) thinking about crime undoubtedly
(beslist) had been conditioned (bepalen) by your social experiences.
Theory and Policy: Ideas Have Consequences
Theorieën is vaak niet meer dan het herklauwen van lege gezegdes. Buitensporigheid is een kostelijk
probleem, mensen verliezen hun eigendom en soms zelfs hun leven. De discussie laat zien dat de
realisatie van de verschillende theorieën ook verschillende manieren voorstellen om criminaliteit te
verminderen. Maar de relatie tussen theorie en politie is niet eenvoudig. Soms komen er theorieën
tevoorschijn en dan vergt dat verandering voor de politie. ‘As theories of crime change, so do
criminal justice policies’.
Context, Theory, and Policy: Plan of the Book
Samenhang tussen het sociale verband, criminele theorieën en criminele rechtersbeleiden.
Inventing criminology: mainstream theories
-The Classical School, H2. Enlightenment – mid 1700s tot late 1700s. De klassieke school
argumenteert dat de criminele wet zou kunnen hervormen zodat het open/eerlijk/geschikt is en
genoeg straf zou bezitten om mensen te weerhouden om de wet te breken. Voorloper van de
rationele keuze theorie en afschrikking.
,- Early positivist school – biological positivism. Rise of social Darwinism, science, ans medicine –
mid-1800s into 1900s. Chapter 2.
Het klassieke paradigma
Het klassieke paradigma gaat uit van een rationeel mensbeeld. Delinquent en crimineel gedrag wordt
gezien in termen van vrije wil of keuze. Dit heeft individuele verantwoordelijkheid tot gevolg
waardoor er mogelijkheid is tot repressie: straf. Het klassieke paradigma heeft officieel zijn wortels in
het 'sociaal-contract denken' en het 'utilitarisme', alhoewel de link met het Christelijk denken niet
worden onderschat of vergeten [1]. Volgende stromingen kunnen onderscheiden worden:
Afschrikking
Volgens het principe dat handelingen achterwege worden gelaten vanwege de negatieve gevolgen
ervan. Zo komt men tot de overtuiging dat men straffen moet opleggen om mensen af te schrikken
delicten te plegen, zowel individueel (de persoon, dader zelf, om te voorkomen dat deze opnieuw
strafbare feiten begaat; dat heet speciale preventie) als algemeen (potentiële daders en de
samenleving als geheel, ter voorkoming van criminaliteit, de generale preventie)
Situationele benadering en gelegenheidstheorie
Niet persoonsgebonden, maar omgevingsgebonden factoren liggen aan de basis van criminaliteit.
Steden zijn onveilig vanwege de gelegenheid tot criminaliteit die er is.
De routine activitiesbenadering
Een macro-sociologische verklaring die stelt dat criminaliteit functie is van toeval en van het
tegelijkertijd optreden van aanwezigheid van gemotiveerde daders, een aantrekkelijk doelwit en
afwezigheid van adequaat toezicht.
Rechts realisme
Het Rechts realisme legt de nadruk op de kosten/baten en daarin vooral op de kosten (kosten
verhogen of baten verlagen). Men moet vooral de nadruk leggen op zekerheid van de straf en op
snelheid van straf, niet op de zwaarte van de straf want dit zou tot wraak leiden. Dus de pakkans,
veroordelingskans en de kans op gevangenisstraf. Aan de kant van de baten moet de
aantrekkelijkheid van alternatieven worden verhoogd.
-Chicago School, anomie-strain, control-mainstream criminology. Mass integration, the Great
Depression, and post-World War II sability – 1900 to the early 1960s. H3,4,5 en 6.
Chicago School
Criminaliteit wordt veroorzaakt door 2 factoren: de demografische en geografische aspecten van een
wijk enerzijds (vb. verschillende bevolkingsgroepen, de inplanting in de stad). Zij zagen criminaliteit
niet langer als een biologisch, maar als een sociologisch proces. Ze legden verbanden met de
organisatie van buurten en wijken, ze namen het als een soort indicator voor het risico op
criminaliteit.
Anomietheorie
Het centrale begrip in deze theorie van Merton is 'anomie', dit is een situatie veroorzaakt door
spanning ('strain towards anomie') tussen de doelstelling van de samenleving en de middelen om
deze te realiseren. Hierop zijn volgens Merton verschillende mogelijkheden tot aanpassing:
conformiteit, innovatie, ritualisme, terugtrekken, rebellie. Vooral in het geval van innovatie kan deze
spanning een voedingsbodem voor criminaliteit zijn.
Controletheorieën
Waar bij voorgaande theorieën de centrale vraag was waarom mensen criminaliteit begaan wordt bij
controletheorieën de vraag omgekeerd: waarom zijn mensen normconform? Waarom volgen ze de
, norm, de wetten? Vanuit de controlebenadering wordt crimineel gedrag verklaard vanuit
mechanismen die het menselijk gedrag controleren. Bij de delinquent is er dan een defect in deze
mechanismen.
-Labeling, conflict, Marxist, feminist, white-collar – critical criminology. Social turmoil – 1965 to late
1970s. H7, 8, 9, 10 and 15
Labeling
Bij 'Labeling' is er een omkering van de causaliteit. Crimineel gedrag leidt niet tot maatschappelijke
reactie, maar maatschappelijke reactie leidt tot crimineel gedrag waardoor er een ’selffulfilling
prophecy’ is. Het individu krijgt een bepaald label toegeschreven en gaat na verloop van tijd zich
werkelijk naar dit, al dan niet juist toegeschreven, label gedragen.
Conflictsociologische benadering
In deze benadering gaat men ervan uit dat samenlevingen weinig consensueel zijn inzake waarden en
normen, maar het tegenovergestelde: conflictueel. Criminaliteit vloeit dan namelijk voort uit de
ongelijke verdeling van macht/invloed of verwerving van macht/invloed. Deze die de macht
verworven hebben zullen deze die zich hiertegen afzetten als crimineel beschouwen.
Kritische socialecontroletheorie
Het centrale begrip is hier 'Maatschappijbeheersing', dit is een mechanisme waarmee de
maatschappij in evenwicht wordt gehouden en waarmee afwijkingen van het gangbare patroon
worden gecorrigeerd.
Feminisme en genderbenadering
Het feminisme is een combinatie en wisselwerking tussen theorie en praktijk, waarbij een vrouwen-
of genderperspectief vooropgesteld wordt, meestal met aandacht voor andere
uitsluitingsmechanismen. Het fundamentele is de zoektocht naar en de erkenning van de complexe
en diepgaande invloed van gender op de sociale realiteit, waarbij macht een centraal concept is. Men
heeft een emancipatorisch engagement om de scheve machtsverhoudingen te analyseren,
bekritiseren, te veranderen en uit de wereld te helpen.
Met het concept 'Gender' wordt bedoeld dat mannelijkheid en vrouwelijkheid slechts sociale
discursieve constructies zijn, toegeschreven aan het lichaam van de man en de vrouw. In de praktijk
zit men dus met arbitraire ideaaltypes van 'de man' en 'de vrouw' toegeschreven aan de biologische
dualiteit tussen man en vrouw waardoor deze als natuurlijke, evident, onveranderlijk en vast worden
beschouwd. Een fenomeen bekeken via een gender-bril leidt tot een complexe analyse van de
gevolgen van dit toegeschreven 'gender'.
-Deterrence, rational choice, broken windows, moral poverty, routine activity, environmental –
rejucting mainstream ans critical criminology. Conservative era – 1980 to the early 1990s, and
beyond. H12, 13.
Afschrikking
Volgens het principe dat handelingen achterwege worden gelaten vanwege de negatieve gevolgen
ervan. Zo komt men tot de overtuiging dat men straffen moet opleggen om mensen af te schrikken
delicten te plegen, zowel individueel (de persoon, dader zelf, om te voorkomen dat deze opnieuw
strafbare feiten begaat; dat heet speciale preventie) als algemeen (potentiële daders en de
samenleving als geheel, ter voorkoming van criminaliteit, de generale preventie)
Het vak Theoretische Criminologie beoogt u inzicht te bieden in
(1) waarom bepaalde vraagstukken in de criminologie opkomen
(2) de wijze waarop wetenschappelijke kennis van criminaliteit wordt opgebouwd
(3) de verschillende verklaringen van criminaliteit en crimineel gedrag en
(4) de mogelijkheden om verschillende theorieën toe te passen en te integreren. De opbouw van het
vak weerspiegelt deze vier elementen.
Week 1, H1 Criminological Theory ‘The Context en Consequenses of Theory’
Theorieën zijn erg belangrijk om criminaliteit te kunnen begrijpen. Mensen nemen maatregelen
tegen criminaiteit om zich veiliger te voelen. De media rapporteert veel over criminaliteit en
daardoor maak je veel mensen ongevoelig voor het geweld in de maatschappij, dat onderwerp krijgt
meer aandacht.
Sommige gebieden van criminaliteit krijgen weinig tot geen aandacht van de politie omdat ze niet op
straat worden begaan. Te denken valt bijvoorbeeld aan huiselijk geweld, kindermisbruik, aanranding
van echtgenote maar ook witteboordencriminaliteit.
Criminaliteit is een belangrijk kenmerk voor de maatschappij.
Vergelijking met andere landen is moeilijk, want wat is er bij hun illegaal en hoe verzamelen zij data?
Tevens zijn er frappante verschillen te vinden binnen één gemeenschap.
Theory in Social Context
Heel veel mensen hebben allemaal hun eigen meningen en theorieën over criminaliteit. ‘Social
experiences shape the ways in which people come to think about crime’:
1. Niet alleen bij de algemene maatschappije hebben de levenservaringen invloed op hun
theorieën over criminaliteit. Na criminaliteit echt bestudeerd te hebben zal weinig worden
omgezet in een totaal andere manier van denken over criminaliteit.
2. If social experiences influence attitudes about criminality, then as society changes – as
people come to have different experiences – views about crime will change as well.
3. Our third point in this section is that your (and your) thinking about crime undoubtedly
(beslist) had been conditioned (bepalen) by your social experiences.
Theory and Policy: Ideas Have Consequences
Theorieën is vaak niet meer dan het herklauwen van lege gezegdes. Buitensporigheid is een kostelijk
probleem, mensen verliezen hun eigendom en soms zelfs hun leven. De discussie laat zien dat de
realisatie van de verschillende theorieën ook verschillende manieren voorstellen om criminaliteit te
verminderen. Maar de relatie tussen theorie en politie is niet eenvoudig. Soms komen er theorieën
tevoorschijn en dan vergt dat verandering voor de politie. ‘As theories of crime change, so do
criminal justice policies’.
Context, Theory, and Policy: Plan of the Book
Samenhang tussen het sociale verband, criminele theorieën en criminele rechtersbeleiden.
Inventing criminology: mainstream theories
-The Classical School, H2. Enlightenment – mid 1700s tot late 1700s. De klassieke school
argumenteert dat de criminele wet zou kunnen hervormen zodat het open/eerlijk/geschikt is en
genoeg straf zou bezitten om mensen te weerhouden om de wet te breken. Voorloper van de
rationele keuze theorie en afschrikking.
,- Early positivist school – biological positivism. Rise of social Darwinism, science, ans medicine –
mid-1800s into 1900s. Chapter 2.
Het klassieke paradigma
Het klassieke paradigma gaat uit van een rationeel mensbeeld. Delinquent en crimineel gedrag wordt
gezien in termen van vrije wil of keuze. Dit heeft individuele verantwoordelijkheid tot gevolg
waardoor er mogelijkheid is tot repressie: straf. Het klassieke paradigma heeft officieel zijn wortels in
het 'sociaal-contract denken' en het 'utilitarisme', alhoewel de link met het Christelijk denken niet
worden onderschat of vergeten [1]. Volgende stromingen kunnen onderscheiden worden:
Afschrikking
Volgens het principe dat handelingen achterwege worden gelaten vanwege de negatieve gevolgen
ervan. Zo komt men tot de overtuiging dat men straffen moet opleggen om mensen af te schrikken
delicten te plegen, zowel individueel (de persoon, dader zelf, om te voorkomen dat deze opnieuw
strafbare feiten begaat; dat heet speciale preventie) als algemeen (potentiële daders en de
samenleving als geheel, ter voorkoming van criminaliteit, de generale preventie)
Situationele benadering en gelegenheidstheorie
Niet persoonsgebonden, maar omgevingsgebonden factoren liggen aan de basis van criminaliteit.
Steden zijn onveilig vanwege de gelegenheid tot criminaliteit die er is.
De routine activitiesbenadering
Een macro-sociologische verklaring die stelt dat criminaliteit functie is van toeval en van het
tegelijkertijd optreden van aanwezigheid van gemotiveerde daders, een aantrekkelijk doelwit en
afwezigheid van adequaat toezicht.
Rechts realisme
Het Rechts realisme legt de nadruk op de kosten/baten en daarin vooral op de kosten (kosten
verhogen of baten verlagen). Men moet vooral de nadruk leggen op zekerheid van de straf en op
snelheid van straf, niet op de zwaarte van de straf want dit zou tot wraak leiden. Dus de pakkans,
veroordelingskans en de kans op gevangenisstraf. Aan de kant van de baten moet de
aantrekkelijkheid van alternatieven worden verhoogd.
-Chicago School, anomie-strain, control-mainstream criminology. Mass integration, the Great
Depression, and post-World War II sability – 1900 to the early 1960s. H3,4,5 en 6.
Chicago School
Criminaliteit wordt veroorzaakt door 2 factoren: de demografische en geografische aspecten van een
wijk enerzijds (vb. verschillende bevolkingsgroepen, de inplanting in de stad). Zij zagen criminaliteit
niet langer als een biologisch, maar als een sociologisch proces. Ze legden verbanden met de
organisatie van buurten en wijken, ze namen het als een soort indicator voor het risico op
criminaliteit.
Anomietheorie
Het centrale begrip in deze theorie van Merton is 'anomie', dit is een situatie veroorzaakt door
spanning ('strain towards anomie') tussen de doelstelling van de samenleving en de middelen om
deze te realiseren. Hierop zijn volgens Merton verschillende mogelijkheden tot aanpassing:
conformiteit, innovatie, ritualisme, terugtrekken, rebellie. Vooral in het geval van innovatie kan deze
spanning een voedingsbodem voor criminaliteit zijn.
Controletheorieën
Waar bij voorgaande theorieën de centrale vraag was waarom mensen criminaliteit begaan wordt bij
controletheorieën de vraag omgekeerd: waarom zijn mensen normconform? Waarom volgen ze de
, norm, de wetten? Vanuit de controlebenadering wordt crimineel gedrag verklaard vanuit
mechanismen die het menselijk gedrag controleren. Bij de delinquent is er dan een defect in deze
mechanismen.
-Labeling, conflict, Marxist, feminist, white-collar – critical criminology. Social turmoil – 1965 to late
1970s. H7, 8, 9, 10 and 15
Labeling
Bij 'Labeling' is er een omkering van de causaliteit. Crimineel gedrag leidt niet tot maatschappelijke
reactie, maar maatschappelijke reactie leidt tot crimineel gedrag waardoor er een ’selffulfilling
prophecy’ is. Het individu krijgt een bepaald label toegeschreven en gaat na verloop van tijd zich
werkelijk naar dit, al dan niet juist toegeschreven, label gedragen.
Conflictsociologische benadering
In deze benadering gaat men ervan uit dat samenlevingen weinig consensueel zijn inzake waarden en
normen, maar het tegenovergestelde: conflictueel. Criminaliteit vloeit dan namelijk voort uit de
ongelijke verdeling van macht/invloed of verwerving van macht/invloed. Deze die de macht
verworven hebben zullen deze die zich hiertegen afzetten als crimineel beschouwen.
Kritische socialecontroletheorie
Het centrale begrip is hier 'Maatschappijbeheersing', dit is een mechanisme waarmee de
maatschappij in evenwicht wordt gehouden en waarmee afwijkingen van het gangbare patroon
worden gecorrigeerd.
Feminisme en genderbenadering
Het feminisme is een combinatie en wisselwerking tussen theorie en praktijk, waarbij een vrouwen-
of genderperspectief vooropgesteld wordt, meestal met aandacht voor andere
uitsluitingsmechanismen. Het fundamentele is de zoektocht naar en de erkenning van de complexe
en diepgaande invloed van gender op de sociale realiteit, waarbij macht een centraal concept is. Men
heeft een emancipatorisch engagement om de scheve machtsverhoudingen te analyseren,
bekritiseren, te veranderen en uit de wereld te helpen.
Met het concept 'Gender' wordt bedoeld dat mannelijkheid en vrouwelijkheid slechts sociale
discursieve constructies zijn, toegeschreven aan het lichaam van de man en de vrouw. In de praktijk
zit men dus met arbitraire ideaaltypes van 'de man' en 'de vrouw' toegeschreven aan de biologische
dualiteit tussen man en vrouw waardoor deze als natuurlijke, evident, onveranderlijk en vast worden
beschouwd. Een fenomeen bekeken via een gender-bril leidt tot een complexe analyse van de
gevolgen van dit toegeschreven 'gender'.
-Deterrence, rational choice, broken windows, moral poverty, routine activity, environmental –
rejucting mainstream ans critical criminology. Conservative era – 1980 to the early 1990s, and
beyond. H12, 13.
Afschrikking
Volgens het principe dat handelingen achterwege worden gelaten vanwege de negatieve gevolgen
ervan. Zo komt men tot de overtuiging dat men straffen moet opleggen om mensen af te schrikken
delicten te plegen, zowel individueel (de persoon, dader zelf, om te voorkomen dat deze opnieuw
strafbare feiten begaat; dat heet speciale preventie) als algemeen (potentiële daders en de
samenleving als geheel, ter voorkoming van criminaliteit, de generale preventie)
