Jeugdprofessionals en transformeren jeugdbeleid – Jan Bekker en
Toby Witte
Hoofdstuk 1 Jeugdbeleid in Nederland
1.1 Beleid en overheid
De overheid voert beleid, maar ook andere organisaties, instelling en bedrijven voeren
beleid. Dit wordt instellingsbeleid genoemd. Het is belangrijk dat het beleid van de overheid
en dat van instelling en bedrijven redelijk op elkaar afgestemd zijn.
- Beleid = het kiezen van doelen, het effectief (doelgericht) en efficiënt (doelmatig)
inzetten van middelen in een bepaalde tijdsvolgorde.
Het beleid bevat dus 3 belangrijke, samenhangende onderdelen: doelen, middelen en
tijdsvolgorde
Het beleid gaat zowel over resultaten als over maatregelen en is bedoeld voor jeugd en
gezinnen of is gericht op specifieke probleemvelden. Het voortijdig schoolverlaten is een
voorbeeld van een maatschappelijk probleem, omdat jongeren zonder startkwalificatie
minder kan smaken op de arbeidsmarkt. Het terugdringen van vroegtijdig schoolverlaten is
daarom een beleidsdoel van de overheid. Om dit te bereiken kunnen middelen of
maatregelen worden ingezet zoals bijvoorbeeld een stengere leerplicht. Deze middelen
worden dan voor een bepaalde periode ingezet. Binnen deze periode en na afloopt wordt
bekeken of het doel is bereikt of dat het beleid (deels) moet worden gestopt of voor een
nieuwe periode moet worden voortgezet.
Binnen het jeugd- en gezinsbeleid kan curatief (genezend), preventief (voorkomend) en
repressief (onderdrukkend) beleid onderscheiden worden:
- Curatief beleid = gericht op het beperken van de negatieve gevolgen van een situatie
of gebeurtenis door achteraf maatregelen te treffen voortijdige schoolverlaters
keren terug naar school.
- Preventief beleid = het voorkomen van een ongewenste situatie door voortijdig
maatregelen te nemen
- Repressief beleid = het onderdrukken van een ongewenste situatie. Het toepassen
van drang- en dwangmaatregelen in het jeugd- en gezinsbeleid via de Raad voor
Kinderbescherming een gezinscoach opgelegd krijgen en deze moet verplicht
geaccepteerd worden.
De overheid is het hoogst bevoegde gezag op een bepaald gebied en bestaat uit
bestuurders, bestuursorganen en het ambtelijke apparaat.
De kerntaken die de overheid uitvoert zijn:
- Zorgen voor openbare orde en veiligheid.
- Zorgen voor sociaaleconomische zaken als werkgelegenheid, sociale zekerheid en
arbeidsomstandigheden.
- Zorgen voor sociaal-culturele zaken als welzijn, onderwijs, volksgezondheid en kunst.
, 1.2 Jeugd als beleidsprobleem en -vraagstuk
De laatste tijd is er veel gezeur van bewoners rondom overlast van jongeren. Er zijn een
aantal dingen bedacht om het gedrag van de jeugd en problemen met en tussen jongeren te
kanaliseren (=bevaarbaar maken).
Er wordt gesproken van getemde en ongetemde beleidsproblemen:
- Getemde problemen = hierbij gaat het om relatief eenvoudige kwesties waarvan
deskundigen weten hoe deze in elkaar steken en hoe deze door middel van beleid
(doel, middelen en planning) zijn op te lossen.
- Ongetemde problemen = de kennis en inzichten van professionals lopen uiteen. Ze
verschillen van mening over de oplossing. Bijvoorbeeld over jeugdcriminaliteit.
In het boek Grenzeloze generatie wordt gezegd dat jongeren nu vooral op zichzelf en het
eigen netwerk gericht zijn. In hun leven staan genieten en consumeren centraal. Dit leidt
ertoe dat jongeren zich minder zorgen maken over anderen en weinig actief bijdragen aan
de gemeenschap.
1.3 Jeugdbeleid door de tijd heen
1874: kinderwetje van Van Houten. Afschaffing van kinderarbeid
1899: Nederlandse Bond tot kinderbescherming
1901: invoering van de leerplichtwet
1901: Kinderwetten. De opvoedingsplicht van ouders werd hierin geregeld. Dit hield in dat
als de opvoeding tekortschoot of dreigde te ontsporen, de overheid het recht kreeg om in te
grijpen in het gezin.
1915: staatscommissie tot onderzoek naar de ontwikkeling van jeugdige personen ingesteld
naar aanleiding van klachten over de baldadigheid van jongeren.
1919: de voortgaande industrialisatie, urbanisatie en de effecten van de Eerste
Wereldoorlog hadden een negatieve invloed op het gedrag van jongeren. Het was nodig om
jongeren te vormen en te beschaven. De toekomstige kwaliteit van de samenleving hing
namelijk af van de kwaliteit van de opvoeding en scholing van jongeren.
1921: Ondertoezichtstelling en de aanstelling van kinderrechters
1945: er was een angst dat jongeren door de bezettingsjaren meegesleurd zouden worden
door het hoge tempo waarin Nederland moderniseerde.
1952: een Ministerie van Maatschappelijk werk werd opgericht dat zich bezig ging houden
met het opgroeiproces van kind tot jongvolwassene. Jongeren moesten begeleid worden in
hun gedragingen en ontwikkelingen en niet worden onderdrukt.
1965-1982: vorming Nederlandse verzorgingsstaat. Het jeugdbeleid kenmerkte zich door een
curatieve en preventieve aanpak.
1982: nieuw Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (WVC). Deze had een
nieuwe missie en visie namelijk: van verzorgingsstaat naar een zorgzame samenleving.
1985: een voorstel tot de Wet op de Jeugdhulpverlening aan de Tweede Kamer.
1989: De Wet van Jeugdhulpverlening kwam van kracht. Het uitgangspunt was tijdige,
preventieve, kortdurende hulpverlening dicht bij huis.
1993: Kabinet-Lubbers zette zich in op risicojeugd. Het ministerie van WVC constateerde dat
het toekomstperspectief niet voor alle jongeren even gunstig en hoopvol was. Over 3
categorieën had het ministerie zorgen:
Jongeren die harde opvoedingsondersteuning nodig hadden
Jongeren die maatschappelijk participeerden
Toby Witte
Hoofdstuk 1 Jeugdbeleid in Nederland
1.1 Beleid en overheid
De overheid voert beleid, maar ook andere organisaties, instelling en bedrijven voeren
beleid. Dit wordt instellingsbeleid genoemd. Het is belangrijk dat het beleid van de overheid
en dat van instelling en bedrijven redelijk op elkaar afgestemd zijn.
- Beleid = het kiezen van doelen, het effectief (doelgericht) en efficiënt (doelmatig)
inzetten van middelen in een bepaalde tijdsvolgorde.
Het beleid bevat dus 3 belangrijke, samenhangende onderdelen: doelen, middelen en
tijdsvolgorde
Het beleid gaat zowel over resultaten als over maatregelen en is bedoeld voor jeugd en
gezinnen of is gericht op specifieke probleemvelden. Het voortijdig schoolverlaten is een
voorbeeld van een maatschappelijk probleem, omdat jongeren zonder startkwalificatie
minder kan smaken op de arbeidsmarkt. Het terugdringen van vroegtijdig schoolverlaten is
daarom een beleidsdoel van de overheid. Om dit te bereiken kunnen middelen of
maatregelen worden ingezet zoals bijvoorbeeld een stengere leerplicht. Deze middelen
worden dan voor een bepaalde periode ingezet. Binnen deze periode en na afloopt wordt
bekeken of het doel is bereikt of dat het beleid (deels) moet worden gestopt of voor een
nieuwe periode moet worden voortgezet.
Binnen het jeugd- en gezinsbeleid kan curatief (genezend), preventief (voorkomend) en
repressief (onderdrukkend) beleid onderscheiden worden:
- Curatief beleid = gericht op het beperken van de negatieve gevolgen van een situatie
of gebeurtenis door achteraf maatregelen te treffen voortijdige schoolverlaters
keren terug naar school.
- Preventief beleid = het voorkomen van een ongewenste situatie door voortijdig
maatregelen te nemen
- Repressief beleid = het onderdrukken van een ongewenste situatie. Het toepassen
van drang- en dwangmaatregelen in het jeugd- en gezinsbeleid via de Raad voor
Kinderbescherming een gezinscoach opgelegd krijgen en deze moet verplicht
geaccepteerd worden.
De overheid is het hoogst bevoegde gezag op een bepaald gebied en bestaat uit
bestuurders, bestuursorganen en het ambtelijke apparaat.
De kerntaken die de overheid uitvoert zijn:
- Zorgen voor openbare orde en veiligheid.
- Zorgen voor sociaaleconomische zaken als werkgelegenheid, sociale zekerheid en
arbeidsomstandigheden.
- Zorgen voor sociaal-culturele zaken als welzijn, onderwijs, volksgezondheid en kunst.
, 1.2 Jeugd als beleidsprobleem en -vraagstuk
De laatste tijd is er veel gezeur van bewoners rondom overlast van jongeren. Er zijn een
aantal dingen bedacht om het gedrag van de jeugd en problemen met en tussen jongeren te
kanaliseren (=bevaarbaar maken).
Er wordt gesproken van getemde en ongetemde beleidsproblemen:
- Getemde problemen = hierbij gaat het om relatief eenvoudige kwesties waarvan
deskundigen weten hoe deze in elkaar steken en hoe deze door middel van beleid
(doel, middelen en planning) zijn op te lossen.
- Ongetemde problemen = de kennis en inzichten van professionals lopen uiteen. Ze
verschillen van mening over de oplossing. Bijvoorbeeld over jeugdcriminaliteit.
In het boek Grenzeloze generatie wordt gezegd dat jongeren nu vooral op zichzelf en het
eigen netwerk gericht zijn. In hun leven staan genieten en consumeren centraal. Dit leidt
ertoe dat jongeren zich minder zorgen maken over anderen en weinig actief bijdragen aan
de gemeenschap.
1.3 Jeugdbeleid door de tijd heen
1874: kinderwetje van Van Houten. Afschaffing van kinderarbeid
1899: Nederlandse Bond tot kinderbescherming
1901: invoering van de leerplichtwet
1901: Kinderwetten. De opvoedingsplicht van ouders werd hierin geregeld. Dit hield in dat
als de opvoeding tekortschoot of dreigde te ontsporen, de overheid het recht kreeg om in te
grijpen in het gezin.
1915: staatscommissie tot onderzoek naar de ontwikkeling van jeugdige personen ingesteld
naar aanleiding van klachten over de baldadigheid van jongeren.
1919: de voortgaande industrialisatie, urbanisatie en de effecten van de Eerste
Wereldoorlog hadden een negatieve invloed op het gedrag van jongeren. Het was nodig om
jongeren te vormen en te beschaven. De toekomstige kwaliteit van de samenleving hing
namelijk af van de kwaliteit van de opvoeding en scholing van jongeren.
1921: Ondertoezichtstelling en de aanstelling van kinderrechters
1945: er was een angst dat jongeren door de bezettingsjaren meegesleurd zouden worden
door het hoge tempo waarin Nederland moderniseerde.
1952: een Ministerie van Maatschappelijk werk werd opgericht dat zich bezig ging houden
met het opgroeiproces van kind tot jongvolwassene. Jongeren moesten begeleid worden in
hun gedragingen en ontwikkelingen en niet worden onderdrukt.
1965-1982: vorming Nederlandse verzorgingsstaat. Het jeugdbeleid kenmerkte zich door een
curatieve en preventieve aanpak.
1982: nieuw Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (WVC). Deze had een
nieuwe missie en visie namelijk: van verzorgingsstaat naar een zorgzame samenleving.
1985: een voorstel tot de Wet op de Jeugdhulpverlening aan de Tweede Kamer.
1989: De Wet van Jeugdhulpverlening kwam van kracht. Het uitgangspunt was tijdige,
preventieve, kortdurende hulpverlening dicht bij huis.
1993: Kabinet-Lubbers zette zich in op risicojeugd. Het ministerie van WVC constateerde dat
het toekomstperspectief niet voor alle jongeren even gunstig en hoopvol was. Over 3
categorieën had het ministerie zorgen:
Jongeren die harde opvoedingsondersteuning nodig hadden
Jongeren die maatschappelijk participeerden
