De oude wereld
College 1: Prehistorie, de eerste beschavingen
Jagers en verzamelaars
• Mannen jagen, vrouwen verzamelen
• Door de laatste ijstijd ontstaat een nieuw soort jagers en verzamelaars
Steentijd
• Het paleolithicum, of oude steentijd. Verreweg de langste steentijd van 2,5
miljoen jaar geleden tot 10.000 jaar terug
• Het mesolithicum, of midden steentijd. Een aanduiding voor culturen van jager-
verzamelaars na het einde van de laatste ijstijd
• Het neolithicum, of jonge steentijd. Een aanduiding voor culturen waar landbouw
de belangrijkste sector van de economie was
Paleolithicum
- Ontdekking vuursteen, zeer belangrijk voor overleven
- Grof bewerkte stenen, dieren moesten van dichtbij worden gedood
- Grottekeningen, zoals bij Lascaux
Neolithicum
- Technische vaardigheden om stenen vuurstenen veel beter te bewerken
- Pijl en boog uitgevonden
- Jagen wordt ePectiever en ePicienter
- Hakbijlen worden goed bewerkt, gepolijst
- In deze periode blijven jagers en verzamelaars langer op een plek zitten
- Dit gezamenlijk vormt de neolithische revolutie: ontdekking van de landbouw
• Neolithische revolutie vond plaats ongeveer 14.000 jaar voor de industriële
revolutie
Otzi gevonden
- Gedood zo’n 3000 voor christus
- Zelf zijn maaginhoud is bewaard gebleven
- Koper gevonden: wat geassocieerd werd met landbouw
De neolithische revolutie ontstond vooral langs rivieren en regenwouden
De eerste beschavingen: Mesopotamië
- Gebied tussen de Eufraat en de Tigris
- In Mesopotamië eerste tekenen neolithische revolutie
- Opkomst veeteelt
- Opkomst beschavingen
- Eerste nederzettingen zo’n 9000 voor christus
- Van jagers en verzamelaars naar boeren
,Göbleki Tepe
- Gevonden nederzetting in Turkije. Mogelijk 12000 jaar oud en dan is het de oudste
nederzetting
Eerste beschavingen rond rivieren: eerste steden
- Sedentair vs nomaden
- Irrigatie, kunstmatig en natuurlijk
Centrale vragen jagen en verzamelaars en het verschil met boeren
• Jagers/verzamelaars: eet ik vanavond?
• Landbouwgemeenschap: wat eet ik vanavond?
Handwerkslieden rond 3000 voor christus
- Timmerlui, wevers, leerlooiers
- Schrijvers
- Ambtenaren
- Kooplui
- Priesters
Bij de eerste beschavingen ontstond ook voor het eerst sociale lagen
Zo is de Koning:
• Legerleider
• Ordebewaker
• Opperste rechter
• Opperpriester
• Plaatsvervanger van God of God
Neolithische revolutie positief?
• Landbouw is een stelsel van hard werken, uitbuiting, gebondenheid en eenzijdige
voeding
• Sociale ongelijkheid, hongersnoden, overbevolking en oorlog
• Eerste conflicten/oorlogen ontstaan
• Neolithische revolutie op het gebied van gezondheid bovendien totaal niet
positief: de maag van mensen was niet gewend aan zuivel
De Soemeriërs
- Stadstaten
- Vorst (paleis)
- Priester (tempel)
Tempel (Ziggoerat) centraal (belangrijkste is Uruk)
1. Godsdienstig centrum
2. Economisch centrum
3. Administratief centrum
• Een schrift is om bovengenoemde noodzakelijk. 3400 voor christus ontstaat het
spijkerschrift voor administratie en opschrijven van regels.
, Soemeriërs verantwoordelijk voor
- Het schrift
- Rekenkunde
- Sterrenkunde
- Plantkunde
- Geneeskunde
• Kortom: grote invloed op kunst, wetenschap, architectuur en literatuur
Someriërs worden overgenomen door Akkadiers
• Geregeerd door Sargon de Grote
• Hoofdstad Akkad (2300 voor christus gesticht door Sargon de Grote)
• Het Godenrijk
• Akkadiers waren Semieten: ze spraken Arabisch en Hebreeuws
• Akkadiërs hebben veel van de Soemerische beschaving overgenomen
Na de Akkadiërs komen de Soemeriërs weer aan de macht
• Soemerische renaissance (2100-2000 voor christus)
• Derde dynastie van Ur creëerde opnieuw een groot rijk in Mesopotamië
Het rijk van Ur
- Ging weer te gronde door infiltratie van vreemdelingen
- Geplunderd door Elamieten uit Zuid-West Iran
- Verzwakt door Amorieten: nomaden uit het westen die west-semitisch spraken
Tabel 1: het Godenrijk
Het Godenrijk
Naam God Functie
An/Anu Hemelgod
Enlil Schepper, scheidde hemel en aarde,
akkerbouw
Marduk Stadgod van Babylon
Assur Stadgod van Assur
Enki/EA Watergod
Ischkur/Adad Regengod
Inanna/Ischtar Liefde, seks, vruchtbaarheid
Assyrië en Babylonië
- Leefgebied van de Amorieten
- Infiltratie in een cultuurland door een half-nomadische bevolkingsgroep
- In Assur, Babylon en Mari kwamen Amorieten aan de macht
• Soemerisch en Akkadisch bleven de geschreven talen
Akkadische dialecten
1. Assyrisch
2. Babylonisch
College 1: Prehistorie, de eerste beschavingen
Jagers en verzamelaars
• Mannen jagen, vrouwen verzamelen
• Door de laatste ijstijd ontstaat een nieuw soort jagers en verzamelaars
Steentijd
• Het paleolithicum, of oude steentijd. Verreweg de langste steentijd van 2,5
miljoen jaar geleden tot 10.000 jaar terug
• Het mesolithicum, of midden steentijd. Een aanduiding voor culturen van jager-
verzamelaars na het einde van de laatste ijstijd
• Het neolithicum, of jonge steentijd. Een aanduiding voor culturen waar landbouw
de belangrijkste sector van de economie was
Paleolithicum
- Ontdekking vuursteen, zeer belangrijk voor overleven
- Grof bewerkte stenen, dieren moesten van dichtbij worden gedood
- Grottekeningen, zoals bij Lascaux
Neolithicum
- Technische vaardigheden om stenen vuurstenen veel beter te bewerken
- Pijl en boog uitgevonden
- Jagen wordt ePectiever en ePicienter
- Hakbijlen worden goed bewerkt, gepolijst
- In deze periode blijven jagers en verzamelaars langer op een plek zitten
- Dit gezamenlijk vormt de neolithische revolutie: ontdekking van de landbouw
• Neolithische revolutie vond plaats ongeveer 14.000 jaar voor de industriële
revolutie
Otzi gevonden
- Gedood zo’n 3000 voor christus
- Zelf zijn maaginhoud is bewaard gebleven
- Koper gevonden: wat geassocieerd werd met landbouw
De neolithische revolutie ontstond vooral langs rivieren en regenwouden
De eerste beschavingen: Mesopotamië
- Gebied tussen de Eufraat en de Tigris
- In Mesopotamië eerste tekenen neolithische revolutie
- Opkomst veeteelt
- Opkomst beschavingen
- Eerste nederzettingen zo’n 9000 voor christus
- Van jagers en verzamelaars naar boeren
,Göbleki Tepe
- Gevonden nederzetting in Turkije. Mogelijk 12000 jaar oud en dan is het de oudste
nederzetting
Eerste beschavingen rond rivieren: eerste steden
- Sedentair vs nomaden
- Irrigatie, kunstmatig en natuurlijk
Centrale vragen jagen en verzamelaars en het verschil met boeren
• Jagers/verzamelaars: eet ik vanavond?
• Landbouwgemeenschap: wat eet ik vanavond?
Handwerkslieden rond 3000 voor christus
- Timmerlui, wevers, leerlooiers
- Schrijvers
- Ambtenaren
- Kooplui
- Priesters
Bij de eerste beschavingen ontstond ook voor het eerst sociale lagen
Zo is de Koning:
• Legerleider
• Ordebewaker
• Opperste rechter
• Opperpriester
• Plaatsvervanger van God of God
Neolithische revolutie positief?
• Landbouw is een stelsel van hard werken, uitbuiting, gebondenheid en eenzijdige
voeding
• Sociale ongelijkheid, hongersnoden, overbevolking en oorlog
• Eerste conflicten/oorlogen ontstaan
• Neolithische revolutie op het gebied van gezondheid bovendien totaal niet
positief: de maag van mensen was niet gewend aan zuivel
De Soemeriërs
- Stadstaten
- Vorst (paleis)
- Priester (tempel)
Tempel (Ziggoerat) centraal (belangrijkste is Uruk)
1. Godsdienstig centrum
2. Economisch centrum
3. Administratief centrum
• Een schrift is om bovengenoemde noodzakelijk. 3400 voor christus ontstaat het
spijkerschrift voor administratie en opschrijven van regels.
, Soemeriërs verantwoordelijk voor
- Het schrift
- Rekenkunde
- Sterrenkunde
- Plantkunde
- Geneeskunde
• Kortom: grote invloed op kunst, wetenschap, architectuur en literatuur
Someriërs worden overgenomen door Akkadiers
• Geregeerd door Sargon de Grote
• Hoofdstad Akkad (2300 voor christus gesticht door Sargon de Grote)
• Het Godenrijk
• Akkadiers waren Semieten: ze spraken Arabisch en Hebreeuws
• Akkadiërs hebben veel van de Soemerische beschaving overgenomen
Na de Akkadiërs komen de Soemeriërs weer aan de macht
• Soemerische renaissance (2100-2000 voor christus)
• Derde dynastie van Ur creëerde opnieuw een groot rijk in Mesopotamië
Het rijk van Ur
- Ging weer te gronde door infiltratie van vreemdelingen
- Geplunderd door Elamieten uit Zuid-West Iran
- Verzwakt door Amorieten: nomaden uit het westen die west-semitisch spraken
Tabel 1: het Godenrijk
Het Godenrijk
Naam God Functie
An/Anu Hemelgod
Enlil Schepper, scheidde hemel en aarde,
akkerbouw
Marduk Stadgod van Babylon
Assur Stadgod van Assur
Enki/EA Watergod
Ischkur/Adad Regengod
Inanna/Ischtar Liefde, seks, vruchtbaarheid
Assyrië en Babylonië
- Leefgebied van de Amorieten
- Infiltratie in een cultuurland door een half-nomadische bevolkingsgroep
- In Assur, Babylon en Mari kwamen Amorieten aan de macht
• Soemerisch en Akkadisch bleven de geschreven talen
Akkadische dialecten
1. Assyrisch
2. Babylonisch
