WIGK
FORENSISCHE
PSYCHOPATHOLOGIE
Broeke, Kim ten
HSLeiden
,Bijeenkomst 1: Forensische psychopathologie (en
begeleiding tijdens opsluiting)
Forensisch
- “(juridisch)" betrekking hebbend op justitie.
Psychopathologie is de leer van de psychische ziekte (geestelijk en psychologisch) of
lijden of van de handelingen en ervaringen die kunnen wijzen op een psychische ziekte of
handicap. Psychopathologie is een deelgebied van de psychologie en de psychiatrie. Het is
deels ook een beschrijvende of descriptieve wetenschap van psychische ziektebeelden.
Leerdoelen
1. De student is zich bewust van de ethische dilemma’s die het spanningsveld tussen
dwang en drang enerzijds en het hybride werken en een optimaal leer- en leefklimaat
anderzijds met zich mee brengt.
2. De student is in staat een ethisch dilemma in het werkveld (gedwongen kader) te
analyseren middels een ‘stappenplan’.
3. De student kan de belangrijkste psychische stoornissen binnen de forensische
psychiatrie onderscheiden en de daarbij horende criteria reproduceren.
4. De student herkent het verband tussen een psychische stoornis en het gepleegde
delict.
5. De student herkent het verband tussen een psychische stoornis en responsiviteit.
6. De student kan een (eenvoudige) risicotaxatie uitvoeren.
7. De student weet welke interventies passen bij cliënten/delinquenten met een specifieke
psychische stoornis en kan deze interventies ook aanschouwelijk maken.
Het ‘leefklimaat’ onderscheidt zich door het lang verwaarloosde begrip leefklimaat weer
centraal te stellen: het klinische leefklimaat als proeftuin van sociaal leren voor alle
deelnemers, cliënten en hulpverleners.
”Veranderingen aanbrengen in je leven, al is die weg nog zo moeilijk en onvoorspelbaar,
heeft de meeste kans van slagen als je het samen doet met anderen die zich daarvoor willen
inspannen”.
Begeleiding tijdens opsluiting
Groeneweg: een positief behandelklimaat, gekenmerkt door support en responsiviteit van
sociotherapeuten, voldoende mogelijkheden voor persoonlijke groei en een
gestructureerde, veilige atmosfeer waar cliënten en medewerkers elkaar met respect
behandelen, kan bijdragen tot stabilisatie van persoonlijkheidsproblematiek, minder
agressie, de ontwikkeling van een interne locus of control, behandelmotivatie, groei
van empathie en geweten en minder criminele cognities en denkfouten.
Medewerkers worden dagelijks geconfronteerd met een weerbarstig dilemma: voortdurend
balanceren tussen twee manieren van professioneel handelen die soms met elkaar op
gespannen voet lijken te staan.
,Medewerker: “het ene moment heb je een gesprek over leven en de zin van leven met een
patiënt en het volgende moment is er een incident en moet je er bovenop duiken”.
Behandeling werkt, maar wel onder voorwaarde van een open leefklimaat.
De belangrijkste behandelaar die dit open leefklimaat moet realiseren, is de sociotherapeut
op de leefgroep die iedere dag weer samen met zijn collega’s aan zet is om flexibiliteit en
structuur te verenigen op een leefgroep van ernstig gestoorde patiënten die als gevolg van
de gesloten setting vaak ook nog depressief of agressief zijn. “Misschien wel het moeilijkste
werk ter wereld”.
Het doel van forensische zorg is het verminderen van strafrechtelijke recidive door
patiënten en cliënten de nodige zorg en behandeling te aan bieden.
Lesopzet
Bijeenkomst 1&2: Legitimatie van dwang
Dwang en drang zijn onlosmakelijk verbonden met het werken in een gedwongen kader.
Centraal staat het gedachtegoed van Philip Zimbardo (“The Stanford Prison Experiment” en
“Het Lucifer Effect”). Er wordt daarnaast gekeken naar de kenmerkende begrippen ‘totale
inrichtingen’ en ‘hospitalisatie syndroom’ van Erving Goffman. Ten slotte wordt Hannah
Arendt aangehaald.
Bijeenkomst 4: Risicotaxatie, responsiviteit en psychische stoornis (rode draden)
- Het begrip risicotaxatie vormt de eerste rode draad binnen deze module. De centrale
vraag met betrekking tot risicotaxatie is: hoe verhoudt de stoornis zich tot risico,
gevaar en recidive?
- De tweede rode draad vormt het begrip responsiviteit (leerbaarheid);
- De derde rode draad wordt gevormd door het begrip psychische stoornis (inclusief
comorbiditeit).
, Bijeenkomst 2: Legitimatie van dwang
Geert van der Laan: “Hoe meer er gebruik wordt gemaakt van (professionele) macht, des te
meer inspanningen er moeten worden verricht om dit ten overstaan van de cliënt te
verantwoorden”.
Philip Zimbardo: “Hoe kwetsbaar zijn wij, net als Gods favoriete engel Lucifer, voor de
verleiding om anderen het ondenkbare aan te doen”.
De Amerikaanse sociaal psycholoog Philip Zimbardo betoogt, aansluitend bij de bevindingen
van Milgram, dat goede mensen in moordenaars kunnen veranderen zonder dat er sprake is
van boze opzet – net zoals Gods lievelingsengel transformeerde tot de aartsslechterik
Lucifer – als ze door specifieke omstandigheden onder druk worden
gezet.
De voedingsbodem van het kwaad:
1. Het persoon
2. De situatie
3. Het system
Het systeem in de Bronx faalt zowel in pragmatisch (recidive) als in humanitair (wandelen en
afkeer jegens autoriteiten) opzicht.
Dispositionele hypothese: men veronderstelt dat het disfunctionerende systeem een
afspiegeling vormt van de pathologie van degenen die het bevolken, zoals het ‘sadistische
karakter’ van de bewakers, of de ‘antisociale trekken’ van de gevangenen die als vanzelf
een brute bejegening rechtvaardigen, aangezien zij toch niet voor rede vatbaar zijn.
Situationele hypothese: Zimbardo stelt dat de dispositionele hypothese de aandacht afleidt
van de complexe sociale, economische en politieke krachten die tezamen de leefwereld van
een gevangenis gestalte geven.
Situationele hypothese: Men hoeft geen slecht karakter te hebben om binnen een
bepaalde context tot slecht gedrag over te gaan. Pathologisch gedrag, althans in een
gevangenissituatie, moet eerder aan de pathologie van de context toegeschreven worden
dan aan individuen.
Totale inrichting:
- Vrijwel het hele leven speelt zich af op dezelfde plaats;
- Mensen (moeten) wonen samen met leeftijdsgenoten, voor wie niet gekozen is;
- Mensen (moeten) activiteiten ondernemen met medebewoners, waar niet voor
gekozen is;
- Er is voortdurend personeel aanwezig, dat dikwijls een uniform draagt;
- Men moet zich aanpassen en schikken
Hospitalisatie syndroom:
- Afname interesse voor zichzelf en andere.
- Passiviteit verdringt activiteit, nergens meer zin in hebben;
- Afname van initiatief, alles goed vinden;
- Afhankelijk gedrag en onderdanigheid nemen toe, berustend accepteren van de
dingen zoals ze zijn;
- Steeds minder reageren op onprettig optreden van de omgeving, apathie;
- Afname van belangstelling voor kleding,
- zelfverzorging en uiterlijk;
FORENSISCHE
PSYCHOPATHOLOGIE
Broeke, Kim ten
HSLeiden
,Bijeenkomst 1: Forensische psychopathologie (en
begeleiding tijdens opsluiting)
Forensisch
- “(juridisch)" betrekking hebbend op justitie.
Psychopathologie is de leer van de psychische ziekte (geestelijk en psychologisch) of
lijden of van de handelingen en ervaringen die kunnen wijzen op een psychische ziekte of
handicap. Psychopathologie is een deelgebied van de psychologie en de psychiatrie. Het is
deels ook een beschrijvende of descriptieve wetenschap van psychische ziektebeelden.
Leerdoelen
1. De student is zich bewust van de ethische dilemma’s die het spanningsveld tussen
dwang en drang enerzijds en het hybride werken en een optimaal leer- en leefklimaat
anderzijds met zich mee brengt.
2. De student is in staat een ethisch dilemma in het werkveld (gedwongen kader) te
analyseren middels een ‘stappenplan’.
3. De student kan de belangrijkste psychische stoornissen binnen de forensische
psychiatrie onderscheiden en de daarbij horende criteria reproduceren.
4. De student herkent het verband tussen een psychische stoornis en het gepleegde
delict.
5. De student herkent het verband tussen een psychische stoornis en responsiviteit.
6. De student kan een (eenvoudige) risicotaxatie uitvoeren.
7. De student weet welke interventies passen bij cliënten/delinquenten met een specifieke
psychische stoornis en kan deze interventies ook aanschouwelijk maken.
Het ‘leefklimaat’ onderscheidt zich door het lang verwaarloosde begrip leefklimaat weer
centraal te stellen: het klinische leefklimaat als proeftuin van sociaal leren voor alle
deelnemers, cliënten en hulpverleners.
”Veranderingen aanbrengen in je leven, al is die weg nog zo moeilijk en onvoorspelbaar,
heeft de meeste kans van slagen als je het samen doet met anderen die zich daarvoor willen
inspannen”.
Begeleiding tijdens opsluiting
Groeneweg: een positief behandelklimaat, gekenmerkt door support en responsiviteit van
sociotherapeuten, voldoende mogelijkheden voor persoonlijke groei en een
gestructureerde, veilige atmosfeer waar cliënten en medewerkers elkaar met respect
behandelen, kan bijdragen tot stabilisatie van persoonlijkheidsproblematiek, minder
agressie, de ontwikkeling van een interne locus of control, behandelmotivatie, groei
van empathie en geweten en minder criminele cognities en denkfouten.
Medewerkers worden dagelijks geconfronteerd met een weerbarstig dilemma: voortdurend
balanceren tussen twee manieren van professioneel handelen die soms met elkaar op
gespannen voet lijken te staan.
,Medewerker: “het ene moment heb je een gesprek over leven en de zin van leven met een
patiënt en het volgende moment is er een incident en moet je er bovenop duiken”.
Behandeling werkt, maar wel onder voorwaarde van een open leefklimaat.
De belangrijkste behandelaar die dit open leefklimaat moet realiseren, is de sociotherapeut
op de leefgroep die iedere dag weer samen met zijn collega’s aan zet is om flexibiliteit en
structuur te verenigen op een leefgroep van ernstig gestoorde patiënten die als gevolg van
de gesloten setting vaak ook nog depressief of agressief zijn. “Misschien wel het moeilijkste
werk ter wereld”.
Het doel van forensische zorg is het verminderen van strafrechtelijke recidive door
patiënten en cliënten de nodige zorg en behandeling te aan bieden.
Lesopzet
Bijeenkomst 1&2: Legitimatie van dwang
Dwang en drang zijn onlosmakelijk verbonden met het werken in een gedwongen kader.
Centraal staat het gedachtegoed van Philip Zimbardo (“The Stanford Prison Experiment” en
“Het Lucifer Effect”). Er wordt daarnaast gekeken naar de kenmerkende begrippen ‘totale
inrichtingen’ en ‘hospitalisatie syndroom’ van Erving Goffman. Ten slotte wordt Hannah
Arendt aangehaald.
Bijeenkomst 4: Risicotaxatie, responsiviteit en psychische stoornis (rode draden)
- Het begrip risicotaxatie vormt de eerste rode draad binnen deze module. De centrale
vraag met betrekking tot risicotaxatie is: hoe verhoudt de stoornis zich tot risico,
gevaar en recidive?
- De tweede rode draad vormt het begrip responsiviteit (leerbaarheid);
- De derde rode draad wordt gevormd door het begrip psychische stoornis (inclusief
comorbiditeit).
, Bijeenkomst 2: Legitimatie van dwang
Geert van der Laan: “Hoe meer er gebruik wordt gemaakt van (professionele) macht, des te
meer inspanningen er moeten worden verricht om dit ten overstaan van de cliënt te
verantwoorden”.
Philip Zimbardo: “Hoe kwetsbaar zijn wij, net als Gods favoriete engel Lucifer, voor de
verleiding om anderen het ondenkbare aan te doen”.
De Amerikaanse sociaal psycholoog Philip Zimbardo betoogt, aansluitend bij de bevindingen
van Milgram, dat goede mensen in moordenaars kunnen veranderen zonder dat er sprake is
van boze opzet – net zoals Gods lievelingsengel transformeerde tot de aartsslechterik
Lucifer – als ze door specifieke omstandigheden onder druk worden
gezet.
De voedingsbodem van het kwaad:
1. Het persoon
2. De situatie
3. Het system
Het systeem in de Bronx faalt zowel in pragmatisch (recidive) als in humanitair (wandelen en
afkeer jegens autoriteiten) opzicht.
Dispositionele hypothese: men veronderstelt dat het disfunctionerende systeem een
afspiegeling vormt van de pathologie van degenen die het bevolken, zoals het ‘sadistische
karakter’ van de bewakers, of de ‘antisociale trekken’ van de gevangenen die als vanzelf
een brute bejegening rechtvaardigen, aangezien zij toch niet voor rede vatbaar zijn.
Situationele hypothese: Zimbardo stelt dat de dispositionele hypothese de aandacht afleidt
van de complexe sociale, economische en politieke krachten die tezamen de leefwereld van
een gevangenis gestalte geven.
Situationele hypothese: Men hoeft geen slecht karakter te hebben om binnen een
bepaalde context tot slecht gedrag over te gaan. Pathologisch gedrag, althans in een
gevangenissituatie, moet eerder aan de pathologie van de context toegeschreven worden
dan aan individuen.
Totale inrichting:
- Vrijwel het hele leven speelt zich af op dezelfde plaats;
- Mensen (moeten) wonen samen met leeftijdsgenoten, voor wie niet gekozen is;
- Mensen (moeten) activiteiten ondernemen met medebewoners, waar niet voor
gekozen is;
- Er is voortdurend personeel aanwezig, dat dikwijls een uniform draagt;
- Men moet zich aanpassen en schikken
Hospitalisatie syndroom:
- Afname interesse voor zichzelf en andere.
- Passiviteit verdringt activiteit, nergens meer zin in hebben;
- Afname van initiatief, alles goed vinden;
- Afhankelijk gedrag en onderdanigheid nemen toe, berustend accepteren van de
dingen zoals ze zijn;
- Steeds minder reageren op onprettig optreden van de omgeving, apathie;
- Afname van belangstelling voor kleding,
- zelfverzorging en uiterlijk;
