Samenvatting PSYCHOPATHOLOGIE 2.1.6

Les 1 – Hoofdstuk 12

Persoonlijkheidsstoornissen

 Excessief rigide gedragspatronen of een manier van omgaan met anderen, die
uiteindelijk negatieve consequenties heeft.

Persoonlijkheidsstoornissen gekenmerkt door:

- Dramatisch gedrag
- Emotioneel gedrag
- Wispelturig gedrag
= CLUSTER B


 Dit omvat de antisociale, borderline, histrionische en narcistische-
persoonlijkheidsstoornis.
 Mensen met deze stoornissen vertonen gedragspatronen die buitensporig,
onvoorspelbaar of egoïstisch zijn. Ook hebben ze problemen met het aangaan van
relaties.



Cluster B wordt ook wel het 'dramatische’ cluster persoonlijkheidsstoornissen genoemd.
Vanwege expressieve aard van symptomen.



Antisociale-persoonlijkheidsstoornis = een persoonlijkheidsstoornis die wordt gekenmerkt
door antisociaal en onverantwoordelijk gedrag en door gebrek aan spijt van misdaden.

 Mensen met deze stoornis zijn antisociaal omdat:
- Ze vaak rechten van anderen schenden
- Zich niet aan sociale normen en conventies storen
- In sommige gevallen overtreden ze ook de wet

Niet antisociaal omdat ze mensen vermijden, maar bijvoorbeeld omdat ze misbruik maken
van mensen. Ze hebben vaak een gemiddelde intelligentie en charme, charme dan een
aangeleerd trucje om mensen op te lichten of te bedriegen.

,Kenmerken:

- Zijn vaak impulsief
- Komen verplichtingen naar anderen niet na
- Vertonen nauwelijks angst wanneer ze met bedreigende situaties worden
geconfronteerd
- De meeste geen schuldgevoel of spijt na een misdrijf
- Straf geen of nauwelijks effect op hun gedrag



 Diagnose wordt alleen gegeven bij mensen van 18+

Echter, gedrag dat kenmerkend is voor antisociale-persoonlijkheidsstoornis begint al in de
kindertijd of adolescentie:

 Spijbelen
 Dwingen tot seksuele handelingen
 Wapens
 Liegen
 Stelen
 Mishandelen
 Fysieke wreedheden
 Mishandeling etc.



De stoornis komt het meeste voor in lagere sociaaleconomische groepen. -> reden hiervoor
is waarschijnlijk dat ze door antisociaal gedrag werk niet kunnen behouden en geen promotie
kunnen maken.

 Niet iedereen met de stoornis vertonen crimineel gedrag.

Er zijn twee dimensies van antisociale persoonlijkheid:

1. Persoonlijkheidsdimensie
- Oppervlakkige charme
- Egocentrisme
- Een gebrek aan empathie
- Gevoelloosheid tegenover anderen


2. Gedragsdimensie
- Instabiel en crimineel gedrag

, - Problemen met autoriteiten
- Instabiele relaties



4 basisfactoren of dimensies

1. Een interpersoonlijke factor  gekenmerkt door: oppervlakkigheid, pompeusheid en
onbetrouwbaarheid
2. Een affectieve factor  gekenmerkt door: gebrek aan spijt en empathisch vermogen,
onvermogen om verantwoordelijkheid te aanvaarden voor wangedrag
3. Een factor met betrekking tot een leefstijl  wordt gekenmerkt door: impulsiviteit en
gebrek aan doelen
4. Een antisociale factor  gekenmerkt door: gedragsbeheersing en antisociaal gedrag



Borderline-persoonlijkheidsstoornis

 Een persoonlijkheidsstoornis die zich kenmerkt door plotselinge stemmingswisselingen,
gebrek aan een samenhangend zelfbeeld en onvoorspelbaar, impulsief gedrag.
 En een patroon van instabiliteit in de relaties, zelfbeeld en de stemming en gebrek aan
controle over impulsen.



Een instabiliteit van het zelfbeeld of de persoonlijke identiteit, geeft knagende gevoelens van
leegte en verveling.



Kenmerken

Kerneigenschap  moeilijkheid om emoties te reguleren. Intense emotionele pijn en
chronische gevoelens van woede en om deze te beheersen.

- Kunnen niet alleen zijn en zullen wanhopige pogingen doen om gevoelens van
verlating te vermijden. -> de angst voor verlating gaan ze zich vastklampen in hun
sociale relaties -> duwen hierdoor de mensen waar ze afhankelijk van zijn vaak van
zich af.
- Hun gevoelens tegenover anderen zijn intens en wisselend. -> wisseling zit hem in:
 Extremen van ophemelen (als hun behoeften wordt voldaan)
 Verachting (als ze zich versmaad of afgewezen voelen)

, - Ze zien mensen of als helemaal goed of als helemaal fout. En schieten van het ene
uiterste, naar het andere uiterste. Daardoor vaak wisseling van partner in een reeks
korte en stormachtige relaties. Daarna, als niet aan de behoeften wordt voorzien
worden die manachtig behandeld.
- Komt vaker voor bij de vrouw
- De term 'borderline persoonlijkheid’ werd oorspronkelijk gebruikt voor mensen met
gedrag op de grens tussen neurose en psychose.  mensen met borderline houden
beter contact met de realiteit dan mensen met een psychose, hoewel ze vluchtig
psychotisch gedrag kunnen vertonen in tijden van stres.
- Instabiele stemmingen = centraal kenmerk van borderline-persoonlijkheidsstoornis ->
de stemming doorloopt het hele spectrum van woede en prikkelbaarheid tot
depressie en nervositeit.
- Chronische woede
- Verveling
- Een diep gevoel van leegte
- impulsiviteit
- Snel in gevecht gaan met anderen of dingen stuk gooien
- Hypergevoelig voor afwijzing en kunnen bij een kleine afwijzing heftig reageren
- Impulsieve en onvoorspelbare gedrag is vaak zelfreductief, zoals zelf automutilatie,
suïcidale neigingen of pogingen tot zelfdoding. Zeker wanneer onderliggende
gevoelens van verlatingsangst zijn aangewakkerd. maar ook impulsief in bv veel geld
uitgeven tijdens winkelen, gokken, winkeldiefstal, drugmisbruik etc.
- Maladaptief gedrag zoals snijden, drugsgebruik en woedende uitvallen kunnen een
poging zijn deze interne gevoelens onder controle te krijgen.



Kan zich vroeg in de adolescentie uiten, maar pas later in de adolescentie of vroege
volwassenheid formeel worden gediagnosticeerd.



- Slechte schoolprestaties en emotionele instabiliteit
- Impulsiviteit neemt af na ouder worden



Mensen met borderline-persoonlijkheidsstoornis vaak verstoorde relaties met hun
gezinsleden. Vaak is er sprake van traumatische gebeurtenissen in de jeugd.