H1: Wat is klinische psychologie?
Het terrein van de klinische psychologie
Duijker 1959: maakt onderscheid
• Basisdisciplines
- Functieleer (algemene psychologie)
- Ontwikkelingspsychologie (levenslooppsychologie)
- Sociale psychologie
- Persoonlijkheidspsychologie
- Methodenleer (psychodiagnostiek)
• Toepassingsgerichte disciplines
- Klinische- en gezondheidspsychologie
- Arbeids- en organisatiepsychologie
- Onderwijspsychologie (school- en pedagogische psychologie)
• Definitie van klinische psychologie
‘’Het gebied van de psychologie dat zich bezighoudt met afwijkend, slecht-aangepast
en abnormaal menselijk gedrag. Onder de grote paraplu van klinische praktijken
vallen diagnose, classificatie, behandeling, preventie en onderezoek’’ – Reber
‘’Klinische psychologie is een breed wetenschapsgebied waarin het gedrag van de
mens in relatie tot zijn ervaren gezondheid empirisch wordt onderzocht, waarin wordt
gediagnosticeerd en waarin interventies worden ontwikkeld, onderzocht en
toegepast; interventies die op professionele wijze worden uitgevoerd en die erop zijn
gericht emotionele, motivationele en/of cognitieve blokkades op te heffen en het
persoonlijk en maatschappelijk functioneren van mensen te verbeteren.” – Winnubst
‘’Klinische psychologie omvat rigoureuze studie en toegepaste praktijk gericht op het
begrijpen en verbeteren van de psychologische facetten van de menselijke
ervaring, inclusief maar niet beperkt tot problemen met gedrag, emoties of intellect.”
– Pomerantz
,• Kern = psychische stoornissen
• Afwijkingen van de norm in ongunstige zin
- Verschillende aspecten van menselijk functioneren
- Binnen individuele persoon: gedachten, gedrag en beleving: bv
angstgevoelens
- In relatie tot andere mensen
• Tegen de achtergrond van ‘’normale’’ processen
- Kennis van de ‘’normale psychologische functies (waarnemen, denken,
geheugen), van ‘’normale’’ ontwikkeling, sociale en
persoonlijkheidspsychologie, is nodig om afwijkingen van de norm te
begrijpen.
• Werkterreinen
• Eerstelijnspsychologie (bv. GGZ, huisartsenpraktijk, …) lichtere
• Psychopathologie (bv. GGZ, PAAZ, psychiatrie, ziekenhuis, …)
• Forensische psychologie (bv. CAW, justitiehuis, gevangenis, …)
• Neuropsychologie (bv. ziekenhuis, revalidatiecentrum, GGZ, …)
• Gerontopsychologie (bv. revalidatiecentrum, woonzorgcentrum, …)
• Systeempsychologie (bv. CAW (bemiddeling), GGZ, …) koppels, met kinderen
• Gezondheidspsychologie (bv. ziekenhuis, preventiedienst, mutualiteit, …)
roken, kanker
• Psychosociale rehabilitatie (bv. GGZ, ontmoetingscentrum, …) helpen weg in
de maatschappij terugvinden
• Opbouwwerk (bv. buurtwerking, …)
• Taken
• Diagnostiek, indicatiestelling
• Advies, psycho-educatie
• Revalidatie: helpen terug goed te functioneren ook als geen genezing
• Begeleiding
• Preventie
• Onderzoek, onderwijs
,• Hoe is de klinische psychologie of geestelijke gezondheidszorg
(GGZ) georganiseerd?
• Het beleid met betrekking tot de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) in België
behoort deels tot de bevoegdheid van de gemeenschappen en gewesten en
deels tot de bevoegdheid van de federale overheid.
• Dit maakt het complex.
• Voorzieningen kunnen worden onderscheiden o.b.v.:
• Cliënt (kinderen en adolescenten vs. volwassenen)
• Werkvorm (ambulant: bv huisdokter vs. semi-ambulant/residentieel:
dagopname --> snachts thuis vs. Residentieel: verblijven)
• Doelgroep/problematiek (categoriale voorzieningen): adolescenten-
volwassenen-kinderen-trauma-angsten
• Echelonmodel (combinatie van voorgaande)
, • Instroom
• Eigen initiatief of (professionele) verwijzer
• Procedure
- Verwijsbrief
- Gezamenlijke intake/contact
• Tijdsverloop
• Crisis: onmiddellijke hulp (tegenwoordig echter ook wachtlijsten)
• Niet-crisis: wachtlijsten (focussen op mildere problemen zodat sneller hulp
geboden wordt)
• Uitstroom
- Van evaluatie naar ontslag
- Afronding van een begeleiding is ook een proces
- Begeleiding evalueren (a.d.h.v. diagnostiek)
- Samenwerking met andere voorzieningen
- Eventueel doorverwijzen
- Follow-up
- Minder frequent om samen te bekijken hoe het loopt
- Herval voorkomen
• Structuur van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
• Echelon model
- = model dat uit 4 lijnen (0e, 1e, 2e en 3e lijn) bestaat om de voorzieningen in
de GGZ te organiseren
- Gebaseerd op het medische model van de gezondheidszorg
- 1e lijn = poortwachter
- “stepped care”-principe
- Echter: omgekeerde piramide: veel mensen zitten in de hogere lijnen dan de
eerstelijnen
Echelon model
→ 0e lijn
• Cliënt en zijn omgeving (bv. cliënt, familie, vrienden, werk/school)
• Informele maatschappelijke zorg, mantelzorg, geen drempel
• Hulpvraag komt vanuit de cliënt of zijn omgeving en de hulp komt ook vanuit
deze richting
Het terrein van de klinische psychologie
Duijker 1959: maakt onderscheid
• Basisdisciplines
- Functieleer (algemene psychologie)
- Ontwikkelingspsychologie (levenslooppsychologie)
- Sociale psychologie
- Persoonlijkheidspsychologie
- Methodenleer (psychodiagnostiek)
• Toepassingsgerichte disciplines
- Klinische- en gezondheidspsychologie
- Arbeids- en organisatiepsychologie
- Onderwijspsychologie (school- en pedagogische psychologie)
• Definitie van klinische psychologie
‘’Het gebied van de psychologie dat zich bezighoudt met afwijkend, slecht-aangepast
en abnormaal menselijk gedrag. Onder de grote paraplu van klinische praktijken
vallen diagnose, classificatie, behandeling, preventie en onderezoek’’ – Reber
‘’Klinische psychologie is een breed wetenschapsgebied waarin het gedrag van de
mens in relatie tot zijn ervaren gezondheid empirisch wordt onderzocht, waarin wordt
gediagnosticeerd en waarin interventies worden ontwikkeld, onderzocht en
toegepast; interventies die op professionele wijze worden uitgevoerd en die erop zijn
gericht emotionele, motivationele en/of cognitieve blokkades op te heffen en het
persoonlijk en maatschappelijk functioneren van mensen te verbeteren.” – Winnubst
‘’Klinische psychologie omvat rigoureuze studie en toegepaste praktijk gericht op het
begrijpen en verbeteren van de psychologische facetten van de menselijke
ervaring, inclusief maar niet beperkt tot problemen met gedrag, emoties of intellect.”
– Pomerantz
,• Kern = psychische stoornissen
• Afwijkingen van de norm in ongunstige zin
- Verschillende aspecten van menselijk functioneren
- Binnen individuele persoon: gedachten, gedrag en beleving: bv
angstgevoelens
- In relatie tot andere mensen
• Tegen de achtergrond van ‘’normale’’ processen
- Kennis van de ‘’normale psychologische functies (waarnemen, denken,
geheugen), van ‘’normale’’ ontwikkeling, sociale en
persoonlijkheidspsychologie, is nodig om afwijkingen van de norm te
begrijpen.
• Werkterreinen
• Eerstelijnspsychologie (bv. GGZ, huisartsenpraktijk, …) lichtere
• Psychopathologie (bv. GGZ, PAAZ, psychiatrie, ziekenhuis, …)
• Forensische psychologie (bv. CAW, justitiehuis, gevangenis, …)
• Neuropsychologie (bv. ziekenhuis, revalidatiecentrum, GGZ, …)
• Gerontopsychologie (bv. revalidatiecentrum, woonzorgcentrum, …)
• Systeempsychologie (bv. CAW (bemiddeling), GGZ, …) koppels, met kinderen
• Gezondheidspsychologie (bv. ziekenhuis, preventiedienst, mutualiteit, …)
roken, kanker
• Psychosociale rehabilitatie (bv. GGZ, ontmoetingscentrum, …) helpen weg in
de maatschappij terugvinden
• Opbouwwerk (bv. buurtwerking, …)
• Taken
• Diagnostiek, indicatiestelling
• Advies, psycho-educatie
• Revalidatie: helpen terug goed te functioneren ook als geen genezing
• Begeleiding
• Preventie
• Onderzoek, onderwijs
,• Hoe is de klinische psychologie of geestelijke gezondheidszorg
(GGZ) georganiseerd?
• Het beleid met betrekking tot de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) in België
behoort deels tot de bevoegdheid van de gemeenschappen en gewesten en
deels tot de bevoegdheid van de federale overheid.
• Dit maakt het complex.
• Voorzieningen kunnen worden onderscheiden o.b.v.:
• Cliënt (kinderen en adolescenten vs. volwassenen)
• Werkvorm (ambulant: bv huisdokter vs. semi-ambulant/residentieel:
dagopname --> snachts thuis vs. Residentieel: verblijven)
• Doelgroep/problematiek (categoriale voorzieningen): adolescenten-
volwassenen-kinderen-trauma-angsten
• Echelonmodel (combinatie van voorgaande)
, • Instroom
• Eigen initiatief of (professionele) verwijzer
• Procedure
- Verwijsbrief
- Gezamenlijke intake/contact
• Tijdsverloop
• Crisis: onmiddellijke hulp (tegenwoordig echter ook wachtlijsten)
• Niet-crisis: wachtlijsten (focussen op mildere problemen zodat sneller hulp
geboden wordt)
• Uitstroom
- Van evaluatie naar ontslag
- Afronding van een begeleiding is ook een proces
- Begeleiding evalueren (a.d.h.v. diagnostiek)
- Samenwerking met andere voorzieningen
- Eventueel doorverwijzen
- Follow-up
- Minder frequent om samen te bekijken hoe het loopt
- Herval voorkomen
• Structuur van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
• Echelon model
- = model dat uit 4 lijnen (0e, 1e, 2e en 3e lijn) bestaat om de voorzieningen in
de GGZ te organiseren
- Gebaseerd op het medische model van de gezondheidszorg
- 1e lijn = poortwachter
- “stepped care”-principe
- Echter: omgekeerde piramide: veel mensen zitten in de hogere lijnen dan de
eerstelijnen
Echelon model
→ 0e lijn
• Cliënt en zijn omgeving (bv. cliënt, familie, vrienden, werk/school)
• Informele maatschappelijke zorg, mantelzorg, geen drempel
• Hulpvraag komt vanuit de cliënt of zijn omgeving en de hulp komt ook vanuit
deze richting
