Spelling op z’n best
H1: Doelgericht werken
Spellingonderwijs is het meest effectief als het doelgericht is. Doelen sturen het handelen
van de leerkracht.
Inhoudelijke doelen
- schoolniveau
- leerjaarniveau
- lesniveau
- leerlingniveau
Toetsbare doelen
- groepsniveau
- leerlingniveau
- schoolniveau
Inhoudelijke doelen op schoolniveau
In het Referentiekader Taal is vastgelegd wat leerlingen op bepaalde momenten in hun
schoolloopbaan moeten kennen en kunnen op het gebied van taal.
Het Referentiekader kent 4 fundamentele niveaus
- 1F: Fundamentele niveau wat aan het eind van de basisschool behaald moet
zijn
- 2F: Het streefniveau
- www.taalrekenen.nl
Deze doelen zijn sturend bij de keuze van herhalingcategorieën. De categorie 2F worden in
het vmbo ook nog behandeld en niet meer bij havo of vwo, dus leerlingen die daar heen
gaan moeten ook het niveau 2F halen.
Taaldomeinen bij het Referentiekader Taal
1. Mondelinge taalvaardigheid
2. Leesvaardigheid
3. Schrijfvaardigheid
4. Begrippenlijst en taalverzorging, waaronder spelling.
Inhoudelijke doelen op leerjaarniveau
Bij het vaststellen van inhoudelijke doelen per leerjaar kijkt de school naar:
1. De doelen die gehanteerd worden door de spellingmethode
2. De doelen en leerstoflijnen die horen bij het domein Begrippen en taalverzorging.
- Begrippenlijst: begrippen en concepten die nodig zijn om over taalvaardigheid
te spreken, zoals vraagteken, persoonsvorm, paragraaf en klemtoon.
- Taalverzorging: regels voor spelling, interpunctie en hoofdlettergebruik.
Inhoudelijke doelen op lesniveau
Op lesniveau moeten doelen worden geconcretiseerd en zowel vooraf als achteraf met de
leerlingen worden besproken. Dus niet wat gaan we doen, maar wat gaan we leren.
,Inhoudelijke doelen op leerlingniveau
Voor sommige leerlingen is nodig om naast de doelen op groepsniveau ook individuele,
inhoudelijke spellingdoelen op te stellen. Deze doelen worden beschreven in een groepsplan
als ontwikkelingsperspectief voor zeer zwakke spellers, maar ook voor hoogbegaafde
leerlingen over een langere periode. Tussen de huidige situatie en de toekomstverwachting
wordt de ontwikkelingslijn getrokken.
Toetsbare doelen
Doelen moeten geformuleerd worden in termen van toetsbare leerlingresultaten.
Toetsbare doelen in groep 1-2
Beheersingsdoelen moeten ervoor zorgen dat er een doorgaande leerlijn mogelijk is en
worden opgeteld door het SLO. In de kleuterklas zijn de volgende drie factoren goede
voorspellers voor het latere spellen:
1. Fonemisch bewustzijn: de vaardigheid om binnen gesproken woorden afzonderlijke
klanken te onderscheiden en te manipuleren
- Auditieve synthese: het samenvoegen van gesproken klanken tot een woord
(een goede voorspeller voor het latere lezen)
- Auditieve analyse: het verdelen van een woord in afzonderlijke klanken
(een goede voorspeller voor het latere spellen)
2. Letterkennis: leerkrachten streven ernaar dat leerlingen aan het eind van groep 2
vijftien letters kunnen aanwijzen (receptief) en benoemen (productief). Bovendien is
het doel dat leerlingen enkele letters kunnen schrijven, bijvoorbeeld die van hun
eigen naam.
3. Benoemsnelheid: de snelheid waarmee bekende informatie uit het geheugen wordt
opgehaald en benoemd. De resultaten van deze toetsen zijn goed voorspellers van
het latere lezen.
Toetsen in groep 1-2
Genormeerde toetsen met signaleringstoetsen voor verschillende onderdelen van
geletterdheid en een toets voor benoemsnelheid zitten in het Toetspakket Beginnende
Geletterdheid (CPS, 2008). voor het fonemisch bewustzijn kan getoetst worden met het
Screeningsinstrument Beginnende Geletterdheid van het Cito.
Toetsbare doelen in groep 3-8
- Methodeonafhankelijke doelen: de landelijke minimale norm is:
- 75% van de leerlingen haalt een A,B of C score op de Cito spellingtoetsen of
de LVS-toetsen
- 80% haalt het niveau I, II, III of IV op de spellingtoetsen van het Cito-
volgsysteem primair onderwijs of de LVS-toetsen.
- Methode-afhankelijke doelen: meestal wordt ernaar gestreefd dat 80% van de
leerlingen de methodedoelen behaald.
Doelen op leerlingniveau
Er moet gezorgd worden dat naast de inhoudelijke doelen die voor leerlingen zijn
geschreven in het ontwikkelingsperspectief ook toetsen komen te staan.
, Doelen voor het einde van het basisonderwijs
Referentieniveau Taal
1F: 75% van de leerlingen kunnen dit halen aan het einde van de basisschool. 25%
moet in het vervolgonderwijs extra spellingonderwijs krijgen.
2F: 50% van de leerlingen kan dit niveau halen.
Doelgericht werken
De leerkracht dient de hele leerlijn voor spelling te kennen, omdat hij een schakel is in een
doorgaande leerlijn. De doelen moeten bij elke les voor ogen gehouden worden, want de
doelen zijn de richtlijnen die de inhoud bepalen.
H2: Tijd voor spellingonderwijs
De bouwsteen/kwaliteitsfactor tijd bestaat uit de kwaliteitsaspecten daadwerkelijk
ingeroosterde tijd (kloktijd) en de besteding van de ingeroosterde tijd.
De vier hoofdstrategieën bij spelling
De leerstof is in spellingcategorieën opgedeeld waardoor deze overzichtelijk wordt. Bij een
categorie horen woorden met eenzelfde spellingprobleem. Het is belangrijk dat leerlingen
herkennen welke categorie aan de orde is en welke strategie hierbij moet worden toegepast.
1. Luisterstrategie
2. Regelstrategie
3. ‘Net als’-strategie
4. Inprentstrategie
Instructie en oefening
De leerkracht demonstreert een spellingstrategie door deze hardop denkend voor te doen
aan de hand van een aantal voorbeelden. Daarna oefenen de kinderen de strategie met
elkaar onder begeleiding van de leerkracht. Aan het eind van de les moet worden
geëvalueerd om de kennis te verankeren.
1. Instructie
2. Begeleide inoefening
3. Verwerking
4. Evaluatie
Richtlijnen voor tijdsbesteding
Vooral het effectief gebruiken van de ingeplande tijd is van belang. Het einde van de les is in
feite het moment waarop het lesdoel is gehaald en niet noodzakelijk het moment waarop alle
oefeningen gemaakt zijn. Het spellingonderwijs wordt bij voorkeur verspreid over een aantal
spellingmomenten per week. Zwakke spellers kunnen het beste extra tijd krijgen om de
leerstof nog een te oefenen om tot automatisering te komen. In de hogere klassen kan het
zelfs zo zijn dat categorieën uit eerdere jaren nog eens door te nemen. Het uitgangspunt bij
risicoleerlingen is dat deze minimaal een half uur extra spellingonderwijs per week moeten
krijgen onder begeleiding van de leerkracht, waarbij ze dezelfde stof krijgen aangeboden als
in de methode, maar intensiever moeten oefenen.
H1: Doelgericht werken
Spellingonderwijs is het meest effectief als het doelgericht is. Doelen sturen het handelen
van de leerkracht.
Inhoudelijke doelen
- schoolniveau
- leerjaarniveau
- lesniveau
- leerlingniveau
Toetsbare doelen
- groepsniveau
- leerlingniveau
- schoolniveau
Inhoudelijke doelen op schoolniveau
In het Referentiekader Taal is vastgelegd wat leerlingen op bepaalde momenten in hun
schoolloopbaan moeten kennen en kunnen op het gebied van taal.
Het Referentiekader kent 4 fundamentele niveaus
- 1F: Fundamentele niveau wat aan het eind van de basisschool behaald moet
zijn
- 2F: Het streefniveau
- www.taalrekenen.nl
Deze doelen zijn sturend bij de keuze van herhalingcategorieën. De categorie 2F worden in
het vmbo ook nog behandeld en niet meer bij havo of vwo, dus leerlingen die daar heen
gaan moeten ook het niveau 2F halen.
Taaldomeinen bij het Referentiekader Taal
1. Mondelinge taalvaardigheid
2. Leesvaardigheid
3. Schrijfvaardigheid
4. Begrippenlijst en taalverzorging, waaronder spelling.
Inhoudelijke doelen op leerjaarniveau
Bij het vaststellen van inhoudelijke doelen per leerjaar kijkt de school naar:
1. De doelen die gehanteerd worden door de spellingmethode
2. De doelen en leerstoflijnen die horen bij het domein Begrippen en taalverzorging.
- Begrippenlijst: begrippen en concepten die nodig zijn om over taalvaardigheid
te spreken, zoals vraagteken, persoonsvorm, paragraaf en klemtoon.
- Taalverzorging: regels voor spelling, interpunctie en hoofdlettergebruik.
Inhoudelijke doelen op lesniveau
Op lesniveau moeten doelen worden geconcretiseerd en zowel vooraf als achteraf met de
leerlingen worden besproken. Dus niet wat gaan we doen, maar wat gaan we leren.
,Inhoudelijke doelen op leerlingniveau
Voor sommige leerlingen is nodig om naast de doelen op groepsniveau ook individuele,
inhoudelijke spellingdoelen op te stellen. Deze doelen worden beschreven in een groepsplan
als ontwikkelingsperspectief voor zeer zwakke spellers, maar ook voor hoogbegaafde
leerlingen over een langere periode. Tussen de huidige situatie en de toekomstverwachting
wordt de ontwikkelingslijn getrokken.
Toetsbare doelen
Doelen moeten geformuleerd worden in termen van toetsbare leerlingresultaten.
Toetsbare doelen in groep 1-2
Beheersingsdoelen moeten ervoor zorgen dat er een doorgaande leerlijn mogelijk is en
worden opgeteld door het SLO. In de kleuterklas zijn de volgende drie factoren goede
voorspellers voor het latere spellen:
1. Fonemisch bewustzijn: de vaardigheid om binnen gesproken woorden afzonderlijke
klanken te onderscheiden en te manipuleren
- Auditieve synthese: het samenvoegen van gesproken klanken tot een woord
(een goede voorspeller voor het latere lezen)
- Auditieve analyse: het verdelen van een woord in afzonderlijke klanken
(een goede voorspeller voor het latere spellen)
2. Letterkennis: leerkrachten streven ernaar dat leerlingen aan het eind van groep 2
vijftien letters kunnen aanwijzen (receptief) en benoemen (productief). Bovendien is
het doel dat leerlingen enkele letters kunnen schrijven, bijvoorbeeld die van hun
eigen naam.
3. Benoemsnelheid: de snelheid waarmee bekende informatie uit het geheugen wordt
opgehaald en benoemd. De resultaten van deze toetsen zijn goed voorspellers van
het latere lezen.
Toetsen in groep 1-2
Genormeerde toetsen met signaleringstoetsen voor verschillende onderdelen van
geletterdheid en een toets voor benoemsnelheid zitten in het Toetspakket Beginnende
Geletterdheid (CPS, 2008). voor het fonemisch bewustzijn kan getoetst worden met het
Screeningsinstrument Beginnende Geletterdheid van het Cito.
Toetsbare doelen in groep 3-8
- Methodeonafhankelijke doelen: de landelijke minimale norm is:
- 75% van de leerlingen haalt een A,B of C score op de Cito spellingtoetsen of
de LVS-toetsen
- 80% haalt het niveau I, II, III of IV op de spellingtoetsen van het Cito-
volgsysteem primair onderwijs of de LVS-toetsen.
- Methode-afhankelijke doelen: meestal wordt ernaar gestreefd dat 80% van de
leerlingen de methodedoelen behaald.
Doelen op leerlingniveau
Er moet gezorgd worden dat naast de inhoudelijke doelen die voor leerlingen zijn
geschreven in het ontwikkelingsperspectief ook toetsen komen te staan.
, Doelen voor het einde van het basisonderwijs
Referentieniveau Taal
1F: 75% van de leerlingen kunnen dit halen aan het einde van de basisschool. 25%
moet in het vervolgonderwijs extra spellingonderwijs krijgen.
2F: 50% van de leerlingen kan dit niveau halen.
Doelgericht werken
De leerkracht dient de hele leerlijn voor spelling te kennen, omdat hij een schakel is in een
doorgaande leerlijn. De doelen moeten bij elke les voor ogen gehouden worden, want de
doelen zijn de richtlijnen die de inhoud bepalen.
H2: Tijd voor spellingonderwijs
De bouwsteen/kwaliteitsfactor tijd bestaat uit de kwaliteitsaspecten daadwerkelijk
ingeroosterde tijd (kloktijd) en de besteding van de ingeroosterde tijd.
De vier hoofdstrategieën bij spelling
De leerstof is in spellingcategorieën opgedeeld waardoor deze overzichtelijk wordt. Bij een
categorie horen woorden met eenzelfde spellingprobleem. Het is belangrijk dat leerlingen
herkennen welke categorie aan de orde is en welke strategie hierbij moet worden toegepast.
1. Luisterstrategie
2. Regelstrategie
3. ‘Net als’-strategie
4. Inprentstrategie
Instructie en oefening
De leerkracht demonstreert een spellingstrategie door deze hardop denkend voor te doen
aan de hand van een aantal voorbeelden. Daarna oefenen de kinderen de strategie met
elkaar onder begeleiding van de leerkracht. Aan het eind van de les moet worden
geëvalueerd om de kennis te verankeren.
1. Instructie
2. Begeleide inoefening
3. Verwerking
4. Evaluatie
Richtlijnen voor tijdsbesteding
Vooral het effectief gebruiken van de ingeplande tijd is van belang. Het einde van de les is in
feite het moment waarop het lesdoel is gehaald en niet noodzakelijk het moment waarop alle
oefeningen gemaakt zijn. Het spellingonderwijs wordt bij voorkeur verspreid over een aantal
spellingmomenten per week. Zwakke spellers kunnen het beste extra tijd krijgen om de
leerstof nog een te oefenen om tot automatisering te komen. In de hogere klassen kan het
zelfs zo zijn dat categorieën uit eerdere jaren nog eens door te nemen. Het uitgangspunt bij
risicoleerlingen is dat deze minimaal een half uur extra spellingonderwijs per week moeten
krijgen onder begeleiding van de leerkracht, waarbij ze dezelfde stof krijgen aangeboden als
in de methode, maar intensiever moeten oefenen.
