Samenvatting Dysorthografie (spelling), gegeven door Sabine Vandevelde aan Hogeschool Gent

Samenvatting leerstoornissen:
dysorthografie
Herhaling leerstof OS1
Orthografie Nederlands
 Hoorwoorden
o Luisterwoord
o Klankzuiver woord
 Fonologisch principe
 Regelwoorden
 Morfologisch principe
 Context-conditionele regels
 Onthoudwoorden
o Weetwoord
o Inprentwoord
 Etymologisch principe

Spellingstrategieën
Specifieke spellingstrategieën
 Fonologische strategie (klankstrategie, auditieve strategie)
 Visuele strategie (woordbeeldstrategie, geheugenstrategie)
 Analogieaanpak
 Regelstrategie

Hulp- en compensatiestrategieën
 Zoek- en opzoekstrategieën
 Inzetten spellingchecker

Spellingproblemen
Klankzuivere woorden
 Een gebrekkige auditieve discriminatie
 Een gebrekkige auditieve analyse
 De eigen uitspraak van het kind
 Een foutieve omzetting van klank naar teken, onzekerheid in de notatie
 Problemen met het auditief sequentieel gehuegen
 Problemen bij de omzetting van de auditief geanalyseerde sequentie naar de visuo-
motorische sequentie
 Onbekendheid met het woord
 Problemen met de ruimtelijke oriëntatie
o Bv. bij b/d problemen

Niet-klankzuivere woorden
 Spellingsregels

1

,  Visueel parate woordbeelden
Specifieke symptomatologie
Op letter- klankniveau
 = Perceptuele fouten
 Eerder willekeurige vervanging
 Vervanging door verwante letter – klank
 Omkeringen
 Vervanging door niet bestaand letterbeeld

Op het niveau van eenlettergrepige woorden
 Perceptuele fouten
 Structuurfouten
o Omissie, addities
o Verplaatsingen
o Vervanging o.i.v. een ander deel van het woord
 Fouten aan niet-klankzuivere woorden
o Fouten tegen spellingsregels
o Invloed van verwante woorden
o Fouten tegen spellingsverschijnselen die (bijna) niet in (eenduidige) regels te
vatten zijn

Op het niveau van twee- en meerlettergrepige woorden
 Perceptuele fouten
 Structuurfouten
 Fouten aan niet-klankzuivere woorden
 Woordruïne
 Fouten tegen spellingsverschijnselen en regels eigen aan twee- en meerlettergrepige
woorden
 Omissie, additie van letter of lettergreep
 Foutief aan en van elkaar schrijven, foutief gebruik van woordtekens, hoofdletters,…

Op zinsniveau
 Alle vorige
 Weglatingen, toevoegingen, verplaatsingen, vervangingen van woorden en
woorddelen
 Spelfouten eigen aan het zinsniveau: werkwoorduitgangen, hoofdletters

Foutenclassificatie van Gheysen
 Fonologische fouten
 Morfologische fouten
o Fouten tegen het principe van de analogie
o Fouten tegen het principe van de gelijkvormigheid
 Etymologische fouten
 Fouten tegen de context-conditionele regels
o Ontdubbelingsregels
o Vocaalverenkeling
o Verdubbelingsregel
2

, o Consonantverdubbeling

Verloop normale spelling
Eerste leerjaar
 Hoor-of luisterwoorden: bos, pet, doek, kip, blaas, muis

Tweede leerjaar
 Hoor-of luisterwoorden
o Aandacht voor de moeilijke klinkercombinaties (meertekenklanken)
 bv. sneeuw, kooi, roeien, nieuw
 Regelwoorden
o Verlengingsregel met d of b op het einde van het woord
o Regel g/ch
o Start van verdubbelingsregel
o Start van ontdubbelingsregel
 Onthoud- of inprentwoorden
o Woorden met ei/ij
o Woorden met au/ou

Derde leerjaar
 Regelwoorden
o Verdubbelingsregel
o Ontdubbelingsregel
o Regel met g/ch met uitzonderingen
 Onthoud- of inprentwoorden
o Nieuwe woorden ei/ij en au/ou

Vierde leerjaar
 Regelwoorden
o Werkwoordsregel van de tegenwoordige tijd
 Onthoud- of inprentwoorden
o Nieuwe woorden met ei/ij en au/ou

Vijfde leerjaar
 Regelwoorden
o Werkwoordregel van de tegenwoordige tijd/ verleden tijd/ voltooid
deelwoord
o Meervoudsregels
 Weglatingsteken ‘s, meervouden op iën/ ieën/ eeën
o Onthoud- en inprentwoorden
 Nieuwe woorden met ei/ij en au/ou
 Woorden met c/k

Zesde leerjaar
 Hoofdzakelijk onthoud- of inprentwoorden



3

, Oefening Gheysen
paart (paard) Morfologische fout : spellingregel finale d/t
zom (zon) Fonologische fout: substitutie van n door m
sart (start) Fonologische fout: omissie van t in intiële cluster st-/clusterreductie
bort (borst) Fonologische fout: omissie van s in finale cluster -rst/clusterreductie
jiust (juist) Fonologische fout: reversie/ foneem-grafeemkoppeling ui
gragt (gracht) Etymologische fout : spellingregel cht/gt
spong (sprong) Fonologische fout: omissie r in initiële cluster spr-/clusterreductie
vrint (vriend) Fonologische fout (substitutie i/ie of foneem-grafeemkoppeling ie) +
morfologische fout (gelijkvormigheid – spellingregel finale d/t)
plangk (plank) Fonologische fout: additie g in -nk
flouw (flauw) Etymologische fout: fout tegen onthoudwoord met au
staapel (stapel) Fout tegen context-conditionele regels : fout tegen vocaalverenkeling
nodug (nodig) Etymologische fout : fout tegen doffe klank in achtervoegsel –ig
guzigt (gezicht) Etymologische fout (voorvoegsel ge-) + etymologische fout (cht) : fout
tegen doffe klank in prefix ge- + fout tegen spellingregel cht
moejte (moeite) Fonologische fout: foneem-grafeemkoppeling oei
kaboutut (kabouter) Etymologische fout (doffe klank) + fonologische fout (substitutie r door t)
waker (wakker) Fout tegen context-conditionele regels: fout tegen consonantverdubbeling
kalfurun (kalveren) Fonologische fout (f/v-verwarring of verstemlozing) + etymologische fout
(doffe klank)
aartbij (aardbei) Morfologische fout (spellingregel finale d/t) + etymologische fout (fout
tegen onthoudwoord met ei)
natuurluk (natuurlijk) Etymologische fout: fout tegen achtervoegsel -lijk
winaar (winnaar) Fout tegen context-conditionele regels: fout tegen consonantverdubbeling
schreew (schreeuw) Fonologische fout: fout tegen foneem-grafeemkoppeling -eeuw
palijs (paleis) Etymologische fout: fout tegen onthoudwoord met ei
bet (bed) Fout tegen morfologie : fout tegen spellingregel finale d/t
vuul (vuil) Fonologische fout: foneem-grafeemkoppeling ui
dakhoot (dakgoot) Fonologische fout: foneem-grafeemkoppeling g of g/h-verwarring
oog (hoog) Fonologische fout: omissie h (initiële klank)
soenzool (schoenzool) Fonologische fout: foneem-grafeemkoppeling sch-
hepsp (gesp) Fonologische fout: additie p bij -sp
hiet (giet) Fonologische fout: foneem-grafeemkoppeling g of g/h-verwarring
vug (vlug) Fonologische fout: omissie l in initiële tweeledige cluster vl-
rues (reus) Fonologische fout: fout tegen oneem-grafeemkoppeling eu
ber (berg) Fonologische fout: omissie g in finale tweeledige cluster -rg
dwer (dwerg) Fonologische fout: omissie g in finale tweeledige cluster -rg
reut (zout) Fonologische fout (woordruïne: doelwoord is niet meer herkenbaar)
hrijs (grijs) Fonologische fout: foneem-grafeemkoppeling g of g/h-verwarring
kost (korst) Fonologische fout: omissie r in finale drieledige cluster -rst
rijs (reis) Fout tegen etymologische principe: onthoudwoord met ei
oon (oom) Fonologische fout: fout tegen foneem-grafeemkoppeling m of m/n-
verwarring
nues (neus) Fonologische fout: fout tegen foneem-grafeemkoppeling eu

4