Werkcollege 1 - Anatomie huid, pathofysiologie en farmacotherapie
Keratinocyten worden gemaakt door celdeling in de onderste laag van de epidermis: het stratum
basale. In het stratum spinosum verbinden ze zich stevig met elkaar via desmosomen. Deze
verbindingen geven ze een stekelige of puntige vorm onder de microscoop. Ze beginnen met de
productie van keratine, een taai eiwit dat belangrijk is voor de beschermende functie van de huid. In
het stratum granulosum maken de keratinocyten veel keratine en granules. Deze granules bevatten
lipiden, die een soort cement tussen de cellen vormen. De cellen verliezen hun celkern en andere
onderdelen. In het stratum corneum zijn de keratinocyten dood en volledig verhoornd (gevuld met
keratine). Ze vormen een soort tegelvloer die samen met huidvetten de hoornlaag vormt. Deze laag
is waterdicht en beschermend. Uiteindelijk worden de dode cellen afgestoten van het huidoppervlak.
Dit heet desquamatie.
Huid
1) Hoe is de huid opgebouwd? Noem de verschillende lagen en betrokken cellen
De huid bestaat uit drie hoofdlagen:
- Epidermis (opperhuid):
Keratinocyten (maken keratine en een barrière), melanocyten
(maken melanine = pigment), langerhanscellen (immuuncellen),
merkelcellen (waarnemen van aanraking).
- Dermis (lederhuid):
Stevige, bindweefselrijke laag onder de epidermis.
Collageen- en elastinevezels (stevigheid en elasticiteit), bloedvaten,
zenuwen, zweetklieren, talgklieren, fibroblasten, mestcellen,
macrofagen
- Subcutis (onderhuid):
Vetweefsel, biedt isolatie en energiereserve
Adipocyten (vetcellen), bloedvaten en macrofagen.
2) Welke immuun cellen bevinden zich in de huid?
Langerhanscellen: Dendritische cellen in de epidermis, die antigenen herkennen en T-cellen
activeren.
Mestcellen: In de dermis, zijn betrokken bij allergieën en ontstekingsreacties
T-lymfocyten: Vooral geheugen T-cellen in de dermis en epidermis (huid specifiek immuunsysteem).
Macrofagen: fagocyteren pathogenen en cellulaire resten.
Neutrofielen: Kortdurend aanwezig bij ontstekingen.
3) Wat is de functie van de huid? Is een leven zonder huid mogelijk?
Bescherming: scheidt antimicrobiële peptiden en bevat immuuncellen.
Zintuig tast: De huid bevat zenuwen
Stofwisseling: vitaminen
Vitamine D synthese: onder invloed van zonlicht.
Thermoregulatie: zweten, kippenvel door zweetklieren en bloedvaten
Stevigheid aan je lichaam
Voorkomt waterverlies: barrière tegen uitdroging
PH van de huid is 5. Bescherming tegen groei bacteriën.
Bestaat uit: ILC, mestcellen, CD4, CD8, macrofagen, dendritische cellen, langerhanscellen.
→ De huid is essentieel voor overleving: bescherming infecties, vochtverlies, temperatuurregulatie
en afweer
, 4) Wat is de natural moisturizing factor? Waar bestaat het uit? Waarom is deze belangrijk?
NMF is een verzameling van wateroplosbare moleculen in de bovenste laag van de huid (stratum
corneum) die helpen om water vast te houden en de huid soepel en gehydrateerd te houden.
→ Belangrijk voor: droogheid, schilferigheid, barsten, ondersteuning van de barrièrefunctie,
elasticiteit en een milieu voor enzymatische processen.
→ Mengsel van vetzuren, aminozuren en eiwitten.
5) Op welke manier kan een huid die droog is, worden behandeld. En op welke manier kan een
natte huid behandeld worden?
Droge huid: vettige zalven en andere medicatie.
Natte huid: door goed droogmaken en anders preparaten die water opnemen zoals poeders of
waterige preparaten. Ook antischimmelmiddelen worden gegeven.
Psoriasis:
1) Wat is psoriasis. Welke soorten psoriasis zijn er? Wat zijn de verschillen en wat zijn de
overeenkomsten?
Psoriasis is een huidziekte met rode plekken en witte schilfers. Psoriasis en plaque (psoriasis
vulgaris). Erytrodermie is een zeldzame vorm van psoriasis met een diffuse, gegeneraliseerde
roodheid met al dan niet uitgebreide schilfering. Psoriasis guttata is een een acute,
(gegeneraliseerde) vorm van psoriasis, gekenmerkt door erythematosquameuze papels met een
diameter van maximaal 1 cm, vooral op de romp en de proximale delen van de extremiteiten. Deze
vorm komt vaker voor bij kinderen en jongvolwassenen. Psoriasis pustulosa is een relatief zeldzame
vorm van psoriasis met steriele pustels die kunnen conflueren. Deze vorm komt zowel lokaal (met
name op handpalmen en voetzolen) als gegeneraliseerd voor; in het laatste geval soms vergezeld van
koorts en algehele malaise.
Type Uiterlijk/Kenmerken Voorkeurslocatie Ernst Bijzonderheden
Psoriasis Rode plaques met Ellebogen, knieën, Matig tot Meest voorkomende vorm (~80-
vulgaris zilverwitte hoofdhuid, onderrug ernstig 90%)
(plaque schilfering
psoriasis)
Psoriasis Kleine Romp, bovenarmen, Vaak acuut Vaak na keelinfectie
guttata druppelvormige dijen (streptokokken), komt vaker
laesies voor bij
kinderen/jongvolwassenen
Psoriasis Diffuse roodheid Hele lichaam Zeer ernstig, Kan ontstaan na plots stoppen
erytrodermie over bijna hele huid, levensbedrei met behandeling of bij ernstige
vaak met schilfering gend opvlamming
Psoriasis Met pus gevulde Handpalmen/voetzo Ernstig Algemene symptomen zoals
pustulosa blaasjes (steriel) op len (gelokaliseerd) of koorts en malaise bij
rode huid verspreid gegeneraliseerde vorm
(generaliseerd)
2) Wat is psoriasis vulgaris en hoe ontstaat het?
Psoriasis en plaque is de meest voorkomende uitingsvorm van psoriasis, zowel bij kinderen als bij
volwassenen (90% van de patiënten). Kenmerken hiervan zijn rode plaques (symmetrisch verdeelde
rode plaques met zilvergrijze schilfers) en jeuk (ontstaan van laesies). De rode plaques zijn een
opeenstapeling van huidlagen die een rode laag vormen. Dit is een nadeel voor de behandeling, want
het moet door al die lagen heen.
,Oorzaak: Bij psoriasis zie je een verdikking van de opperhuid (epidermis) doordat de huidcellen
(keratinocyten) zich te snel delen en zich niet goed ontwikkelen. Daarnaast zijn er ontstekingscellen
in de huid aanwezig en zie je meer (en verwijdde) kleine bloedvaatjes in de bovenste huidlagen.
Waarschijnlijk begint het hele proces met een ontstekingsreactie. Uit onderzoek blijkt dat veel van
die ontstekingscellen zogeheten T-lymfocyten zijn, een soort afweercellen. Omdat het
medicijn ciclosporine – dat T-cellen onderdrukt – goed werkt tegen psoriasis, is men gaan denken dat
psoriasis een ziekte is waarbij T-cellen een belangrijke rol spelen.
Kort gezegd: bij psoriasis zorgen T-cellen voor een verkeerde reactie in de huid, waardoor huidcellen
zich veel te snel delen. Dit leidt tot de typische schilferige, verdikte plekken.
3) Wat zijn voorkeurslocaties van psoriasis?
Voorkeurslocaties zijn de strekzijden van de ellebogen en knieën, de behaarde hoofdhuid en
de lumbosacrale regio. Soms ontstaan plaques, veelal zonder schilfering, in de liezen, de oksels, de
anogenitale regio of (bij vrouwen) in de submammaire regio (psoriasis inversa). De plaques komen
zelden in het gelaat voor.
4) Wat is de prevalentie/incidentie van psoriasis?
De incidentie in de huisartsenpraktijk is ongeveer 2 per 1000 patiënten per jaar, en
de prevalentie 7,6 per 1000 patiënten.
5) Welke basisbehandeling wordt geadviseerd bij een psoriasis en plaque?
Eerst lokale corticosteroïden (klasse 3). Bij onvoldoende werking een combinatiebehandeling met
vitamine-D-analogen. Bij nog niet genoeg werking kan er nog een klasse 4 corticosteroïd gegeven
worden.
Scabies
Wat is scabies? Wat zijn de kenmerken en het klinisch beeld?
Scabiës of schurft is een besmettelijke huidaandoening. Vooral tussen vingers en tene. Ernome jeuk
vooral snachts veel jeuk.
1) Welke vormen (bij mensen) zijn er en hoe vaak komt het voor (prevalentie)
Gewone scabiës
Kenmerkend zijn de gangetjes die de mijt graaft op voorkleursplaatsen: tussen de vingers,
zijkanten en plooien van de handpalm, buigzijde van de pols, strekzijde van de ellebogen, de
mediale voetrand, enkel en wreef. Gangetjes in de epidermus.
2) Hoe ontstaat het? En wat zijn de risicofactoren?
Scabiës bij mensen wordt veroorzaakt door huidcontact met andere mensen die het ok hebben. Na
6-8 weken heb je symptomen.
3) Welke basisbehandeling wordt geadviseerd?
Permetrine crème, gel, tabletten. Liefst eerst gel of creme om niet systemisch te werken. Bij
tabletten heb je intervallen tot dat de klachten verdwijnen.
Ook na contact met iemand mee behandelen om besmetting te voorkomen.
Kleding in zakken of op 60 graden wassen. Alle besmette spullen niet gebruiken.
Pruritus senilis
, 1) Wat is pruritis senilis? Welke symptomen worden waargenomen?
Langdurig bestaande jeuk bij ouderen.
2) Hoe ontstaat het?
Oorzaak onbekend. Vaak wel gemedieerd door histamine.
Exogene factoren zijn warme lucht overmatig zeepgebruik en warm water.
Endogene factoren: verminderde hydratatie en trage reparatie van de huid.
3) Welke voorkeurslocaties zijn er, en hoe vaak komt het voor (prevalentie)
Over hele lichaam jeuk.
4) Welke basisbehandeling wordt geadviseerd?
Vermijden van exogene factoren. Medicamenteus is indifferente middelen (zalf bedekken droge
huid), differente middelen (lokale corticosteroïden) en antihistamine middelen.
Bij droge huid: indifferent zalf (afdekken en hydrateren)
Natte huid: poeder of een gel (water preparaten indrogen).
Acne
1) Wat is acne? Welke soorten acne zijn er? Wat zijn de verschillen en wat zijn de
overeenkomsten?
Acne is een aandoening van de talgklierfollikel, gekenmerkt door een combinatie van:
• Comedonen (mee-eters)
• Papels (rode bultjes)
• Pustels (puistjes met pus)
• Noduli en cysten (diepere ontstekingen)
De aandoening komt meestal voor in het gelaat, op de rug, schouders en borst, en manifesteert zich
vaak voor het eerst in de puberteit.
Acne vulgaris: Dit is de meest voorkomende vorm met comedonen, papels, pustels en soms noduli of
cysten. De ernst is erg variabel.
Acne conglobata: ernstige vorm van acne vulgaris.
→ Kenmerken: dubbel- en reuzencomedonen, infiltraten, abcessen en fistels.
Genezing hiervan gaat dan ook veel gepaard met littekenweefsel.
Verschillen: vulgaris is milder. Conglobata vooral bij mannen en ook meer aanwezig in de nek ipv de
rug.
→ Beide vormen ontstaan door verstopping en ontsteking van talgklierfollikels.
2) Hoe ontstaat acne vulgaris?
Verhoogde sebum productie. Is vettig en wordt gemaakt door talgklieren, wordt beïnvloedt door
hormonen. Hyperkeranisatie: overmatige aanmaak van keratine in bovenste laag van de huid (dikke
schilferige huid). Hyperproliferatie van P.acnes is een hydrofiele anearobe bacterie. Inflammatie en
DNA-methylering.
3) Welke voorkeurslocaties zijn er, en hoe vaak komt het voor (prevalentie)
Bovenhelft van het lichaam: gezicht rug nek en borst. Incidentie: 7/1000 Prevalentie: 14/1000
Keratinocyten worden gemaakt door celdeling in de onderste laag van de epidermis: het stratum
basale. In het stratum spinosum verbinden ze zich stevig met elkaar via desmosomen. Deze
verbindingen geven ze een stekelige of puntige vorm onder de microscoop. Ze beginnen met de
productie van keratine, een taai eiwit dat belangrijk is voor de beschermende functie van de huid. In
het stratum granulosum maken de keratinocyten veel keratine en granules. Deze granules bevatten
lipiden, die een soort cement tussen de cellen vormen. De cellen verliezen hun celkern en andere
onderdelen. In het stratum corneum zijn de keratinocyten dood en volledig verhoornd (gevuld met
keratine). Ze vormen een soort tegelvloer die samen met huidvetten de hoornlaag vormt. Deze laag
is waterdicht en beschermend. Uiteindelijk worden de dode cellen afgestoten van het huidoppervlak.
Dit heet desquamatie.
Huid
1) Hoe is de huid opgebouwd? Noem de verschillende lagen en betrokken cellen
De huid bestaat uit drie hoofdlagen:
- Epidermis (opperhuid):
Keratinocyten (maken keratine en een barrière), melanocyten
(maken melanine = pigment), langerhanscellen (immuuncellen),
merkelcellen (waarnemen van aanraking).
- Dermis (lederhuid):
Stevige, bindweefselrijke laag onder de epidermis.
Collageen- en elastinevezels (stevigheid en elasticiteit), bloedvaten,
zenuwen, zweetklieren, talgklieren, fibroblasten, mestcellen,
macrofagen
- Subcutis (onderhuid):
Vetweefsel, biedt isolatie en energiereserve
Adipocyten (vetcellen), bloedvaten en macrofagen.
2) Welke immuun cellen bevinden zich in de huid?
Langerhanscellen: Dendritische cellen in de epidermis, die antigenen herkennen en T-cellen
activeren.
Mestcellen: In de dermis, zijn betrokken bij allergieën en ontstekingsreacties
T-lymfocyten: Vooral geheugen T-cellen in de dermis en epidermis (huid specifiek immuunsysteem).
Macrofagen: fagocyteren pathogenen en cellulaire resten.
Neutrofielen: Kortdurend aanwezig bij ontstekingen.
3) Wat is de functie van de huid? Is een leven zonder huid mogelijk?
Bescherming: scheidt antimicrobiële peptiden en bevat immuuncellen.
Zintuig tast: De huid bevat zenuwen
Stofwisseling: vitaminen
Vitamine D synthese: onder invloed van zonlicht.
Thermoregulatie: zweten, kippenvel door zweetklieren en bloedvaten
Stevigheid aan je lichaam
Voorkomt waterverlies: barrière tegen uitdroging
PH van de huid is 5. Bescherming tegen groei bacteriën.
Bestaat uit: ILC, mestcellen, CD4, CD8, macrofagen, dendritische cellen, langerhanscellen.
→ De huid is essentieel voor overleving: bescherming infecties, vochtverlies, temperatuurregulatie
en afweer
, 4) Wat is de natural moisturizing factor? Waar bestaat het uit? Waarom is deze belangrijk?
NMF is een verzameling van wateroplosbare moleculen in de bovenste laag van de huid (stratum
corneum) die helpen om water vast te houden en de huid soepel en gehydrateerd te houden.
→ Belangrijk voor: droogheid, schilferigheid, barsten, ondersteuning van de barrièrefunctie,
elasticiteit en een milieu voor enzymatische processen.
→ Mengsel van vetzuren, aminozuren en eiwitten.
5) Op welke manier kan een huid die droog is, worden behandeld. En op welke manier kan een
natte huid behandeld worden?
Droge huid: vettige zalven en andere medicatie.
Natte huid: door goed droogmaken en anders preparaten die water opnemen zoals poeders of
waterige preparaten. Ook antischimmelmiddelen worden gegeven.
Psoriasis:
1) Wat is psoriasis. Welke soorten psoriasis zijn er? Wat zijn de verschillen en wat zijn de
overeenkomsten?
Psoriasis is een huidziekte met rode plekken en witte schilfers. Psoriasis en plaque (psoriasis
vulgaris). Erytrodermie is een zeldzame vorm van psoriasis met een diffuse, gegeneraliseerde
roodheid met al dan niet uitgebreide schilfering. Psoriasis guttata is een een acute,
(gegeneraliseerde) vorm van psoriasis, gekenmerkt door erythematosquameuze papels met een
diameter van maximaal 1 cm, vooral op de romp en de proximale delen van de extremiteiten. Deze
vorm komt vaker voor bij kinderen en jongvolwassenen. Psoriasis pustulosa is een relatief zeldzame
vorm van psoriasis met steriele pustels die kunnen conflueren. Deze vorm komt zowel lokaal (met
name op handpalmen en voetzolen) als gegeneraliseerd voor; in het laatste geval soms vergezeld van
koorts en algehele malaise.
Type Uiterlijk/Kenmerken Voorkeurslocatie Ernst Bijzonderheden
Psoriasis Rode plaques met Ellebogen, knieën, Matig tot Meest voorkomende vorm (~80-
vulgaris zilverwitte hoofdhuid, onderrug ernstig 90%)
(plaque schilfering
psoriasis)
Psoriasis Kleine Romp, bovenarmen, Vaak acuut Vaak na keelinfectie
guttata druppelvormige dijen (streptokokken), komt vaker
laesies voor bij
kinderen/jongvolwassenen
Psoriasis Diffuse roodheid Hele lichaam Zeer ernstig, Kan ontstaan na plots stoppen
erytrodermie over bijna hele huid, levensbedrei met behandeling of bij ernstige
vaak met schilfering gend opvlamming
Psoriasis Met pus gevulde Handpalmen/voetzo Ernstig Algemene symptomen zoals
pustulosa blaasjes (steriel) op len (gelokaliseerd) of koorts en malaise bij
rode huid verspreid gegeneraliseerde vorm
(generaliseerd)
2) Wat is psoriasis vulgaris en hoe ontstaat het?
Psoriasis en plaque is de meest voorkomende uitingsvorm van psoriasis, zowel bij kinderen als bij
volwassenen (90% van de patiënten). Kenmerken hiervan zijn rode plaques (symmetrisch verdeelde
rode plaques met zilvergrijze schilfers) en jeuk (ontstaan van laesies). De rode plaques zijn een
opeenstapeling van huidlagen die een rode laag vormen. Dit is een nadeel voor de behandeling, want
het moet door al die lagen heen.
,Oorzaak: Bij psoriasis zie je een verdikking van de opperhuid (epidermis) doordat de huidcellen
(keratinocyten) zich te snel delen en zich niet goed ontwikkelen. Daarnaast zijn er ontstekingscellen
in de huid aanwezig en zie je meer (en verwijdde) kleine bloedvaatjes in de bovenste huidlagen.
Waarschijnlijk begint het hele proces met een ontstekingsreactie. Uit onderzoek blijkt dat veel van
die ontstekingscellen zogeheten T-lymfocyten zijn, een soort afweercellen. Omdat het
medicijn ciclosporine – dat T-cellen onderdrukt – goed werkt tegen psoriasis, is men gaan denken dat
psoriasis een ziekte is waarbij T-cellen een belangrijke rol spelen.
Kort gezegd: bij psoriasis zorgen T-cellen voor een verkeerde reactie in de huid, waardoor huidcellen
zich veel te snel delen. Dit leidt tot de typische schilferige, verdikte plekken.
3) Wat zijn voorkeurslocaties van psoriasis?
Voorkeurslocaties zijn de strekzijden van de ellebogen en knieën, de behaarde hoofdhuid en
de lumbosacrale regio. Soms ontstaan plaques, veelal zonder schilfering, in de liezen, de oksels, de
anogenitale regio of (bij vrouwen) in de submammaire regio (psoriasis inversa). De plaques komen
zelden in het gelaat voor.
4) Wat is de prevalentie/incidentie van psoriasis?
De incidentie in de huisartsenpraktijk is ongeveer 2 per 1000 patiënten per jaar, en
de prevalentie 7,6 per 1000 patiënten.
5) Welke basisbehandeling wordt geadviseerd bij een psoriasis en plaque?
Eerst lokale corticosteroïden (klasse 3). Bij onvoldoende werking een combinatiebehandeling met
vitamine-D-analogen. Bij nog niet genoeg werking kan er nog een klasse 4 corticosteroïd gegeven
worden.
Scabies
Wat is scabies? Wat zijn de kenmerken en het klinisch beeld?
Scabiës of schurft is een besmettelijke huidaandoening. Vooral tussen vingers en tene. Ernome jeuk
vooral snachts veel jeuk.
1) Welke vormen (bij mensen) zijn er en hoe vaak komt het voor (prevalentie)
Gewone scabiës
Kenmerkend zijn de gangetjes die de mijt graaft op voorkleursplaatsen: tussen de vingers,
zijkanten en plooien van de handpalm, buigzijde van de pols, strekzijde van de ellebogen, de
mediale voetrand, enkel en wreef. Gangetjes in de epidermus.
2) Hoe ontstaat het? En wat zijn de risicofactoren?
Scabiës bij mensen wordt veroorzaakt door huidcontact met andere mensen die het ok hebben. Na
6-8 weken heb je symptomen.
3) Welke basisbehandeling wordt geadviseerd?
Permetrine crème, gel, tabletten. Liefst eerst gel of creme om niet systemisch te werken. Bij
tabletten heb je intervallen tot dat de klachten verdwijnen.
Ook na contact met iemand mee behandelen om besmetting te voorkomen.
Kleding in zakken of op 60 graden wassen. Alle besmette spullen niet gebruiken.
Pruritus senilis
, 1) Wat is pruritis senilis? Welke symptomen worden waargenomen?
Langdurig bestaande jeuk bij ouderen.
2) Hoe ontstaat het?
Oorzaak onbekend. Vaak wel gemedieerd door histamine.
Exogene factoren zijn warme lucht overmatig zeepgebruik en warm water.
Endogene factoren: verminderde hydratatie en trage reparatie van de huid.
3) Welke voorkeurslocaties zijn er, en hoe vaak komt het voor (prevalentie)
Over hele lichaam jeuk.
4) Welke basisbehandeling wordt geadviseerd?
Vermijden van exogene factoren. Medicamenteus is indifferente middelen (zalf bedekken droge
huid), differente middelen (lokale corticosteroïden) en antihistamine middelen.
Bij droge huid: indifferent zalf (afdekken en hydrateren)
Natte huid: poeder of een gel (water preparaten indrogen).
Acne
1) Wat is acne? Welke soorten acne zijn er? Wat zijn de verschillen en wat zijn de
overeenkomsten?
Acne is een aandoening van de talgklierfollikel, gekenmerkt door een combinatie van:
• Comedonen (mee-eters)
• Papels (rode bultjes)
• Pustels (puistjes met pus)
• Noduli en cysten (diepere ontstekingen)
De aandoening komt meestal voor in het gelaat, op de rug, schouders en borst, en manifesteert zich
vaak voor het eerst in de puberteit.
Acne vulgaris: Dit is de meest voorkomende vorm met comedonen, papels, pustels en soms noduli of
cysten. De ernst is erg variabel.
Acne conglobata: ernstige vorm van acne vulgaris.
→ Kenmerken: dubbel- en reuzencomedonen, infiltraten, abcessen en fistels.
Genezing hiervan gaat dan ook veel gepaard met littekenweefsel.
Verschillen: vulgaris is milder. Conglobata vooral bij mannen en ook meer aanwezig in de nek ipv de
rug.
→ Beide vormen ontstaan door verstopping en ontsteking van talgklierfollikels.
2) Hoe ontstaat acne vulgaris?
Verhoogde sebum productie. Is vettig en wordt gemaakt door talgklieren, wordt beïnvloedt door
hormonen. Hyperkeranisatie: overmatige aanmaak van keratine in bovenste laag van de huid (dikke
schilferige huid). Hyperproliferatie van P.acnes is een hydrofiele anearobe bacterie. Inflammatie en
DNA-methylering.
3) Welke voorkeurslocaties zijn er, en hoe vaak komt het voor (prevalentie)
Bovenhelft van het lichaam: gezicht rug nek en borst. Incidentie: 7/1000 Prevalentie: 14/1000
