Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
,Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
,Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
,Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
, Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
Samenvatting alle colleges 2025
College 1 New Public Management
New Public Management (NPM) wordt gekarakteriseerd door de nadruk op efficiëntie en
resultaatgericht management. Binnen de publieke sector zien we een verschuiving van intrinsieke
waarden, zoals het idee dat onderwijs op zichzelf maatschappelijk waardevol is, naar extrinsieke
waarden, waarin prestaties, concurrentie en financiële opbrengsten centraal staan (Pollitt &
Bouckaert, 2017).
Het centrale thema in dit vak is de ontwikkeling en huidige betekenis van NPM:
Hoewel de oorsprong inmiddels enkele decennia oud is, blijft NPM invloedrijk.
De nadruk ligt op de principes die Trommel formuleert en de toepassingen die Veenswijk
beschrijft.
De leidende vraag is: in welke staat bevindt NPM zich, en hoe kan een alternatief of opvolger
eruitzien? Is NPM een samenhangend manifest of een verzameling losse ideeën?
De kernboodschap is dat klassieke bureaucratie tekortschiet. De publieke sector moet efficiënter,
effectiever en kostbewuster functioneren (Osborne, 2020). Maar hoe? Hood formuleerde zeven
doctrines: versterking van de macht van managers, strikte prestatietargets, focus op output,
verkleining van organisatie-eenheden, stimulering van competitie, bedrijfsmatig denken en nadruk op
budgetdiscipline (Hood, 1991).
Hoewel deze principes breed zijn toegepast, hebben ze niet geleid tot een nieuw stabiel
organisatiemodel. Dat verklaart mede de huidige spanningen en teleurstellingen binnen het NPM-
discours.
, Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
Diagnose van NPM in vijf stappen
Stap 1: Waar komen NPM-ideeën vandaan?
Sociaal-economisch: de crisis van de verzorgingsstaat en druk op overheidsfinanciën.
Politiek-ideologisch: de opkomst van neoliberaal beleid in de jaren ’80 en ’90.
Organisatie- en bestuurswetenschap: fundamentele kritiek op bureaucratische structuren.
Deze diverse bronnen leiden tot een hybride en soms tegenstrijdige verzameling van NPM-
principes (Christensen & Lægreid, 2018).
Stap 2: Hoe verhoudt publiek management zich tot publieke waarden?
Publieke waarden omvatten meer dan efficiëntie of productiviteit; ze gaan ook over legitimiteit,
rechtvaardigheid en vertrouwen. Public Value Management (PVM) biedt een bredere visie waarin
publieke managers expliciet maatschappelijke waarde nastreven (Moore, 2013). NPM wordt
bekritiseerd omdat het waardeconflicten in de publieke sector vaak miskent en daarmee bijdraagt aan
structurele waardencrises.
Stap 3: Zijn er modellen of stijlen binnen NPM te onderscheiden?
Managerial state: nadruk op prestatiemeting en verantwoording.
Competitie: introductie van marktmechanismen en quasi-markten.
Partnerschappen: publiek-private samenwerking (PPS).
Deze drie logica’s hebben elk hun eigen voorwaarden en risico’s. Bij vermenging ontstaan
vaak fricties en inconsistenties (Lodge & Gill, 2011).
Stap 4: Welke opbrengsten en neveneffecten zijn zichtbaar?
Hoewel NPM leidde tot een beter controleerbare publieke sector, bestaat er vaak een kloof tussen
papieren resultaten en feitelijke maatschappelijke effecten: de zogenoemde performance paradox (van
Dooren et al., 2015). Neveneffecten manifesteren zich in spanningen tussen efficiëntie en kwaliteit, in
bureaucratisering van evaluatieprocessen en in strategisch gedrag van organisaties. Paradoxen en
verrassingen blijken eerder de norm dan de uitzondering.
Stap 5: Is er zicht op een post-NPM paradigma?
In de recente literatuur wordt veel aandacht besteed aan New Public Governance (NPG), waarin
samenwerking, netwerksturing en co-creatie met burgers centraal staan (Osborne, 2020). Ook andere
scenario’s, waaronder een herwaardering van klassieke waarden zoals moreel leiderschap (MacIntyre,
2007), worden besproken. Een scherpere analyse van actuele praktijken is noodzakelijk om te
begrijpen hoe publiek management zich ontwikkelt (Christensen & Lægreid, 2018).
,Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
,Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
,Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
, Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
Samenvatting alle colleges 2025
College 1 New Public Management
New Public Management (NPM) wordt gekarakteriseerd door de nadruk op efficiëntie en
resultaatgericht management. Binnen de publieke sector zien we een verschuiving van intrinsieke
waarden, zoals het idee dat onderwijs op zichzelf maatschappelijk waardevol is, naar extrinsieke
waarden, waarin prestaties, concurrentie en financiële opbrengsten centraal staan (Pollitt &
Bouckaert, 2017).
Het centrale thema in dit vak is de ontwikkeling en huidige betekenis van NPM:
Hoewel de oorsprong inmiddels enkele decennia oud is, blijft NPM invloedrijk.
De nadruk ligt op de principes die Trommel formuleert en de toepassingen die Veenswijk
beschrijft.
De leidende vraag is: in welke staat bevindt NPM zich, en hoe kan een alternatief of opvolger
eruitzien? Is NPM een samenhangend manifest of een verzameling losse ideeën?
De kernboodschap is dat klassieke bureaucratie tekortschiet. De publieke sector moet efficiënter,
effectiever en kostbewuster functioneren (Osborne, 2020). Maar hoe? Hood formuleerde zeven
doctrines: versterking van de macht van managers, strikte prestatietargets, focus op output,
verkleining van organisatie-eenheden, stimulering van competitie, bedrijfsmatig denken en nadruk op
budgetdiscipline (Hood, 1991).
Hoewel deze principes breed zijn toegepast, hebben ze niet geleid tot een nieuw stabiel
organisatiemodel. Dat verklaart mede de huidige spanningen en teleurstellingen binnen het NPM-
discours.
, Colleges public management vrije universiteit amsterdam 2025
Diagnose van NPM in vijf stappen
Stap 1: Waar komen NPM-ideeën vandaan?
Sociaal-economisch: de crisis van de verzorgingsstaat en druk op overheidsfinanciën.
Politiek-ideologisch: de opkomst van neoliberaal beleid in de jaren ’80 en ’90.
Organisatie- en bestuurswetenschap: fundamentele kritiek op bureaucratische structuren.
Deze diverse bronnen leiden tot een hybride en soms tegenstrijdige verzameling van NPM-
principes (Christensen & Lægreid, 2018).
Stap 2: Hoe verhoudt publiek management zich tot publieke waarden?
Publieke waarden omvatten meer dan efficiëntie of productiviteit; ze gaan ook over legitimiteit,
rechtvaardigheid en vertrouwen. Public Value Management (PVM) biedt een bredere visie waarin
publieke managers expliciet maatschappelijke waarde nastreven (Moore, 2013). NPM wordt
bekritiseerd omdat het waardeconflicten in de publieke sector vaak miskent en daarmee bijdraagt aan
structurele waardencrises.
Stap 3: Zijn er modellen of stijlen binnen NPM te onderscheiden?
Managerial state: nadruk op prestatiemeting en verantwoording.
Competitie: introductie van marktmechanismen en quasi-markten.
Partnerschappen: publiek-private samenwerking (PPS).
Deze drie logica’s hebben elk hun eigen voorwaarden en risico’s. Bij vermenging ontstaan
vaak fricties en inconsistenties (Lodge & Gill, 2011).
Stap 4: Welke opbrengsten en neveneffecten zijn zichtbaar?
Hoewel NPM leidde tot een beter controleerbare publieke sector, bestaat er vaak een kloof tussen
papieren resultaten en feitelijke maatschappelijke effecten: de zogenoemde performance paradox (van
Dooren et al., 2015). Neveneffecten manifesteren zich in spanningen tussen efficiëntie en kwaliteit, in
bureaucratisering van evaluatieprocessen en in strategisch gedrag van organisaties. Paradoxen en
verrassingen blijken eerder de norm dan de uitzondering.
Stap 5: Is er zicht op een post-NPM paradigma?
In de recente literatuur wordt veel aandacht besteed aan New Public Governance (NPG), waarin
samenwerking, netwerksturing en co-creatie met burgers centraal staan (Osborne, 2020). Ook andere
scenario’s, waaronder een herwaardering van klassieke waarden zoals moreel leiderschap (MacIntyre,
2007), worden besproken. Een scherpere analyse van actuele praktijken is noodzakelijk om te
begrijpen hoe publiek management zich ontwikkelt (Christensen & Lægreid, 2018).
