Samenvatting Geschiedenis
Jagers en Boeren
Tot 3000 V Chr.
1.1 Didactisch aspect: lesvoorbereiding
De onderdelen van lesbeschrijving
1. Algemene gegevens
school, groep, aantal ll, naam lk, info klas
2. Beginsituatie
wat weten ze al. Ze weten altijd al iets!
3. Doelstellingen
cognitieve doelstellingen: wat moeten ze na de lessen kennen.
doelstellingen vaardigheidsniveau: verschillen aangeven, tijdsbalk hanteren
product- en procesdoelen: ontwikkelen van tijdsbesef, historisch beredeneren, samenwerken
persoonlijke doelstellingen: lk neemt voor aan dingen te werken pop pap
4. Praktische voorbereiding
welk materiaal ga je gebruiken en leg je klaar. Welke bronnen gebruik je.
5. Aanbieding
6. Achtergrond informatie
7. Evaluatie
8. Conclusie
1.2 Achtergrond informatie
De eerste welvaartsmaatschappij
Homo Erectus is de eerste rechtstreeks voorouder van de mens.
Deze onderscheidt zich van andere fossielen door grotere herseninhoud.
In Nederland de oudste menselijke bewoners: Neanderthalers.
De oudste jagers, verzamelaars
Leefden in gebieden van Ethiopië tot Zuid-Afrika.
Aten noten, zaden en planten, wat aas en kleine zoogdieren.
Loop van de geschiedenis zijn ze verdreven naar marginale gebieden van de wereld.
Inuit leefden oorspronkelijk in milder klimaat ten zuiden van de poolcirkel.
Aboriginals in vruchtbare kuststreken van het oosten ipv woestijn en noorden van Australië.
Het leven volgens onderzoek:
- Voedzaam menu
- Besteedde klein deel van de dag aan het zoeken van voedsel en ander werk
- Veel tijd voor ontspanning
- Weinig bezittingen door Normandisch bestaan
1
,- Jachtwerktuigen en huisraad gemaakt van materiaal wat ter plaatse aanwezig was
- Leefpatroon aangepast aan seizoenen
- Leefden in groepen van 10 – 50 mensen. Voor ceremoniële gebeurtenissen kwamen ze bijeen
- Voedsel was geen eigendom maar voor iedereen
- Voorraden legde ze moet aan, dat zou bewegingsvrijheid beperken
Seizoenen staan centraal in levenswijze en levensritme dus is aangepast.
Ze moeten weten wat wanneer te eten is.
Seizoenen bepalen ook wanneer ze naar een andere locatie moeten.
Jagers en verzamelaars in onze streken: rendierjager
12.000 jaar geleden.
Eind laatste ijstijd, West-Europa was toendragebied.
Bewoners: rendierjagers
Jaagden op: rendier, mammoet, bizon
Kwamen uit Zuiden ( en Oosten)
Grondstoffen voor wapens: vuursteen, rendiergewei, been, en ivoor.
Jacht
Dieren werden over de rand van het moeras of rots gedreven. Op die manier meer dieren dood dan
nodig was.
Dieren in winter naar het Zuiden, dan jaagden ze op poolvos, vogel en vis.
Nomaden en hun jaarritme
Voedsel en bestaansmiddelen raakte op, dus trokken ze met rendier naar ander gebied.
Ze namen hun spullen mee op sleedes en hun rug.
Klimatologische veranderingen
Holoceen: naam gebruikt door Geologen voor de overgang naar de warme tijd.
Door fossiel stuifmeel onderzoek weten we hoe begroeiing veranderde.
Neolithische revolutie: overgang nomadische samenleving en agrarische samenleving.
Eerste landbouwers: de mensen uit Iran en Zagros-gebergte.
Er groeide wilde graansoorten en ze ontdekte dat je die kon eten, en gingen deze zelf verbouwen.
Bewaren deden ze in voorraadkuilen, afgesloten van de buitenlucht om ontkiemen te voorkomen.
Eerste landbouwers in Nederland: Bandkeramiekers
5300 voor Christus.
Landbouwcultuur verplaatste zich vanuit Nabije Oosten via Balkan en vooral Hongarije naar de
lössgronden van Midden-Europa.
7000 jaar geleden: eerste boeren in Zuid- Limburg
Neolitische revolutie: Boeren zorgden voor grote veranderingen in het landschap en manier van
samenleving.
De hunebedbouwers
3500 voor Christus
Ook wel trechterbekervolk genoemd
Doden uit 1 familie bij elkaar begraven.
2
,Kregen grafgiften (gebruiksvoorwerpen van dagelijks leven) en voedsel mee in het graf.
Dit werd gedaan om positie te houden in het volgend leven.
De eerste steden
De eerste in Midden-Oosten.
Jericho was de eerste stad.
Eerste steden ontstaan in vruchtbare omgeving.
Zo kon bevolking zichzelf voorzien en handel drijven.
Gerenommeerde oudjes
Jozua neemt met joods volk Jericho in, door 7 dagen iedere dag 1x rond de stad te trekken.
Op de 7e dag liet Jozua de bazuinen (soort trompet) klinken en het volk luid roepen en de muren van
de stad stortte in.
De sprong naar Europa
Ongeveer 4000 jaar geleden: eerste stedelijke nederzetting in oostelijk deel van de Egeïsche zee (nu
Griekenland).
Door natuur te benutten hadden ze er landbouw.
Lag aan zee dus goed voor handel.
Bronstijd
2100 voor Chr. – 700 v. Chr.
Ze ontdekte dat koper door toevoeging van tin harder werd, en beter werkt ontstond er een nieuw
metaal: brons.
Koper en tin waren handelsproducten want dit zat niet overal in de grond.
De kennis kwam uit het Midden-Oosten waar al in 3000 v. Chr. met brons gewerkt werd.
IJzertijd
700 v. Chr. – 50 v. Chr.
IJzer was steviger en duurzamer én was te vinden in Nederlandse bodem.
IJzer had invloed op de landbouw. Houten voorwerpen werden steviger gemaakt door ijzeren
handsvaten. Ook wapens werden beter gemaakt.
Om ijzer te maken was houtskool nodig dus er werd veel bos gekapt.
Hierdoor waren er veel zandverstuivingen en land werd onvruchtbaar.
Bewoners ijzertijd
Keltische stammen uit Gallië kwamen Nederland binnen.
Ze vestigden zich in het huidige Noord-Brabant en Limburg.
Kelten verbranden hun doden ook en deden as in urn.
Door zandverstuivingen was leven op zandgronden steeds moeilijker.
Veel trokken weg naar de noordelijke kuststreken.
Boerderijen werden gebouwd op heuvels/ terpen om te beschermen tegen de zee.
Handel
Werd intensiever.
Belangrijk handelsproduct was zout.
Dit werd gewonnen aan de kust.
3
, Zout gebruikte ze om eten smakelijker te maken maar als conserveringsmiddel.
Jaargetallen
4.400.000 jaar geleden Oudste fossielen mensachtigen
2 – 1.500.000 jaar geleden Homo erectus
35.000 jaar geleden Homo sapiens sapiens
35.000 jaar geleden Eerste kunstuitingen
12.000 jaar geleden Einde laatste ijstijd
12.000 jaar geleden Rendierjagers
10.000 jaar geleden Boeren in het Nabije Oosten
7500 jaar geleden Trijntje
5300 v. Chr. Bandkeramiekers
3500 v. Chr. Hunebedbouwers
3000 v. Chr. Wiel uitgevonden
2100 v. Chr. Einde steentijd
2100 v. Chr. Bronstijd
700 v. Chr. – 50 v. Chr. IJzertijd
1.3 Les- en verwerkingssuggesties
Je kunt je les beginnen met een politie bericht.
Een archeoloog laat zich goed vergelijken met een detective.
Met de moderne technieken is bijvoorbeeld het meisje van Yde opgegraven en bekend geworden. Ze
hebben haar gevonden met turf steken.
In 1991 is in de Alpen een vondst gedaan van de ijsmummie. Twee wandelaars vonden een bevroren
lichaam in een gletsjer. Er is in 2001 ontdekt dat hij een pijl in zijn lichaam had en dat de
doodoorzaak was. Je kunt met je klas verzinnen waarom hij daar lag en hoe hij dood is gegaan,
waarom hij een pijl in zijn lichaam had.
Je kunt natuurlijk ook geschiedenis combineren met andere vakken.
- Tekenen (muur/ grotschildering maken)
- Taal verhalen vertellen
- Crea, fossielen maken van klei met afdrukken van slakkenhuis of schelpen
4
Jagers en Boeren
Tot 3000 V Chr.
1.1 Didactisch aspect: lesvoorbereiding
De onderdelen van lesbeschrijving
1. Algemene gegevens
school, groep, aantal ll, naam lk, info klas
2. Beginsituatie
wat weten ze al. Ze weten altijd al iets!
3. Doelstellingen
cognitieve doelstellingen: wat moeten ze na de lessen kennen.
doelstellingen vaardigheidsniveau: verschillen aangeven, tijdsbalk hanteren
product- en procesdoelen: ontwikkelen van tijdsbesef, historisch beredeneren, samenwerken
persoonlijke doelstellingen: lk neemt voor aan dingen te werken pop pap
4. Praktische voorbereiding
welk materiaal ga je gebruiken en leg je klaar. Welke bronnen gebruik je.
5. Aanbieding
6. Achtergrond informatie
7. Evaluatie
8. Conclusie
1.2 Achtergrond informatie
De eerste welvaartsmaatschappij
Homo Erectus is de eerste rechtstreeks voorouder van de mens.
Deze onderscheidt zich van andere fossielen door grotere herseninhoud.
In Nederland de oudste menselijke bewoners: Neanderthalers.
De oudste jagers, verzamelaars
Leefden in gebieden van Ethiopië tot Zuid-Afrika.
Aten noten, zaden en planten, wat aas en kleine zoogdieren.
Loop van de geschiedenis zijn ze verdreven naar marginale gebieden van de wereld.
Inuit leefden oorspronkelijk in milder klimaat ten zuiden van de poolcirkel.
Aboriginals in vruchtbare kuststreken van het oosten ipv woestijn en noorden van Australië.
Het leven volgens onderzoek:
- Voedzaam menu
- Besteedde klein deel van de dag aan het zoeken van voedsel en ander werk
- Veel tijd voor ontspanning
- Weinig bezittingen door Normandisch bestaan
1
,- Jachtwerktuigen en huisraad gemaakt van materiaal wat ter plaatse aanwezig was
- Leefpatroon aangepast aan seizoenen
- Leefden in groepen van 10 – 50 mensen. Voor ceremoniële gebeurtenissen kwamen ze bijeen
- Voedsel was geen eigendom maar voor iedereen
- Voorraden legde ze moet aan, dat zou bewegingsvrijheid beperken
Seizoenen staan centraal in levenswijze en levensritme dus is aangepast.
Ze moeten weten wat wanneer te eten is.
Seizoenen bepalen ook wanneer ze naar een andere locatie moeten.
Jagers en verzamelaars in onze streken: rendierjager
12.000 jaar geleden.
Eind laatste ijstijd, West-Europa was toendragebied.
Bewoners: rendierjagers
Jaagden op: rendier, mammoet, bizon
Kwamen uit Zuiden ( en Oosten)
Grondstoffen voor wapens: vuursteen, rendiergewei, been, en ivoor.
Jacht
Dieren werden over de rand van het moeras of rots gedreven. Op die manier meer dieren dood dan
nodig was.
Dieren in winter naar het Zuiden, dan jaagden ze op poolvos, vogel en vis.
Nomaden en hun jaarritme
Voedsel en bestaansmiddelen raakte op, dus trokken ze met rendier naar ander gebied.
Ze namen hun spullen mee op sleedes en hun rug.
Klimatologische veranderingen
Holoceen: naam gebruikt door Geologen voor de overgang naar de warme tijd.
Door fossiel stuifmeel onderzoek weten we hoe begroeiing veranderde.
Neolithische revolutie: overgang nomadische samenleving en agrarische samenleving.
Eerste landbouwers: de mensen uit Iran en Zagros-gebergte.
Er groeide wilde graansoorten en ze ontdekte dat je die kon eten, en gingen deze zelf verbouwen.
Bewaren deden ze in voorraadkuilen, afgesloten van de buitenlucht om ontkiemen te voorkomen.
Eerste landbouwers in Nederland: Bandkeramiekers
5300 voor Christus.
Landbouwcultuur verplaatste zich vanuit Nabije Oosten via Balkan en vooral Hongarije naar de
lössgronden van Midden-Europa.
7000 jaar geleden: eerste boeren in Zuid- Limburg
Neolitische revolutie: Boeren zorgden voor grote veranderingen in het landschap en manier van
samenleving.
De hunebedbouwers
3500 voor Christus
Ook wel trechterbekervolk genoemd
Doden uit 1 familie bij elkaar begraven.
2
,Kregen grafgiften (gebruiksvoorwerpen van dagelijks leven) en voedsel mee in het graf.
Dit werd gedaan om positie te houden in het volgend leven.
De eerste steden
De eerste in Midden-Oosten.
Jericho was de eerste stad.
Eerste steden ontstaan in vruchtbare omgeving.
Zo kon bevolking zichzelf voorzien en handel drijven.
Gerenommeerde oudjes
Jozua neemt met joods volk Jericho in, door 7 dagen iedere dag 1x rond de stad te trekken.
Op de 7e dag liet Jozua de bazuinen (soort trompet) klinken en het volk luid roepen en de muren van
de stad stortte in.
De sprong naar Europa
Ongeveer 4000 jaar geleden: eerste stedelijke nederzetting in oostelijk deel van de Egeïsche zee (nu
Griekenland).
Door natuur te benutten hadden ze er landbouw.
Lag aan zee dus goed voor handel.
Bronstijd
2100 voor Chr. – 700 v. Chr.
Ze ontdekte dat koper door toevoeging van tin harder werd, en beter werkt ontstond er een nieuw
metaal: brons.
Koper en tin waren handelsproducten want dit zat niet overal in de grond.
De kennis kwam uit het Midden-Oosten waar al in 3000 v. Chr. met brons gewerkt werd.
IJzertijd
700 v. Chr. – 50 v. Chr.
IJzer was steviger en duurzamer én was te vinden in Nederlandse bodem.
IJzer had invloed op de landbouw. Houten voorwerpen werden steviger gemaakt door ijzeren
handsvaten. Ook wapens werden beter gemaakt.
Om ijzer te maken was houtskool nodig dus er werd veel bos gekapt.
Hierdoor waren er veel zandverstuivingen en land werd onvruchtbaar.
Bewoners ijzertijd
Keltische stammen uit Gallië kwamen Nederland binnen.
Ze vestigden zich in het huidige Noord-Brabant en Limburg.
Kelten verbranden hun doden ook en deden as in urn.
Door zandverstuivingen was leven op zandgronden steeds moeilijker.
Veel trokken weg naar de noordelijke kuststreken.
Boerderijen werden gebouwd op heuvels/ terpen om te beschermen tegen de zee.
Handel
Werd intensiever.
Belangrijk handelsproduct was zout.
Dit werd gewonnen aan de kust.
3
, Zout gebruikte ze om eten smakelijker te maken maar als conserveringsmiddel.
Jaargetallen
4.400.000 jaar geleden Oudste fossielen mensachtigen
2 – 1.500.000 jaar geleden Homo erectus
35.000 jaar geleden Homo sapiens sapiens
35.000 jaar geleden Eerste kunstuitingen
12.000 jaar geleden Einde laatste ijstijd
12.000 jaar geleden Rendierjagers
10.000 jaar geleden Boeren in het Nabije Oosten
7500 jaar geleden Trijntje
5300 v. Chr. Bandkeramiekers
3500 v. Chr. Hunebedbouwers
3000 v. Chr. Wiel uitgevonden
2100 v. Chr. Einde steentijd
2100 v. Chr. Bronstijd
700 v. Chr. – 50 v. Chr. IJzertijd
1.3 Les- en verwerkingssuggesties
Je kunt je les beginnen met een politie bericht.
Een archeoloog laat zich goed vergelijken met een detective.
Met de moderne technieken is bijvoorbeeld het meisje van Yde opgegraven en bekend geworden. Ze
hebben haar gevonden met turf steken.
In 1991 is in de Alpen een vondst gedaan van de ijsmummie. Twee wandelaars vonden een bevroren
lichaam in een gletsjer. Er is in 2001 ontdekt dat hij een pijl in zijn lichaam had en dat de
doodoorzaak was. Je kunt met je klas verzinnen waarom hij daar lag en hoe hij dood is gegaan,
waarom hij een pijl in zijn lichaam had.
Je kunt natuurlijk ook geschiedenis combineren met andere vakken.
- Tekenen (muur/ grotschildering maken)
- Taal verhalen vertellen
- Crea, fossielen maken van klei met afdrukken van slakkenhuis of schelpen
4
