Samenvatting
Hendriks, Stams & Asscher (red.) (2021).
Handboek Forensische Orthopedagogiek.
Hoofdstukken 21, 29-31, 33, 35 en 36.
, Hoofdstuk 21: Het meten en monitoren van leefklimaat in de residentiële jeugdzorg
Inleiding
De kans van slagen binnen een behandeling hangt onder andere samen met de kwaliteit
van de orthopedagogische basiszorg; het zorgvuldig pedagogisch handelen binnen een
bepaalde cultuur van omgaan met elkaar, bepaalde leefregels en een bepaalde sfeer.
Wat is leefklimaat?
Een belangrijk pedagogisch streven is een open en positief leefklimaat creëren om de
jongeren optimaal te herstellen en ontwikkelen. De leefomgeving heeft invloed op de
motivatie door de wijze waarop de psychologische basisbehoeften; verbondenheid,
competentie en autonomie (SDT-theory) wel/niet worden verstrekt. Een positief of open
klimaat wordt gekenmerkt door warmte, responsiviteit en positieve versterking van de
basisbehoeften.
Uit welke dimensies bestaat het leefklimaat? 4 dimensies:
- Ondersteuning: mate waarin groepmedewerkers ondersteunend/responsief zijn tav
psychologische basisbehoeften + mate van positieve samenwerking
- Groei: mogelijkheden om te leren
- Repressie: proces gekenmerkt door intentioneel handelen op manier die jeugdige
schade toebrengt, onwettig handelen, willekeurig beperken van vrijheid/autonomie.
- Sfeer: kwaliteit van omgang en samenwerking tussen jongeren in de groep.
Maar in recente literatuur worden ook vaak structuur, veiligheid en gevoel van
rechtvaardigheid onderscheiden.
Hoe beïnvloedt het leefklimaat de behandeluitkomsten?
In een open en positief leefklimaat vertonen cliënten meer empathisch gedrag, meer actieve
coping en er ontstaat behandelmotivatie. Ook 20% afname van antisociaal gedrag bij
jongeren die een positief therapeutisch klimaat ervaren. Uit studies blijkt dat investeringen in
het leefklimaat dan ook helpend kunnen zijn voor het bereiken van positieve
behandeluitkomsten van jeugdigen in residentiële zorg.
Hoe kunnen we het leefklimaat meten en monitoren?
Een positieve ervaring van het leefklimaat is niet vanzelfsprekend, zelfs al wordt er in
geïnvesteerd. Landelijke instanties en inspecties maken gebruik van leefklimaatmetingen om
de basiszorg te evalueren en waar mogelijk te verbeteren.
- Instrumenten voor adolescenten vanaf 14 jaar
Prison Group Climat Inventory (pgci): bevat 36 items en omvat de 4 dimensies:
ondersteuning, groei, repressie en sfeer.
Er is nog een extra vragenlijst ontwikkeld om naar ervaringen van repressie te vragen.
- Instrumenten voor kinderen op basisschoolleeftijd
Group Climate Instrument for Children (gcic): bevat 14 items verdeeld over 2 dimensies:
positief/open klimaat en negatief/gesloten klimaat.
Voor effectieve monitoring is het van belang dat het leefklimaat vanuit verschillende
perspectieven wordt bekeken, dat het werken hieraan een gezamenlijk proces is en dat
vragenlijsten het meest passend zijn voor het doel van de meting.
Voor de toekomst is het belangrijk dat er voor niet-talige (of lichtverstandelijk beperkten)
alternatieve meetinstrumenten komen om het leefklimaat te kunnen meten.
Hendriks, Stams & Asscher (red.) (2021).
Handboek Forensische Orthopedagogiek.
Hoofdstukken 21, 29-31, 33, 35 en 36.
, Hoofdstuk 21: Het meten en monitoren van leefklimaat in de residentiële jeugdzorg
Inleiding
De kans van slagen binnen een behandeling hangt onder andere samen met de kwaliteit
van de orthopedagogische basiszorg; het zorgvuldig pedagogisch handelen binnen een
bepaalde cultuur van omgaan met elkaar, bepaalde leefregels en een bepaalde sfeer.
Wat is leefklimaat?
Een belangrijk pedagogisch streven is een open en positief leefklimaat creëren om de
jongeren optimaal te herstellen en ontwikkelen. De leefomgeving heeft invloed op de
motivatie door de wijze waarop de psychologische basisbehoeften; verbondenheid,
competentie en autonomie (SDT-theory) wel/niet worden verstrekt. Een positief of open
klimaat wordt gekenmerkt door warmte, responsiviteit en positieve versterking van de
basisbehoeften.
Uit welke dimensies bestaat het leefklimaat? 4 dimensies:
- Ondersteuning: mate waarin groepmedewerkers ondersteunend/responsief zijn tav
psychologische basisbehoeften + mate van positieve samenwerking
- Groei: mogelijkheden om te leren
- Repressie: proces gekenmerkt door intentioneel handelen op manier die jeugdige
schade toebrengt, onwettig handelen, willekeurig beperken van vrijheid/autonomie.
- Sfeer: kwaliteit van omgang en samenwerking tussen jongeren in de groep.
Maar in recente literatuur worden ook vaak structuur, veiligheid en gevoel van
rechtvaardigheid onderscheiden.
Hoe beïnvloedt het leefklimaat de behandeluitkomsten?
In een open en positief leefklimaat vertonen cliënten meer empathisch gedrag, meer actieve
coping en er ontstaat behandelmotivatie. Ook 20% afname van antisociaal gedrag bij
jongeren die een positief therapeutisch klimaat ervaren. Uit studies blijkt dat investeringen in
het leefklimaat dan ook helpend kunnen zijn voor het bereiken van positieve
behandeluitkomsten van jeugdigen in residentiële zorg.
Hoe kunnen we het leefklimaat meten en monitoren?
Een positieve ervaring van het leefklimaat is niet vanzelfsprekend, zelfs al wordt er in
geïnvesteerd. Landelijke instanties en inspecties maken gebruik van leefklimaatmetingen om
de basiszorg te evalueren en waar mogelijk te verbeteren.
- Instrumenten voor adolescenten vanaf 14 jaar
Prison Group Climat Inventory (pgci): bevat 36 items en omvat de 4 dimensies:
ondersteuning, groei, repressie en sfeer.
Er is nog een extra vragenlijst ontwikkeld om naar ervaringen van repressie te vragen.
- Instrumenten voor kinderen op basisschoolleeftijd
Group Climate Instrument for Children (gcic): bevat 14 items verdeeld over 2 dimensies:
positief/open klimaat en negatief/gesloten klimaat.
Voor effectieve monitoring is het van belang dat het leefklimaat vanuit verschillende
perspectieven wordt bekeken, dat het werken hieraan een gezamenlijk proces is en dat
vragenlijsten het meest passend zijn voor het doel van de meting.
Voor de toekomst is het belangrijk dat er voor niet-talige (of lichtverstandelijk beperkten)
alternatieve meetinstrumenten komen om het leefklimaat te kunnen meten.
