Aantekeningen Mode- en Kostuumgeschiedenis, collegejaar 2024-2025, Anouk L
Mode- en kostuumgeschiedenis
College 1, woensdag 11 september – Egyptenaren tot
Romeinen
Wat is kostuum?
- Geen theaterkostuums!
- Alles wat men aan heeft
- Vaak wordt pas vanaf de late middeleeuwen over mode gesproken
- Kostuumgeschiedenis wordt in de museale wereld vaak voor modegeschiedenis
gebruikt
Etymologie
- Kostuum = costum = gebruik
- Mode komt van modus = manier van leven
- Dress = arrangeren (om het lichaam)
- Fashion komt van facere (maken = maken, vormen, bepaalde uitvoering vgl. NL
fatsoen)
Wat is mode?
- Kleding kan een beschermende functie hebben en/of decoratief zijn
- Kleding wordt een symbool
o Status, positie in de maatschappij
o Identiteit
o Mode versus regionale dracht
o Mode is ‘contemporain’
Grote denkers over mode
- Emmanuel Kant: verandering van levensstijl
- Walter Benjamin: Mode is een feit, een kracht op zichzelf
- Roland Barthes: the fashion system, mode als communicatiemiddel
Hoe zou je mode kunnen opvatten?
1. Verandering van kleden-
2. Wat een groot deel van de mensen op een bepaald moment draagt
- Schijnbare tegenstelling
- Het veranderen van stijlen is echter het gevolg van het feit dat veel mensen een
bepaalde stijl dragen: verandering omwille van verandering
Trickle down principe
- Brede term: trich down effect
- Simpel gezegd: een trend sijpelt door van boven naar onder
- Deze theorie wordt gebruikt om het veranderen van trends te verklaren
,Aantekeningen Mode- en Kostuumgeschiedenis, collegejaar 2024-2025, Anouk L
Trickle down in mode
- Mode sijpelt door de lagen van de bevolking
- Mensen willen lijken op degenen die ‘boven’ hen staan
- Keeping up with the Joneses
- Status anxiety
- In de moderne tijd gaat deze theorie niet altijd op
Andere aandachtspunten
- Uitgangspunt blijft het menselijk lichaam bijv. Shifting of erogenous zones en
seduction theory
- Veranderingen gaan geleidelijk
- Informele stijlen ‘promoveren’ tot formele stijlen
- Een bepaalde manier van kleden heeft dus niet altijd dezelfde betekenis
- Er is maar een beperkte vormentaal: veel dingen komen telkens terug
Waarom is modegeschiedenis relevant?
- Dateren van schilderijen
- Sociale context
- Op zichzelf: een vorm van (toegepaste) kunst
- Mode is nog steeds geen vanzelfsprekend onderwerp op de universiteit
Eerst bekende kleding
- We weten niet zeker wanneer de eerste kleding werd gedragen
- Mogelijk al 170.000 jaar geleden
- We beginnen deze geschiedenis dus eigenlijk niet vroeg genoeg
- Hoe vroeger hoe minder duidelijke informatie
- Het versieren van het lichaam komt in alle culturen voor, los van klimaat
Gedrapeerd en passend
- Bij draperen worden rechte lappen om het lichaam geslagen met nauwelijks
naden
- Passende kleding volgt de lijnen van het lichaam of bepaald modieus silhouet
door middel van naden/patroondelen
- Veel van de vroege culturen waar we informatie over hebben hadden gedrapeerde
kleren
Mesopotamië
- Culturen tussen ca. 4000-500 v. Chr.
- Tussen de Eufraat en de Tigris
- Soemeriërs, Babyloniërs, Assyriërs
,Aantekeningen Mode- en Kostuumgeschiedenis, collegejaar 2024-2025, Anouk L
Kostuum in Mesopotamië
- Kaunakes = rok (soms tuniek)
- Wol was het belangrijkste materiaal
- Eerst ‘non woven’ vanaf 2370 v. Chr. geweven wol
- Felle kleuren, borduursels en kwasten
- Weinig bekend over vrouwenkleding
Egyptenaren
- Culturen tussen 3100 v. Chr. en 30 v. Chr.
- Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen het Oude Rijk (2700-2200 v. Chr.),
Middenrijk (2040-1783 v. Chr.) en Nieuwe Rijk (1550-1070 v. Chr.) (met
tussenperiodes)
- Lange periode met ogenschijnlijk variatie
- Groot verschil tussen ceremoniële kleding en dagelijkse kleding
Kleding in Egypte
- Minder kleding dan andere culturen, naakt was normaal, subtropisch klimaat
- Voornamelijk linnen, dierlijke materialen werden gezien als onzuiver
- Voornamelijk gedrapeerd
- Visuele bronnen sterk geabstraheerd
- Veel kapsels zijn pruiken
Kleding in Egypte: Mannen
- Arme mensen droegen niets
- Shenti/shandyt: lendendoek
- Tuniek, rechte lap(pen) stof die op de schouders bij elkaar wordt gehouden
- Overshort
- Weinig verschil gedurende de eeuwen
Kleding in Egypte: vrouwen
- Kalasiris = jurk
- Twee types: strak en gedrapeerd
- Jurken of afbeeldingen spannen strak om het lichaam gedragen, mogelijk
artistieke interpretatie
- Overgebleven kledingstukken zijn wijder en hebben vaak mouwen
Haik?
- Laver noemt een gedrapeerde jurk een haik
- Waarschijnlijk afgeleid van het Arabische woord
- Waarschijnlijk niet gebruikt in het Oude Egypte
- We komen dit woord later weer tegen
, Aantekeningen Mode- en Kostuumgeschiedenis, collegejaar 2024-2025, Anouk L
Accessoires
- Grote kraag, borstplaat
- Pruiken (soms ook Nubische pruik), vanwege hygiëne werd eigen haar vaak
afgeschoren
- Hoofdtooien:
o Khat = hoofdtooi/doek
o Nemes = gestreepte hoofdtooi
o Kronen
- Baard
Egyptomanie
- Fascinatie voor de Egyptische cultuur door westerse landen
- Na de veldtocht van Napoleon
- Na de ontdekking van het graf van Toetanchamon in 1922
- Dit sijpelde door naar de mode
Kreta
- Minoïsche beschaving werd pas vanaf 1900 herontdekt door Arthur Evans
- Ca. 3500-1100 v. Chr.
- Was de eerste grote beschaving van Europa
- Vooral opgravingen in Knossos: muurschilderingen en beelden
- Staat stilistisch los van de rest van Griekenland
- We weten relatief weinig van de cultuur
Minoïsche kleding
- Grote verschillen tussen mannen en vrouwen
- Passend op het lichaam i.p.v. gedrapeerd
- Kleding lijkt complex qua constructie en versiering, wij ervaren dat als ‘modieus
Minoïsche kleren voor mannen
- Lendendoek met punt van voren
- Ingesnoerde taille: vroege vorm van een korset?
- Langere rokken lijkend op de kaunakes
- Overeenkomsten met Mesopotamië
Minoïsche kleren voor vrouwen
- Gelijk aan mannen voor sport
- Wijduitstaande rokken met verschillende lagen/overschorten
- Wederom een slanke taille
- Strak lijfje dat de borsten bloot laat
Mode- en kostuumgeschiedenis
College 1, woensdag 11 september – Egyptenaren tot
Romeinen
Wat is kostuum?
- Geen theaterkostuums!
- Alles wat men aan heeft
- Vaak wordt pas vanaf de late middeleeuwen over mode gesproken
- Kostuumgeschiedenis wordt in de museale wereld vaak voor modegeschiedenis
gebruikt
Etymologie
- Kostuum = costum = gebruik
- Mode komt van modus = manier van leven
- Dress = arrangeren (om het lichaam)
- Fashion komt van facere (maken = maken, vormen, bepaalde uitvoering vgl. NL
fatsoen)
Wat is mode?
- Kleding kan een beschermende functie hebben en/of decoratief zijn
- Kleding wordt een symbool
o Status, positie in de maatschappij
o Identiteit
o Mode versus regionale dracht
o Mode is ‘contemporain’
Grote denkers over mode
- Emmanuel Kant: verandering van levensstijl
- Walter Benjamin: Mode is een feit, een kracht op zichzelf
- Roland Barthes: the fashion system, mode als communicatiemiddel
Hoe zou je mode kunnen opvatten?
1. Verandering van kleden-
2. Wat een groot deel van de mensen op een bepaald moment draagt
- Schijnbare tegenstelling
- Het veranderen van stijlen is echter het gevolg van het feit dat veel mensen een
bepaalde stijl dragen: verandering omwille van verandering
Trickle down principe
- Brede term: trich down effect
- Simpel gezegd: een trend sijpelt door van boven naar onder
- Deze theorie wordt gebruikt om het veranderen van trends te verklaren
,Aantekeningen Mode- en Kostuumgeschiedenis, collegejaar 2024-2025, Anouk L
Trickle down in mode
- Mode sijpelt door de lagen van de bevolking
- Mensen willen lijken op degenen die ‘boven’ hen staan
- Keeping up with the Joneses
- Status anxiety
- In de moderne tijd gaat deze theorie niet altijd op
Andere aandachtspunten
- Uitgangspunt blijft het menselijk lichaam bijv. Shifting of erogenous zones en
seduction theory
- Veranderingen gaan geleidelijk
- Informele stijlen ‘promoveren’ tot formele stijlen
- Een bepaalde manier van kleden heeft dus niet altijd dezelfde betekenis
- Er is maar een beperkte vormentaal: veel dingen komen telkens terug
Waarom is modegeschiedenis relevant?
- Dateren van schilderijen
- Sociale context
- Op zichzelf: een vorm van (toegepaste) kunst
- Mode is nog steeds geen vanzelfsprekend onderwerp op de universiteit
Eerst bekende kleding
- We weten niet zeker wanneer de eerste kleding werd gedragen
- Mogelijk al 170.000 jaar geleden
- We beginnen deze geschiedenis dus eigenlijk niet vroeg genoeg
- Hoe vroeger hoe minder duidelijke informatie
- Het versieren van het lichaam komt in alle culturen voor, los van klimaat
Gedrapeerd en passend
- Bij draperen worden rechte lappen om het lichaam geslagen met nauwelijks
naden
- Passende kleding volgt de lijnen van het lichaam of bepaald modieus silhouet
door middel van naden/patroondelen
- Veel van de vroege culturen waar we informatie over hebben hadden gedrapeerde
kleren
Mesopotamië
- Culturen tussen ca. 4000-500 v. Chr.
- Tussen de Eufraat en de Tigris
- Soemeriërs, Babyloniërs, Assyriërs
,Aantekeningen Mode- en Kostuumgeschiedenis, collegejaar 2024-2025, Anouk L
Kostuum in Mesopotamië
- Kaunakes = rok (soms tuniek)
- Wol was het belangrijkste materiaal
- Eerst ‘non woven’ vanaf 2370 v. Chr. geweven wol
- Felle kleuren, borduursels en kwasten
- Weinig bekend over vrouwenkleding
Egyptenaren
- Culturen tussen 3100 v. Chr. en 30 v. Chr.
- Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen het Oude Rijk (2700-2200 v. Chr.),
Middenrijk (2040-1783 v. Chr.) en Nieuwe Rijk (1550-1070 v. Chr.) (met
tussenperiodes)
- Lange periode met ogenschijnlijk variatie
- Groot verschil tussen ceremoniële kleding en dagelijkse kleding
Kleding in Egypte
- Minder kleding dan andere culturen, naakt was normaal, subtropisch klimaat
- Voornamelijk linnen, dierlijke materialen werden gezien als onzuiver
- Voornamelijk gedrapeerd
- Visuele bronnen sterk geabstraheerd
- Veel kapsels zijn pruiken
Kleding in Egypte: Mannen
- Arme mensen droegen niets
- Shenti/shandyt: lendendoek
- Tuniek, rechte lap(pen) stof die op de schouders bij elkaar wordt gehouden
- Overshort
- Weinig verschil gedurende de eeuwen
Kleding in Egypte: vrouwen
- Kalasiris = jurk
- Twee types: strak en gedrapeerd
- Jurken of afbeeldingen spannen strak om het lichaam gedragen, mogelijk
artistieke interpretatie
- Overgebleven kledingstukken zijn wijder en hebben vaak mouwen
Haik?
- Laver noemt een gedrapeerde jurk een haik
- Waarschijnlijk afgeleid van het Arabische woord
- Waarschijnlijk niet gebruikt in het Oude Egypte
- We komen dit woord later weer tegen
, Aantekeningen Mode- en Kostuumgeschiedenis, collegejaar 2024-2025, Anouk L
Accessoires
- Grote kraag, borstplaat
- Pruiken (soms ook Nubische pruik), vanwege hygiëne werd eigen haar vaak
afgeschoren
- Hoofdtooien:
o Khat = hoofdtooi/doek
o Nemes = gestreepte hoofdtooi
o Kronen
- Baard
Egyptomanie
- Fascinatie voor de Egyptische cultuur door westerse landen
- Na de veldtocht van Napoleon
- Na de ontdekking van het graf van Toetanchamon in 1922
- Dit sijpelde door naar de mode
Kreta
- Minoïsche beschaving werd pas vanaf 1900 herontdekt door Arthur Evans
- Ca. 3500-1100 v. Chr.
- Was de eerste grote beschaving van Europa
- Vooral opgravingen in Knossos: muurschilderingen en beelden
- Staat stilistisch los van de rest van Griekenland
- We weten relatief weinig van de cultuur
Minoïsche kleding
- Grote verschillen tussen mannen en vrouwen
- Passend op het lichaam i.p.v. gedrapeerd
- Kleding lijkt complex qua constructie en versiering, wij ervaren dat als ‘modieus
Minoïsche kleren voor mannen
- Lendendoek met punt van voren
- Ingesnoerde taille: vroege vorm van een korset?
- Langere rokken lijkend op de kaunakes
- Overeenkomsten met Mesopotamië
Minoïsche kleren voor vrouwen
- Gelijk aan mannen voor sport
- Wijduitstaande rokken met verschillende lagen/overschorten
- Wederom een slanke taille
- Strak lijfje dat de borsten bloot laat
