Leerpakket 5
Week 1 werkgroep 1
De student verwoordt wat het verschil is tussen curatieve en palliatieve zorg.
Palliatieve zorg: Palliatieve zorg is gericht is op het verlichten van klachten die zijn ontstaan door de ziekte. Het
doel is niet (meer) om genezing te bereiken maar om de kwaliteit van leven zo lang mogelijk op een zo hoog
mogelijk peil te houden.
Curatieve zorg: Bij curatieve zorg is de behandeling bedoeld om te genezen.
De student legt uit wat palliatieve zorg inhoudt en weet welke thema’s van belang zijn in de
palliatieve fase.
WHO (2015): 'een benadering die de kwaliteit van leven verbetert van patiënten (volwassenen en kinderen) en
hun naasten die te maken hebben met een levensbedreigende aandoening, door het voorkomen en verlichten
van lijden door middel van vroegtijdige signalering en zorgvuldige beoordeling en behandeling van pijn en
andere problemen van lichamelijke, psychosociale en spirituele aard’
Thema’s
- Kwaliteit van leven
- Symptoommanagement
- Anticiperen en pro-actieve zorgplanning van klachten en problemen die in de nabije toekomst
verwacht kunnen worden. Op tijd gesprekken voeren met wat iemand te wachten staat. En duidelijke
beslissingen nemen op voorhand.
- Autonomie (zelfstandigheid) van de patiënt, zelf beslissen over eigen behandeling
- Multidimensionale benadering (kijkt naar lichamelijk, sociaal, spirituele en psychische dimentie))
- Zorg voor cliënt en naasten
De student kent de meest voorkomende symptomen bij cliënten in de palliatieve fase en kan
inschatten welke mensen een verhoogd risico hebben op deze symptomen en kan deze herkennen
in de fase van vroegsignalering.
Top 3 meest voorkomende symptomen:
• Patiënten met kanker thuis: Patiënten met kanker in het ziekenhuis:
▪ Vermoeidheid (74%) - Vermoeidheid (82%)
▪ Pijn (71%) - Gebrek aan eetlust (75%)
▪ Gebrek aan energie (69%) - Pijn (71%)
▪ Slaapproblemen (51%) - Droge mond (71%)
• Patiënten met hartfalen:
▪ Kortademigheid (dyspneu) (72%)
▪ Vermoeidheid (72%)
▪ Hoesten (70%)
▪ Vermoeidheid (68%)
▪ Pijn (68%)
▪ Slaapproblemen (45%)
, • Patiënten met COPD:
▪ Kortademigheid (dyspneu) (94%)
▪ Pijn (69%)
▪ Vermoeidheid (68%) en slaapproblemen (45%)
De student legt uit wat de symptomen en oorzaken zijn van ‘slaapproblemen’ in de palliatieve fase.
• Symptomen:
▪ Vermoeidheid
▪ Energiegebrek
▪ Depressie
▪ Angst
▪ Zorgen om dingen
• Oorzaken
▪ Zorgen om dingen
▪ Pijn
▪ Slechte slaaphouding door aangedaan deel
▪ Kanker/tumor zelf
▪ Angst om dood te gaan
▪ Piekeren en bezorgdheid
▪ Depressie, spanning of angst
▪ Bijwerkingen van de medicatie
▪ Omgevingsfactoren en/of hospitalisatie; gebrek aan privacy, nachtelijke onrust, verstoring
dag -en nachtritme
Week 1 werkgroep 2
De student legt uit wat de verschillende stadia van palliatieve zorg inhouden (ziektegerichte-,
symptoomgerichte palliatie, palliatie in de stervensfase, nazorg).
De vier fasen van palliatieve zorg
• Ziektegerichte palliatie: de ziekte wordt behandeld zonder dat genezing mogelijk is.
Daarnaast kan verlenging van het leven een doel zijn, mits de kwaliteit van leven voor de patiënt op
zijn minst acceptabel is en deze verlenging door de patiënt gewenst is.
Echter: ziektegerichte behandeling kan gepaard gaan met belasting en bijwerkingen (op korte en op
lange termijn). Voorkomen en verlichten van de bijwerkingen (ook wel supportive care genoemd) is
van het grootste belang. Soms is de belasting van de behandeling zo groot dat deze niet in verhouding
staat tot de resultaten. In dat geval is het tijdig staken van de op de ziekte gerichte behandeling van
groot belang.
- Symptoomgerichte palliatie: Symptoomgerichte behandeling richt zich primair op de symptomen van
de patiënt, al dan niet in combinatie met ziektegerichte palliatie. Symptoomgerichte palliatie is
uitsluitend gericht op het handhaven of verbeteren van de kwaliteit van leven. De prioriteiten van de
patiënt zijn leidend bij de keuze van de behandeling.
In een situatie waarbij de ziekte niet (meer) behandeld kan worden, moeten de doelen bijgesteld
worden. Het belangrijkste is om een evenwicht te verkrijgen met zoveel mogelijk behoud van
cognitieve functies. De effecten van een symptomatische benadering zijn soms onverwacht goed.
Maar het kan ook zijn dat intensievere symptoombestrijding juist bijwerkingen en verslechtering van
de cognitieve functies met zich mee brengt, waardoor de kwaliteit van leven afneemt.
Het doel van symptoomgerichte palliatie is om symptomen te verlichten en zo mogelijk te voorkomen
met zoveel mogelijk behoud van cognitieve functies ten behoeve van de best haalbare kwaliteit van
leven.
• Palliatie in de stervensfase: In deze fase verschuift de aandacht van kwaliteit van leven naar kwaliteit
van sterven. Deze fase duurt meestal slechts een paar dagen, de laatste dagen voor overlijden. In de
stervensfase wordt getracht de symptomen te controleren, waarbij het behoud van cognitieve
functies soms niet meer haalbaar of niet wenselijk is. In deze fase kunnen de behandelmethodes
ingrijpend zijn, bijv. palliatieve sedatie. Aanleiding hiervoor zijn ernstige klachten die niet op een
andere manier te behandelen zijn. De intentie van deze behandelingen is de last te verminderen en
niet om levensverkorting te bewerkstelligen. De patiënt is in deze fase vaak niet meer wilsbekwaam.
Week 1 werkgroep 1
De student verwoordt wat het verschil is tussen curatieve en palliatieve zorg.
Palliatieve zorg: Palliatieve zorg is gericht is op het verlichten van klachten die zijn ontstaan door de ziekte. Het
doel is niet (meer) om genezing te bereiken maar om de kwaliteit van leven zo lang mogelijk op een zo hoog
mogelijk peil te houden.
Curatieve zorg: Bij curatieve zorg is de behandeling bedoeld om te genezen.
De student legt uit wat palliatieve zorg inhoudt en weet welke thema’s van belang zijn in de
palliatieve fase.
WHO (2015): 'een benadering die de kwaliteit van leven verbetert van patiënten (volwassenen en kinderen) en
hun naasten die te maken hebben met een levensbedreigende aandoening, door het voorkomen en verlichten
van lijden door middel van vroegtijdige signalering en zorgvuldige beoordeling en behandeling van pijn en
andere problemen van lichamelijke, psychosociale en spirituele aard’
Thema’s
- Kwaliteit van leven
- Symptoommanagement
- Anticiperen en pro-actieve zorgplanning van klachten en problemen die in de nabije toekomst
verwacht kunnen worden. Op tijd gesprekken voeren met wat iemand te wachten staat. En duidelijke
beslissingen nemen op voorhand.
- Autonomie (zelfstandigheid) van de patiënt, zelf beslissen over eigen behandeling
- Multidimensionale benadering (kijkt naar lichamelijk, sociaal, spirituele en psychische dimentie))
- Zorg voor cliënt en naasten
De student kent de meest voorkomende symptomen bij cliënten in de palliatieve fase en kan
inschatten welke mensen een verhoogd risico hebben op deze symptomen en kan deze herkennen
in de fase van vroegsignalering.
Top 3 meest voorkomende symptomen:
• Patiënten met kanker thuis: Patiënten met kanker in het ziekenhuis:
▪ Vermoeidheid (74%) - Vermoeidheid (82%)
▪ Pijn (71%) - Gebrek aan eetlust (75%)
▪ Gebrek aan energie (69%) - Pijn (71%)
▪ Slaapproblemen (51%) - Droge mond (71%)
• Patiënten met hartfalen:
▪ Kortademigheid (dyspneu) (72%)
▪ Vermoeidheid (72%)
▪ Hoesten (70%)
▪ Vermoeidheid (68%)
▪ Pijn (68%)
▪ Slaapproblemen (45%)
, • Patiënten met COPD:
▪ Kortademigheid (dyspneu) (94%)
▪ Pijn (69%)
▪ Vermoeidheid (68%) en slaapproblemen (45%)
De student legt uit wat de symptomen en oorzaken zijn van ‘slaapproblemen’ in de palliatieve fase.
• Symptomen:
▪ Vermoeidheid
▪ Energiegebrek
▪ Depressie
▪ Angst
▪ Zorgen om dingen
• Oorzaken
▪ Zorgen om dingen
▪ Pijn
▪ Slechte slaaphouding door aangedaan deel
▪ Kanker/tumor zelf
▪ Angst om dood te gaan
▪ Piekeren en bezorgdheid
▪ Depressie, spanning of angst
▪ Bijwerkingen van de medicatie
▪ Omgevingsfactoren en/of hospitalisatie; gebrek aan privacy, nachtelijke onrust, verstoring
dag -en nachtritme
Week 1 werkgroep 2
De student legt uit wat de verschillende stadia van palliatieve zorg inhouden (ziektegerichte-,
symptoomgerichte palliatie, palliatie in de stervensfase, nazorg).
De vier fasen van palliatieve zorg
• Ziektegerichte palliatie: de ziekte wordt behandeld zonder dat genezing mogelijk is.
Daarnaast kan verlenging van het leven een doel zijn, mits de kwaliteit van leven voor de patiënt op
zijn minst acceptabel is en deze verlenging door de patiënt gewenst is.
Echter: ziektegerichte behandeling kan gepaard gaan met belasting en bijwerkingen (op korte en op
lange termijn). Voorkomen en verlichten van de bijwerkingen (ook wel supportive care genoemd) is
van het grootste belang. Soms is de belasting van de behandeling zo groot dat deze niet in verhouding
staat tot de resultaten. In dat geval is het tijdig staken van de op de ziekte gerichte behandeling van
groot belang.
- Symptoomgerichte palliatie: Symptoomgerichte behandeling richt zich primair op de symptomen van
de patiënt, al dan niet in combinatie met ziektegerichte palliatie. Symptoomgerichte palliatie is
uitsluitend gericht op het handhaven of verbeteren van de kwaliteit van leven. De prioriteiten van de
patiënt zijn leidend bij de keuze van de behandeling.
In een situatie waarbij de ziekte niet (meer) behandeld kan worden, moeten de doelen bijgesteld
worden. Het belangrijkste is om een evenwicht te verkrijgen met zoveel mogelijk behoud van
cognitieve functies. De effecten van een symptomatische benadering zijn soms onverwacht goed.
Maar het kan ook zijn dat intensievere symptoombestrijding juist bijwerkingen en verslechtering van
de cognitieve functies met zich mee brengt, waardoor de kwaliteit van leven afneemt.
Het doel van symptoomgerichte palliatie is om symptomen te verlichten en zo mogelijk te voorkomen
met zoveel mogelijk behoud van cognitieve functies ten behoeve van de best haalbare kwaliteit van
leven.
• Palliatie in de stervensfase: In deze fase verschuift de aandacht van kwaliteit van leven naar kwaliteit
van sterven. Deze fase duurt meestal slechts een paar dagen, de laatste dagen voor overlijden. In de
stervensfase wordt getracht de symptomen te controleren, waarbij het behoud van cognitieve
functies soms niet meer haalbaar of niet wenselijk is. In deze fase kunnen de behandelmethodes
ingrijpend zijn, bijv. palliatieve sedatie. Aanleiding hiervoor zijn ernstige klachten die niet op een
andere manier te behandelen zijn. De intentie van deze behandelingen is de last te verminderen en
niet om levensverkorting te bewerkstelligen. De patiënt is in deze fase vaak niet meer wilsbekwaam.
