Samenvatting artikelen SFG
Schuld en middenklasse status
Zaloom (2019) VERENIGDE STATEN
Amerikaanse middenklasse families streven ernaar hun kinderen autonomie te helpen verkrijgen, voornamelijk
via een universitaire opleiding, wat aanzienlijke financiële steun vereist en leidt tot een situatie die “verweven
autonomie” wordt genoemd.
Dit is een paradox gecreëerd door het neoliberale beleid dat is doorgevoerd waarin de verzorgingsstaat flink is
ingeperkt, en de verantwoordelijkheid voor collegekosten op de schouders van middenklasse families terecht
is gekomen.
In de jaren 60/70 -> moderniseringen door oorlogseconomie. Onderwijs werd steeds meer gezien als een recht
voor iedereen, LBJ (opvolger Kennedy) probeerde de roep op toegankelijk onderwijs te bewerkstelligen.
Hierdoor werd hoger onderwijs bereikbaar voor grotere groepen. Echter: de prijzen stegen, werkloosheid werd
een probleem en de regeringen bleken niet in staat hier iets aan te doen. Er was een roep om nieuwe politieke
leiders -> dit leidde tot de opkomst van het neoliberalisme en tot de aanstelling van Reagan. De staat trok zich
terug uit het openbare leven. Er ontstond een nieuwe politieke situatie, die ook zijn beslag kreeg op hoger
onderwijs.
De publieke sector werd steeds meer gezien als een kostenpost: dit was tegenstrijdig aan de idealen van de
great society. Onderwijs was een hulpbron waar het individu in moest investeren (investeren in jezelf). Iedereen
die vanaf de jaren 90 naar onderwijs is geweest, heeft daar behoorlijk voor moeten betalen.
Gevolg: afname van de financiële autonomie van ’20-somethings’: 50% in de 80-er jaren naar <30% in de jaren
10. In 30 jaar tijd zullen 7 vd 10 mensen niet financieel autonoom zijn, heeft ook impact op mentale gezondheid
(schaamte en stigma).
● Leidt ertoe dat ouders gaan investeren in hun kinderen en een deel van hun pensioen inzetten.
Wanneer de ouders dan met pensioen gaan, is er te weinig geld om van te leven, vervolgens worden
ouders weer afhankelijk van kinderen. Deze ketens van afhankelijkheid staan haaks op de financiële
zelfredzaamheid waarna wordt gestreefd.
● Dit ondermijnt ook het idee van een open future -> als je bent afgestudeerd heb je nog steeds
betalingsverplichtingen. Dit ondermijnt de keuzevrijheid van jongeren en zijn ze gedwongen een baan te
nemen die ze eigenlijk niet willen. De ondermijning van de American Dream heeft gezorgd voor veel
sociale onzekerheid die heeft geleidt tot de huidige politieke situatie in de VS.
Warren en Tyagi (2003) VERENIGDE STATEN
The Myth of the Immoral Debtor
� Vroeger betaalden mensen hun rekening netjes omdat ze een gevoel van eer hadden, nu zien we echter
dat dit eergevoel en gevoel van schaamte weg is en dat mensen hun rekening gewoon niet betalen
(ondanks dat ze het wel zouden kunnen): “we live in a time of easy virtue and decaying standards.”
Deze mythe heeft totaal geen bewijsvoering, maar toch vallen veel mensen ervoor. Ze zeggen dat zij wel
bijdragen aan het systeem en dat andere maar op hun luie reed zitten en wel profiteren, dit is de ‘myth of the
immoral debtor’.
,Bewijs is circulair: mensen zouden zich niet failliet verklaren als stigma hoog is, maar veel mensen verklaren
zich wel failliet, dus het stigma zal niet zo hoog zijn.
Deze logica is onzin, stigma bestaat zeker wel bij families in financiële problemen. Een onderzoek wijst uit dat
de helft van de families in financiële onrust niet durven aan te geven dat ze zich failliet hebben verklaart, zelfs
niet in een anonieme survey. Sterker nog, we zien dat heel veel families zich niet failliet verklaren bij de bank,
ondanks dat ze hier wel van zouden profiteren. Als mensen zich dan wel failliet verklaren, moet daar een grote
noodzaak achter zitten…
De mythe heeft verschillende variaties:
● Het wordt gezien als een ‘easy way out’, families zouden wel in staat zijn om hun rekening te betalen,
maar kiezen voor de makkelijke weg door zichzelf failliet te verklaren.
o Bewijs wijst op tegendeel: families die zich failliet verklaren zitten dieper in de schulden dan 20
jaar geleden en hun algemene financiële plaatje is slechter.
● Een tweede variatie op de mythe is dat families fraude zouden plegen en niet echt in financiële
problemen zitten. Hoeveel fraude er daadwerkelijk is, daar zijn geen cijfers voor. Het is echter wel heel
moeilijk om fraude te plegen, en de risico’s zijn groot.
De gehele mythe is gewoon bullshit. Ander belangrijke bewijsvoering: faillissement wordt lang uitgesteld: (a)
gas/water/elektra zijn al lang afgesloten, (b) doktersbezoek wordt uitgesteld, (c) auto’s zijn al lang ingenomen,
(d) uithuiszetting is wijdverspreid. Oftewel: mensen doen hun best om failliet verklaren zo lang mogelijk uit te
stellen, er heerst dus zeker wel stigma.
Waar gaat het fout? 87% van de gevallen: verlies van werk, medische problemen en scheiding die financiële
malaise veroorzaken.
The two income trap
The American Dream is niet langer -> doe je je best op school, krijg je een goede baan, dan komt het wel goed.
Maar niets is minder waar, het lukt steeds minder Amerikanen op dit pad te komen en dat leidt ertoe dat het
aantal families in schulden sterk is toegenomen.
In plaats van de schuld te leggen bij het individu, is er ook een alternatieve verklaring: disinterested state (ipv.
immoral debtor). Kijk naar de ontwikkeling van de Amerikaanse staat:
1.In de VS gaat welvaartsgroei gepaard met grotere inzet van vrouwen in arbeid. Maar: het verdwijnen van het
kostwinnersmodel stelt gezinnen bloot aan dubbel risico op inkomensverlies. Sinds de jaren 60 is het aandeel
vrouwen dat werkt enorm toegenomen. Gezinnen kunnen duurdere huizen veroorloven en dat drijft weer
prijzen omhoog.
● Risico: in het kostwinnersmodel geldt als de vrouw uitvalt, kan de man werken en andersom. Dat kan
nu niet meer. Het risico op inkomensverlies is daarmee toegenomen (er is geen plan b meer).
2.Daarnaast: het verzekeren van risico is duur en beroerd georganiseerd. Basis ziektekosten is een heikel
politiek probleem in de VS: geen “biparitsan solidarity”. Als men een baan zoekt wordt ook als eerst gekeken of
de ziektekostenverzekering wordt betaald (ipv. naar loon of locatie). Ziektekosten zijn dus een ontzettend groot
probleem. Dat komt doordat de welvaartsstaat na de neoliberale golf in de jaren 80 is teruggeschroefd.
3.Goede scholen zijn daarnaast schaars, dat is een gevolg van de bezuinigingen, waardoor een premie op
locatie is gekomen. Huizen nabij goede scholen zijn nagenoeg onbetaalbaar.
, Deze drie bij elkaar leiden ertoe dat meer middenklasse families in de schulden zijn geraakt de laatste
decennia. Mensen hebben het gevoel in een draaikolk terecht te komen door een opeenstapeling van
beslissingen die op zichzelf niet tot het noodlot hoeven te leiden.
Conclusie: door disinterested state verdiept de schuldencrisis zich in de VS. Dit zorgt voor sociale onrust en
het gevoel buiten de samenleving te staan (waardoor mensen zoals Trump worden verkozen). Op een bepaalde
manier ondermijnt Warren hiermee het sociaal contract, het kan tot allerlei onrust leiden doordat steeds
grotere groepen Amerikanen in de financiële problemen raken en de beloofde American Dream niet behalen.
Schuld en achteraf betalen
James (2014) ZUID-AFRIKA
“Credit apartheid”: zwarte Zuid-Afrikanen waren uitgesloten van krediet, zelfs als ze een fatsoenlijk inkomen
hadden. Zwarte Zuid-Afrikanen waren vooral toegewezen aan laagbetaalde banen in de dienstensector of
industrie dus vaak hadden ze niet genoeg geld voor krediet.
In de jaren 60 was er sprake van grote financiële groei, dat betekende dat veel Zuid-Afrikanen op dagelijkse
basis de verworvenheden van de consumptiecultuur zagen. Dit konden zij zich zelf echter niet veroorloven,
omdat ze geen krediet konden krijgen. Deze ‘credit apartheid’ zorgt ervoor dat een grote groep zwarte Zuid-
Afrikanen zich uitgesloten voelen van de middenklasse consumptie.
Alternatief: “stokvel” -> informele spaar- of kredietvorm. Het is een soort samenwerkingsverband waarin
mensen gezamenlijk geld bijdragen in een pot, met de bedoeling om het geld op een later moment te verdelen
of te lenen aan een van de deelnemers. Op die manier werden bedragen bij elkaar gesprokkeld om bv.
tweedehands meubelen te kopen. Een stokvel valt of staat op de betrouwbaarheid van leden.
Post-apartheid: ontwitting die ertoe leidde dat ook zwarte Zuid-Afrikanen toegang hadden tot goedbetaalde
banen, bv. in de overheidssector. Zij zagen hun inkomen verbeteren en gingen in grote mate geld uitgeven, dit
was een tijd van optimisme, zwarte Afrikanen gingen leven zoals hun ‘witte heersers’ dat voorheen deden.
Het verbod op krediet werd afgeschaft, waardoor krediet binnen bereik van de Zuid-Afrikanen kwam. Zij gingen
dat gretig doen en kochten zichzelf tegen de klippen op. Dit wordt ook wel ‘revanchist consumption’:
consumeren omdat het nu wel kan. Zwarte Zuid-Afrikanen wilden leven zoals de witte middenklasse dat had
gedaan in tijden van apartheid. Dit had extreem leengedrag tot gevolg, niet verstandig maar wel begrijpelijk.
Mashonistas: loan sharks, rijke mensen die geld uitlenen tegen hoge tarieven. Op het moment dat mensen hun
geld niet kunnen terugbetalen leidt dat tot maffia-achtige praktijken, met veel fysiek geweld en soms zelfs
moord. De geweldsgolf in Zuid-Afrika kan hier deels door verklaard worden. Dit creëert ook een situatie van
schuldslavernij, waarin de lener gedwongen wordt om voor de mashonista te werken, vaak ten koste van de
eigen financiële vrijheid.
Take-away: geen individuele beslissingen die leiden tot overconsumptie en financiële problemen, maar juist
geworteld zijn in bredere historische en structurele contexten.
Mathur (2010) INDIA
De tekst bespreekt hoe de opkomst van consumentencultuur in India wordt aangedreven door groeiende
middenklasse met meer te besteden. Op verschillende plekken in de wereld komt een nieuwe middenklasse
op, het gaat hierbij om landen waar tot verkort grote groepen mensen in armoede leefden.
Schuld en middenklasse status
Zaloom (2019) VERENIGDE STATEN
Amerikaanse middenklasse families streven ernaar hun kinderen autonomie te helpen verkrijgen, voornamelijk
via een universitaire opleiding, wat aanzienlijke financiële steun vereist en leidt tot een situatie die “verweven
autonomie” wordt genoemd.
Dit is een paradox gecreëerd door het neoliberale beleid dat is doorgevoerd waarin de verzorgingsstaat flink is
ingeperkt, en de verantwoordelijkheid voor collegekosten op de schouders van middenklasse families terecht
is gekomen.
In de jaren 60/70 -> moderniseringen door oorlogseconomie. Onderwijs werd steeds meer gezien als een recht
voor iedereen, LBJ (opvolger Kennedy) probeerde de roep op toegankelijk onderwijs te bewerkstelligen.
Hierdoor werd hoger onderwijs bereikbaar voor grotere groepen. Echter: de prijzen stegen, werkloosheid werd
een probleem en de regeringen bleken niet in staat hier iets aan te doen. Er was een roep om nieuwe politieke
leiders -> dit leidde tot de opkomst van het neoliberalisme en tot de aanstelling van Reagan. De staat trok zich
terug uit het openbare leven. Er ontstond een nieuwe politieke situatie, die ook zijn beslag kreeg op hoger
onderwijs.
De publieke sector werd steeds meer gezien als een kostenpost: dit was tegenstrijdig aan de idealen van de
great society. Onderwijs was een hulpbron waar het individu in moest investeren (investeren in jezelf). Iedereen
die vanaf de jaren 90 naar onderwijs is geweest, heeft daar behoorlijk voor moeten betalen.
Gevolg: afname van de financiële autonomie van ’20-somethings’: 50% in de 80-er jaren naar <30% in de jaren
10. In 30 jaar tijd zullen 7 vd 10 mensen niet financieel autonoom zijn, heeft ook impact op mentale gezondheid
(schaamte en stigma).
● Leidt ertoe dat ouders gaan investeren in hun kinderen en een deel van hun pensioen inzetten.
Wanneer de ouders dan met pensioen gaan, is er te weinig geld om van te leven, vervolgens worden
ouders weer afhankelijk van kinderen. Deze ketens van afhankelijkheid staan haaks op de financiële
zelfredzaamheid waarna wordt gestreefd.
● Dit ondermijnt ook het idee van een open future -> als je bent afgestudeerd heb je nog steeds
betalingsverplichtingen. Dit ondermijnt de keuzevrijheid van jongeren en zijn ze gedwongen een baan te
nemen die ze eigenlijk niet willen. De ondermijning van de American Dream heeft gezorgd voor veel
sociale onzekerheid die heeft geleidt tot de huidige politieke situatie in de VS.
Warren en Tyagi (2003) VERENIGDE STATEN
The Myth of the Immoral Debtor
� Vroeger betaalden mensen hun rekening netjes omdat ze een gevoel van eer hadden, nu zien we echter
dat dit eergevoel en gevoel van schaamte weg is en dat mensen hun rekening gewoon niet betalen
(ondanks dat ze het wel zouden kunnen): “we live in a time of easy virtue and decaying standards.”
Deze mythe heeft totaal geen bewijsvoering, maar toch vallen veel mensen ervoor. Ze zeggen dat zij wel
bijdragen aan het systeem en dat andere maar op hun luie reed zitten en wel profiteren, dit is de ‘myth of the
immoral debtor’.
,Bewijs is circulair: mensen zouden zich niet failliet verklaren als stigma hoog is, maar veel mensen verklaren
zich wel failliet, dus het stigma zal niet zo hoog zijn.
Deze logica is onzin, stigma bestaat zeker wel bij families in financiële problemen. Een onderzoek wijst uit dat
de helft van de families in financiële onrust niet durven aan te geven dat ze zich failliet hebben verklaart, zelfs
niet in een anonieme survey. Sterker nog, we zien dat heel veel families zich niet failliet verklaren bij de bank,
ondanks dat ze hier wel van zouden profiteren. Als mensen zich dan wel failliet verklaren, moet daar een grote
noodzaak achter zitten…
De mythe heeft verschillende variaties:
● Het wordt gezien als een ‘easy way out’, families zouden wel in staat zijn om hun rekening te betalen,
maar kiezen voor de makkelijke weg door zichzelf failliet te verklaren.
o Bewijs wijst op tegendeel: families die zich failliet verklaren zitten dieper in de schulden dan 20
jaar geleden en hun algemene financiële plaatje is slechter.
● Een tweede variatie op de mythe is dat families fraude zouden plegen en niet echt in financiële
problemen zitten. Hoeveel fraude er daadwerkelijk is, daar zijn geen cijfers voor. Het is echter wel heel
moeilijk om fraude te plegen, en de risico’s zijn groot.
De gehele mythe is gewoon bullshit. Ander belangrijke bewijsvoering: faillissement wordt lang uitgesteld: (a)
gas/water/elektra zijn al lang afgesloten, (b) doktersbezoek wordt uitgesteld, (c) auto’s zijn al lang ingenomen,
(d) uithuiszetting is wijdverspreid. Oftewel: mensen doen hun best om failliet verklaren zo lang mogelijk uit te
stellen, er heerst dus zeker wel stigma.
Waar gaat het fout? 87% van de gevallen: verlies van werk, medische problemen en scheiding die financiële
malaise veroorzaken.
The two income trap
The American Dream is niet langer -> doe je je best op school, krijg je een goede baan, dan komt het wel goed.
Maar niets is minder waar, het lukt steeds minder Amerikanen op dit pad te komen en dat leidt ertoe dat het
aantal families in schulden sterk is toegenomen.
In plaats van de schuld te leggen bij het individu, is er ook een alternatieve verklaring: disinterested state (ipv.
immoral debtor). Kijk naar de ontwikkeling van de Amerikaanse staat:
1.In de VS gaat welvaartsgroei gepaard met grotere inzet van vrouwen in arbeid. Maar: het verdwijnen van het
kostwinnersmodel stelt gezinnen bloot aan dubbel risico op inkomensverlies. Sinds de jaren 60 is het aandeel
vrouwen dat werkt enorm toegenomen. Gezinnen kunnen duurdere huizen veroorloven en dat drijft weer
prijzen omhoog.
● Risico: in het kostwinnersmodel geldt als de vrouw uitvalt, kan de man werken en andersom. Dat kan
nu niet meer. Het risico op inkomensverlies is daarmee toegenomen (er is geen plan b meer).
2.Daarnaast: het verzekeren van risico is duur en beroerd georganiseerd. Basis ziektekosten is een heikel
politiek probleem in de VS: geen “biparitsan solidarity”. Als men een baan zoekt wordt ook als eerst gekeken of
de ziektekostenverzekering wordt betaald (ipv. naar loon of locatie). Ziektekosten zijn dus een ontzettend groot
probleem. Dat komt doordat de welvaartsstaat na de neoliberale golf in de jaren 80 is teruggeschroefd.
3.Goede scholen zijn daarnaast schaars, dat is een gevolg van de bezuinigingen, waardoor een premie op
locatie is gekomen. Huizen nabij goede scholen zijn nagenoeg onbetaalbaar.
, Deze drie bij elkaar leiden ertoe dat meer middenklasse families in de schulden zijn geraakt de laatste
decennia. Mensen hebben het gevoel in een draaikolk terecht te komen door een opeenstapeling van
beslissingen die op zichzelf niet tot het noodlot hoeven te leiden.
Conclusie: door disinterested state verdiept de schuldencrisis zich in de VS. Dit zorgt voor sociale onrust en
het gevoel buiten de samenleving te staan (waardoor mensen zoals Trump worden verkozen). Op een bepaalde
manier ondermijnt Warren hiermee het sociaal contract, het kan tot allerlei onrust leiden doordat steeds
grotere groepen Amerikanen in de financiële problemen raken en de beloofde American Dream niet behalen.
Schuld en achteraf betalen
James (2014) ZUID-AFRIKA
“Credit apartheid”: zwarte Zuid-Afrikanen waren uitgesloten van krediet, zelfs als ze een fatsoenlijk inkomen
hadden. Zwarte Zuid-Afrikanen waren vooral toegewezen aan laagbetaalde banen in de dienstensector of
industrie dus vaak hadden ze niet genoeg geld voor krediet.
In de jaren 60 was er sprake van grote financiële groei, dat betekende dat veel Zuid-Afrikanen op dagelijkse
basis de verworvenheden van de consumptiecultuur zagen. Dit konden zij zich zelf echter niet veroorloven,
omdat ze geen krediet konden krijgen. Deze ‘credit apartheid’ zorgt ervoor dat een grote groep zwarte Zuid-
Afrikanen zich uitgesloten voelen van de middenklasse consumptie.
Alternatief: “stokvel” -> informele spaar- of kredietvorm. Het is een soort samenwerkingsverband waarin
mensen gezamenlijk geld bijdragen in een pot, met de bedoeling om het geld op een later moment te verdelen
of te lenen aan een van de deelnemers. Op die manier werden bedragen bij elkaar gesprokkeld om bv.
tweedehands meubelen te kopen. Een stokvel valt of staat op de betrouwbaarheid van leden.
Post-apartheid: ontwitting die ertoe leidde dat ook zwarte Zuid-Afrikanen toegang hadden tot goedbetaalde
banen, bv. in de overheidssector. Zij zagen hun inkomen verbeteren en gingen in grote mate geld uitgeven, dit
was een tijd van optimisme, zwarte Afrikanen gingen leven zoals hun ‘witte heersers’ dat voorheen deden.
Het verbod op krediet werd afgeschaft, waardoor krediet binnen bereik van de Zuid-Afrikanen kwam. Zij gingen
dat gretig doen en kochten zichzelf tegen de klippen op. Dit wordt ook wel ‘revanchist consumption’:
consumeren omdat het nu wel kan. Zwarte Zuid-Afrikanen wilden leven zoals de witte middenklasse dat had
gedaan in tijden van apartheid. Dit had extreem leengedrag tot gevolg, niet verstandig maar wel begrijpelijk.
Mashonistas: loan sharks, rijke mensen die geld uitlenen tegen hoge tarieven. Op het moment dat mensen hun
geld niet kunnen terugbetalen leidt dat tot maffia-achtige praktijken, met veel fysiek geweld en soms zelfs
moord. De geweldsgolf in Zuid-Afrika kan hier deels door verklaard worden. Dit creëert ook een situatie van
schuldslavernij, waarin de lener gedwongen wordt om voor de mashonista te werken, vaak ten koste van de
eigen financiële vrijheid.
Take-away: geen individuele beslissingen die leiden tot overconsumptie en financiële problemen, maar juist
geworteld zijn in bredere historische en structurele contexten.
Mathur (2010) INDIA
De tekst bespreekt hoe de opkomst van consumentencultuur in India wordt aangedreven door groeiende
middenklasse met meer te besteden. Op verschillende plekken in de wereld komt een nieuwe middenklasse
op, het gaat hierbij om landen waar tot verkort grote groepen mensen in armoede leefden.
