Hoorcolleges: Basis van Onderzoeksmethoden en Statistiek
Leerdoelen:
Na afloop van de cursus kun je:
- De basisbegrippen uit sociaalwetenschappelijk onderzoek uitleggen.
- De fasen van een onderzoek benoemen en begrijpen.
- De belangrijkste ethische aspecten van onderzoek toepassen.
- Verschillende kwalitatieve en kwantitatieve methoden voor dataverzameling en
analyse herkennen en hun voor- en nadelen benoemen.
- Een eenvoudig sociaalwetenschappelijk onderzoek op hoofdlijnen kritisch
beoordelen.
HOORCOLLEGE 1: KWALITATIEF
Bronnen van informatie
Autoriteit: Kan zich op verschillende vlakken dienen; we nemen
informatie aan van deskundigen of officiële instanties, maar kan ook
Willem Alexander zijn, of een BN’er.
Wetenschappelijk onderzoek: betrouwbare bron, omdat het
systematisch en controleerbaar is.
Kenmerken van wetenschappelijk onderzoek
1. Theorievormend: bouwt voort op bestaande kennis (uit eerder
onderzoek) en draagt bij aan nieuwe inzichten.
2. Systematisch: het volgt vaste, logische stappen in de juiste volgorde.
Hierdoor kunnen andere onderzoekers het onderzoek begrijpen,
controleren en herhalen.
3. Controleerbaar: het proces is transparant: anderen kunnen precies
nagaan welke keuzes zijn gemaakt, welke data zijn verzameld en hoe
conclusies tot stand zijn gekomen (bijv. via publicatie van
wetenschappelijke artikelen).
4. Empirisch: gebaseerd op waarneembare gegevens (kijken, meten,
verzamelen). Deze gegevens gebruiken we om een conclusie te delen.
5. Probabilistisch: realiseren dat conclusies die we stellen, tijdsgebonden is.
,De theorie–data-cyclus
1. Idee of theorie
2. Onderzoeksvraag formuleren
3. Onderzoek ontwerp hypothesen opstellen
4. Preregistratie: vooraf toezegging door een tijdschrift dat je resultaten
gepubliceerd worden (transparantie).
5. Dataverzameling
6. Data-analyse
Artikel schrijven en delen
Ondersteunende data → theorie wordt versterkt
Niet-ondersteunende data → theorie of onderzoeksvraag wordt aangepast
Voorbeeld: Integratief Stress-Theoretisch Model van Hosman
- Positieve en negatieve persoonlijke en omgevingsfactoren worden in
verband gebracht met hoe een persoon situaties ervaart t.a.v.
Dit model laat zien hoe persoonlijke en omgevingsfactoren invloed hebben op:
, Het aantal sociale contacten
De inhoud van ontmoetingen
De frequentie van ontmoetingen
Dit alles bepaalt hoe iemand sociale situaties ervaart en of gevoelens van
eenzaamheid ontstaan.
Kenmerken van een goede theorie
Ondersteund door data uit wetenschappelijk onderzoek.
Falsifieerbaar: je moet kunnen aantonen dat de theorie onjuist kan zijn
als nieuwe data dat laat zien.
Spaarzaam: zo simpel mogelijk, maar voldoende om de werkelijkheid te
verklaren.
Onderzoeksvragen
In wetenschappelijk onderzoek zijn er verschillende soorten
onderzoeksvragen:
Fundamenteel: gericht op kennisontwikkeling. Aldus, kennisprobleem
oplossen met onderzoek.
Toegepast: gericht op het oplossen van een praktisch probleem. Meestal
praktisch antwoordt op te vinden en in uitvoering van opdrachtgever of
organisatie.
Voorbeeldvraag:
“Worden studenten eenzaam als ze niet lid worden van een
studentenvereniging?”
Fundamenteel, kennis opdoen.
Onderzoeksontwerp
De onderzoeksvraag bepaalt het onderzoeksontwerp:
Welke soort empirische gegevens verzamel je? Data, intervies etc.
Zijn die kwalitatief (bijv. interviews, observaties) of kwantitatief (bijv.
vragenlijsten, tellingen)?
, Kwalitatief: Kleine groepen, leveren tekst, leidt tot tekst van gegevens dat
je gaat analyseren
Kwantitatief: Grote groepen, levert getallen op en specifiek/gesloten
onderzoeksvraag.
Bij wie verzamel je die gegevens (steekproef / doelgroep)? Over wie gaat
het.
Het onderzoek ontwerp is dus een vertaling van de vraag naar een concreet plan
van aanpak.
Onderzoek ontwerp - Ethiek
Omgang met je respondenten
Beginsel van respect → informed consent voor deelnamen weten waar
het over gaat en wat er verwacht wordt ,op de hoogte brengen, misleiding:
informatie achterhouden, niet onderzoek vertellen
debriefing na afloop: waar het daadwerkelijk over ging het onderzoek.
Beginsel weldoen → geen schade toebrengen, maatschappij moet er iets
aan hebben, anonimiteit en vertrouwelijkheid waarborgen.
Beginsel rechtvaardigheid→ eerlijke balans tussen inspanning van
deelnemers en opbrengst van het onderzoek.
Werkelijkheid
Er is altijd een weging van belangen: nodig tussen onderzoeker,
deelnemer en andere belanghebbenden.
Je werkt binnen wetten en regels: sommige dingen zijn strikt verboden.
Een ethische commissie beoordeelt je onderzoeksvoorstel.
Voorbeelden van waarom dit belangrijk is:
Tuskegee Syphilis Study
Stanford Prison Experiment
Omgang met data
Wat absoluut niet mag:
Leerdoelen:
Na afloop van de cursus kun je:
- De basisbegrippen uit sociaalwetenschappelijk onderzoek uitleggen.
- De fasen van een onderzoek benoemen en begrijpen.
- De belangrijkste ethische aspecten van onderzoek toepassen.
- Verschillende kwalitatieve en kwantitatieve methoden voor dataverzameling en
analyse herkennen en hun voor- en nadelen benoemen.
- Een eenvoudig sociaalwetenschappelijk onderzoek op hoofdlijnen kritisch
beoordelen.
HOORCOLLEGE 1: KWALITATIEF
Bronnen van informatie
Autoriteit: Kan zich op verschillende vlakken dienen; we nemen
informatie aan van deskundigen of officiële instanties, maar kan ook
Willem Alexander zijn, of een BN’er.
Wetenschappelijk onderzoek: betrouwbare bron, omdat het
systematisch en controleerbaar is.
Kenmerken van wetenschappelijk onderzoek
1. Theorievormend: bouwt voort op bestaande kennis (uit eerder
onderzoek) en draagt bij aan nieuwe inzichten.
2. Systematisch: het volgt vaste, logische stappen in de juiste volgorde.
Hierdoor kunnen andere onderzoekers het onderzoek begrijpen,
controleren en herhalen.
3. Controleerbaar: het proces is transparant: anderen kunnen precies
nagaan welke keuzes zijn gemaakt, welke data zijn verzameld en hoe
conclusies tot stand zijn gekomen (bijv. via publicatie van
wetenschappelijke artikelen).
4. Empirisch: gebaseerd op waarneembare gegevens (kijken, meten,
verzamelen). Deze gegevens gebruiken we om een conclusie te delen.
5. Probabilistisch: realiseren dat conclusies die we stellen, tijdsgebonden is.
,De theorie–data-cyclus
1. Idee of theorie
2. Onderzoeksvraag formuleren
3. Onderzoek ontwerp hypothesen opstellen
4. Preregistratie: vooraf toezegging door een tijdschrift dat je resultaten
gepubliceerd worden (transparantie).
5. Dataverzameling
6. Data-analyse
Artikel schrijven en delen
Ondersteunende data → theorie wordt versterkt
Niet-ondersteunende data → theorie of onderzoeksvraag wordt aangepast
Voorbeeld: Integratief Stress-Theoretisch Model van Hosman
- Positieve en negatieve persoonlijke en omgevingsfactoren worden in
verband gebracht met hoe een persoon situaties ervaart t.a.v.
Dit model laat zien hoe persoonlijke en omgevingsfactoren invloed hebben op:
, Het aantal sociale contacten
De inhoud van ontmoetingen
De frequentie van ontmoetingen
Dit alles bepaalt hoe iemand sociale situaties ervaart en of gevoelens van
eenzaamheid ontstaan.
Kenmerken van een goede theorie
Ondersteund door data uit wetenschappelijk onderzoek.
Falsifieerbaar: je moet kunnen aantonen dat de theorie onjuist kan zijn
als nieuwe data dat laat zien.
Spaarzaam: zo simpel mogelijk, maar voldoende om de werkelijkheid te
verklaren.
Onderzoeksvragen
In wetenschappelijk onderzoek zijn er verschillende soorten
onderzoeksvragen:
Fundamenteel: gericht op kennisontwikkeling. Aldus, kennisprobleem
oplossen met onderzoek.
Toegepast: gericht op het oplossen van een praktisch probleem. Meestal
praktisch antwoordt op te vinden en in uitvoering van opdrachtgever of
organisatie.
Voorbeeldvraag:
“Worden studenten eenzaam als ze niet lid worden van een
studentenvereniging?”
Fundamenteel, kennis opdoen.
Onderzoeksontwerp
De onderzoeksvraag bepaalt het onderzoeksontwerp:
Welke soort empirische gegevens verzamel je? Data, intervies etc.
Zijn die kwalitatief (bijv. interviews, observaties) of kwantitatief (bijv.
vragenlijsten, tellingen)?
, Kwalitatief: Kleine groepen, leveren tekst, leidt tot tekst van gegevens dat
je gaat analyseren
Kwantitatief: Grote groepen, levert getallen op en specifiek/gesloten
onderzoeksvraag.
Bij wie verzamel je die gegevens (steekproef / doelgroep)? Over wie gaat
het.
Het onderzoek ontwerp is dus een vertaling van de vraag naar een concreet plan
van aanpak.
Onderzoek ontwerp - Ethiek
Omgang met je respondenten
Beginsel van respect → informed consent voor deelnamen weten waar
het over gaat en wat er verwacht wordt ,op de hoogte brengen, misleiding:
informatie achterhouden, niet onderzoek vertellen
debriefing na afloop: waar het daadwerkelijk over ging het onderzoek.
Beginsel weldoen → geen schade toebrengen, maatschappij moet er iets
aan hebben, anonimiteit en vertrouwelijkheid waarborgen.
Beginsel rechtvaardigheid→ eerlijke balans tussen inspanning van
deelnemers en opbrengst van het onderzoek.
Werkelijkheid
Er is altijd een weging van belangen: nodig tussen onderzoeker,
deelnemer en andere belanghebbenden.
Je werkt binnen wetten en regels: sommige dingen zijn strikt verboden.
Een ethische commissie beoordeelt je onderzoeksvoorstel.
Voorbeelden van waarom dit belangrijk is:
Tuskegee Syphilis Study
Stanford Prison Experiment
Omgang met data
Wat absoluut niet mag:
