STATISTIEK
Inhoudsopgave
HC1: Onderzoek doen & inleiding in de statistiek (1)............................................................................................3
Hoofdstuk 1: Onderzoek doen..........................................................................................................................3
Hoofdstuk 2: Inleiding in de statistiek...............................................................................................................7
Hoofdstuk 3: Kanttekeningen bij NHST...........................................................................................................12
Video 1-1: Inleiding.........................................................................................................................................12
Video 1-2: De wetenschappelijke methode....................................................................................................12
Video 1-3: Inleiding in de statistiek.................................................................................................................13
Video 1-4: De normaalverdeling.....................................................................................................................14
Video 1-5: Betrouwbaarheidsintervallen........................................................................................................15
HC2: Onderzoek doen & inleiding in de statistiek (2)..........................................................................................16
Video 2-1: Kennismaken met SPSS..................................................................................................................16
video 2-2: hypothese testen (1)......................................................................................................................16
video 2-3: hypothese testen (2)......................................................................................................................17
Video 2-4: overzicht statistische technieken..................................................................................................17
Aantekeningen hoorcollege............................................................................................................................18
HC3: Correlatie en regressie + voorwaarden bij parametrische toetsen............................................................21
Video 3-1 VOorwaarden voor parametrische toetsen....................................................................................21
Video 3-2: Correlatie.......................................................................................................................................22
Video 3-3: Partiële correlatie..........................................................................................................................23
Video 3-4: Simpele regressie-analyse.............................................................................................................24
Video 3-5: multipele regressie........................................................................................................................24
HC4: t-test en ANOVA.........................................................................................................................................26
Video 4-1: independent samples t-test...........................................................................................................26
Video 4-2: Paired samples t-test.....................................................................................................................28
Video 4-3: enkelvoudige ANOVA.....................................................................................................................30
HC5: Statistiek en vragenlijsten: inleiding, plaatsbepaling, theoretische achtergrond......................................33
Doel van een vragenlijst:.................................................................................................................................33
Meetschalen:...................................................................................................................................................33
Omschrijving van een test:..............................................................................................................................34
Testleer (en testconstructie)...........................................................................................................................35
Modellen voor somscore.................................................................................................................................36
Analyse vragenlijsten.......................................................................................................................................37
De p-waarde....................................................................................................................................................39
Hiccups correlatiecoëfficiënt...........................................................................................................................40
HC6: Statistiek en vragenlijsten: betrouwbaarheidsanalyse..............................................................................41
betrouwbaarheid.............................................................................................................................................41
Betrouwbaarheidsmaten................................................................................................................................42
Split-half methode...........................................................................................................................................43
Cronbachs Alfa.................................................................................................................................................44
Analyse items: item-intercorrelatie................................................................................................................44
, Itemdiscriminatie............................................................................................................................................45
Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid...............................................................................................................46
Validiteit..........................................................................................................................................................47
RIR en RIT............................................................................................................................................................50
Bestand notities HC 5 en 6 (op basis van Drenth & Sijtsma, 2006)....................................................................51
Historische ontwikkeling van testen...............................................................................................................51
Wat is een psychologische test?.....................................................................................................................51
Kenmerken van een goede test......................................................................................................................51
Testconstructie en meetniveaus.....................................................................................................................51
Toepassingen van tests...................................................................................................................................52
Tips..................................................................................................................................................................52
HC7: factoriële ANOVA, repeated measures en mixed designs – hoofdstuk 14, 15 en 16.................................52
HC8: nonparametische testen – hoofdstuk 7......................................................................................................59
HC9: extra hoorcollege........................................................................................................................................62
Opdrachten................................................................................................................................................. 65
Opdrachten H1....................................................................................................................................................65
Opdrachten H2....................................................................................................................................................67
Opdrachten H3....................................................................................................................................................69
Opdrachten H4....................................................................................................................................................71
Opdrachten H5....................................................................................................................................................72
Opdrachten H6....................................................................................................................................................76
Opdrachten H8....................................................................................................................................................81
Opdrachten H9....................................................................................................................................................85
Opdrachten H10..................................................................................................................................................85
Opdrachten H12..................................................................................................................................................87
,HC1: ONDERZOEK DOEN & INLEIDING IN DE STATISTIEK (1)
HOOFDSTUK 1: ONDERZOEK DOEN
Twee soorten onderzoek:
1. Kwantitatieve methode = onderzoek met getallen.
2. Kwalitatieve methode = theorieën en testen d.m.v. analyseren van taal.
Het onderzoeksproces:
Om een onderzoek op te zetten begint met het bekijken
van data of door het observeren van iets waarbij een
onderzoeksvraag wordt geformuleerd. Daaruit kan een
theorie worden gevormd die leidt tot een hypothese,
deze wordt getest d.m.v. experimenten. De data die uit
het experiment komen worden geanalyseerd. Wanneer
de data niet voldoende of de theorie niet kloppend, gaat
het onderzoeksproces in een loop weer beginnen bij het
schrijven van de theorie.
Initiële observatie: Een onderzoek begint bij het vinden
waarvan je antwoord wilt hebben. Iets wat je interesseert
of dat verdere uitlegt nodig heeft.
Hypothese = predictie van een theorie.
Falsificatie = het afkeuren van een theorie of hypothese, ofwel bewijzen dat deze onjuist is. Deze moet dan
worden verworpen of aangepast.
Verificatie = confirmatie = het goedkeuren van een hypothese of theorie.
Data-collectie:
Om een hypothese te testen moeten er variabelen gemeten worden:
1. Independent variable = Datgene waarvan je de waarde manipuleert. Wordt voornamelijk gebruikt in
experimenteel onderzoek en wordt vaak gezien als de oorzaak van een effect. De waarde is niet
afhakelijk van andere variabelen. (ookwel: predictor variable)
2. Dependent variable = Datgene waarvan je de waarde meet, afhankelijk van de manipulatie. Wordt
gezien als het effect van de independent variable. (ookwel: outcome variable)
Level of measurement (meetschaal) = De relatie tussen wat gemeten wordt en de uitkomst.
1. Categorical variabelen = uitkomsten worden verdeeld in categorieën:
- Binary variable = bestaat uit twee categorieën, niet gerangschikt, bijvoorbeeld: man/vrouw,
dood/leven, ja/nee.
, - Nominal = classificaties: besaat uit meer dan twee categorieën, niet gerangschikt.
- Ordinaal = rangorde: bestaat uit meer dan twee categorieën, maar heeft een logische volgorde.
Bijvoorbeeld: ranglijst, goed-matig-slecht.
2. Continue variabelen = uitkomst krijgt een score (getal)
- Interval = gelijke eenheden: gelijke intervallen van een variabele met gelijke verschillen,
bijvoorbeeld: jaartelling, IQ.
- Ratio = met nulpunt: hetzelfde als een interval variabele maar de verhoudingen van scores op de
schaal moet ook zinvol zijn.
3. Discrete variabelen = uitkomst krijgt een score (getal), maar moet een heel getal zijn.
Measurement errors (meetfouten). Het doel is om deze zo klein mogelijk te houden, hiervoor is belangrijk:
- Validiteit: dat je meetinstrument meet wat het zegt te meten.
- Betrouwbaarheid: de meting is reproduceerbaar.
- Criterion validity: je instrument meet wat je wilt meten.
- Concurrent validity: nagaan of de data die je meet tegelijk meet met bestaande data.
- Predictive validity: data van het nieuwe instrument kan gebruikt worden om observaties later in
de tijd te kunnen voorspellen.
- Content validity: of bij het meten de volledige range van het construct gemeten wordt.
- Test-retest validity: een betrouwbaar instrumen zal vergelijkbare scores meten op beide punten in
de tijd als je hetzelfde meet.
2 manieren van onderzoek doen:
1. Correlationeel/cross-sectioneel onderzoek = de ‘normale’ situatie wordt geobserveerd, zonder
manipulatie maar de ‘natuur’ haar gang laten gaan.
2. Experimenteel onderzoek = manipuleren van 1 variabele om et effect daarvan op de uitkomst te
analyseren.
Longitunaal onderzoek: meten van variabele over verschillende tijdspunten.
Confounds = extra variabele(n) die de uitkomst beïnvloedt.
2 manieren van dataverzameling:
1. Between-groups, between-subjects of independent design = verschillende groepen deelnemers
worden verdeeld over de verschillende conditie, zodat ze allemaal één conditie ondergaan.
Voorbeeld: elke groep heeft een andere soort bekrachtging/aandacht bij het leren van statistiek.
Groep 1 = positief, groep 2 = negatief en groep 3 = geen extra aandacht. Daarna worden de cijfers van
het tentamen vergeleken van de drie groepen.
2. Within-subject, repeated-measures design = de onafhankelijke variabele wordt gemanipuleerd maar
nu worden dezelfde mensen/wezens gebruikt.
Voorbeeld: De groep deelnemers ondergaat eerst conditie 1, dan wordt er een tweede toets
afgenomen, dan conditie 2 met weer een toets en dan conditie 3 met weer een toets. De cijfers van de
toetsen worden dan vergeleken tussen de drie conditie.
Inhoudsopgave
HC1: Onderzoek doen & inleiding in de statistiek (1)............................................................................................3
Hoofdstuk 1: Onderzoek doen..........................................................................................................................3
Hoofdstuk 2: Inleiding in de statistiek...............................................................................................................7
Hoofdstuk 3: Kanttekeningen bij NHST...........................................................................................................12
Video 1-1: Inleiding.........................................................................................................................................12
Video 1-2: De wetenschappelijke methode....................................................................................................12
Video 1-3: Inleiding in de statistiek.................................................................................................................13
Video 1-4: De normaalverdeling.....................................................................................................................14
Video 1-5: Betrouwbaarheidsintervallen........................................................................................................15
HC2: Onderzoek doen & inleiding in de statistiek (2)..........................................................................................16
Video 2-1: Kennismaken met SPSS..................................................................................................................16
video 2-2: hypothese testen (1)......................................................................................................................16
video 2-3: hypothese testen (2)......................................................................................................................17
Video 2-4: overzicht statistische technieken..................................................................................................17
Aantekeningen hoorcollege............................................................................................................................18
HC3: Correlatie en regressie + voorwaarden bij parametrische toetsen............................................................21
Video 3-1 VOorwaarden voor parametrische toetsen....................................................................................21
Video 3-2: Correlatie.......................................................................................................................................22
Video 3-3: Partiële correlatie..........................................................................................................................23
Video 3-4: Simpele regressie-analyse.............................................................................................................24
Video 3-5: multipele regressie........................................................................................................................24
HC4: t-test en ANOVA.........................................................................................................................................26
Video 4-1: independent samples t-test...........................................................................................................26
Video 4-2: Paired samples t-test.....................................................................................................................28
Video 4-3: enkelvoudige ANOVA.....................................................................................................................30
HC5: Statistiek en vragenlijsten: inleiding, plaatsbepaling, theoretische achtergrond......................................33
Doel van een vragenlijst:.................................................................................................................................33
Meetschalen:...................................................................................................................................................33
Omschrijving van een test:..............................................................................................................................34
Testleer (en testconstructie)...........................................................................................................................35
Modellen voor somscore.................................................................................................................................36
Analyse vragenlijsten.......................................................................................................................................37
De p-waarde....................................................................................................................................................39
Hiccups correlatiecoëfficiënt...........................................................................................................................40
HC6: Statistiek en vragenlijsten: betrouwbaarheidsanalyse..............................................................................41
betrouwbaarheid.............................................................................................................................................41
Betrouwbaarheidsmaten................................................................................................................................42
Split-half methode...........................................................................................................................................43
Cronbachs Alfa.................................................................................................................................................44
Analyse items: item-intercorrelatie................................................................................................................44
, Itemdiscriminatie............................................................................................................................................45
Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid...............................................................................................................46
Validiteit..........................................................................................................................................................47
RIR en RIT............................................................................................................................................................50
Bestand notities HC 5 en 6 (op basis van Drenth & Sijtsma, 2006)....................................................................51
Historische ontwikkeling van testen...............................................................................................................51
Wat is een psychologische test?.....................................................................................................................51
Kenmerken van een goede test......................................................................................................................51
Testconstructie en meetniveaus.....................................................................................................................51
Toepassingen van tests...................................................................................................................................52
Tips..................................................................................................................................................................52
HC7: factoriële ANOVA, repeated measures en mixed designs – hoofdstuk 14, 15 en 16.................................52
HC8: nonparametische testen – hoofdstuk 7......................................................................................................59
HC9: extra hoorcollege........................................................................................................................................62
Opdrachten................................................................................................................................................. 65
Opdrachten H1....................................................................................................................................................65
Opdrachten H2....................................................................................................................................................67
Opdrachten H3....................................................................................................................................................69
Opdrachten H4....................................................................................................................................................71
Opdrachten H5....................................................................................................................................................72
Opdrachten H6....................................................................................................................................................76
Opdrachten H8....................................................................................................................................................81
Opdrachten H9....................................................................................................................................................85
Opdrachten H10..................................................................................................................................................85
Opdrachten H12..................................................................................................................................................87
,HC1: ONDERZOEK DOEN & INLEIDING IN DE STATISTIEK (1)
HOOFDSTUK 1: ONDERZOEK DOEN
Twee soorten onderzoek:
1. Kwantitatieve methode = onderzoek met getallen.
2. Kwalitatieve methode = theorieën en testen d.m.v. analyseren van taal.
Het onderzoeksproces:
Om een onderzoek op te zetten begint met het bekijken
van data of door het observeren van iets waarbij een
onderzoeksvraag wordt geformuleerd. Daaruit kan een
theorie worden gevormd die leidt tot een hypothese,
deze wordt getest d.m.v. experimenten. De data die uit
het experiment komen worden geanalyseerd. Wanneer
de data niet voldoende of de theorie niet kloppend, gaat
het onderzoeksproces in een loop weer beginnen bij het
schrijven van de theorie.
Initiële observatie: Een onderzoek begint bij het vinden
waarvan je antwoord wilt hebben. Iets wat je interesseert
of dat verdere uitlegt nodig heeft.
Hypothese = predictie van een theorie.
Falsificatie = het afkeuren van een theorie of hypothese, ofwel bewijzen dat deze onjuist is. Deze moet dan
worden verworpen of aangepast.
Verificatie = confirmatie = het goedkeuren van een hypothese of theorie.
Data-collectie:
Om een hypothese te testen moeten er variabelen gemeten worden:
1. Independent variable = Datgene waarvan je de waarde manipuleert. Wordt voornamelijk gebruikt in
experimenteel onderzoek en wordt vaak gezien als de oorzaak van een effect. De waarde is niet
afhakelijk van andere variabelen. (ookwel: predictor variable)
2. Dependent variable = Datgene waarvan je de waarde meet, afhankelijk van de manipulatie. Wordt
gezien als het effect van de independent variable. (ookwel: outcome variable)
Level of measurement (meetschaal) = De relatie tussen wat gemeten wordt en de uitkomst.
1. Categorical variabelen = uitkomsten worden verdeeld in categorieën:
- Binary variable = bestaat uit twee categorieën, niet gerangschikt, bijvoorbeeld: man/vrouw,
dood/leven, ja/nee.
, - Nominal = classificaties: besaat uit meer dan twee categorieën, niet gerangschikt.
- Ordinaal = rangorde: bestaat uit meer dan twee categorieën, maar heeft een logische volgorde.
Bijvoorbeeld: ranglijst, goed-matig-slecht.
2. Continue variabelen = uitkomst krijgt een score (getal)
- Interval = gelijke eenheden: gelijke intervallen van een variabele met gelijke verschillen,
bijvoorbeeld: jaartelling, IQ.
- Ratio = met nulpunt: hetzelfde als een interval variabele maar de verhoudingen van scores op de
schaal moet ook zinvol zijn.
3. Discrete variabelen = uitkomst krijgt een score (getal), maar moet een heel getal zijn.
Measurement errors (meetfouten). Het doel is om deze zo klein mogelijk te houden, hiervoor is belangrijk:
- Validiteit: dat je meetinstrument meet wat het zegt te meten.
- Betrouwbaarheid: de meting is reproduceerbaar.
- Criterion validity: je instrument meet wat je wilt meten.
- Concurrent validity: nagaan of de data die je meet tegelijk meet met bestaande data.
- Predictive validity: data van het nieuwe instrument kan gebruikt worden om observaties later in
de tijd te kunnen voorspellen.
- Content validity: of bij het meten de volledige range van het construct gemeten wordt.
- Test-retest validity: een betrouwbaar instrumen zal vergelijkbare scores meten op beide punten in
de tijd als je hetzelfde meet.
2 manieren van onderzoek doen:
1. Correlationeel/cross-sectioneel onderzoek = de ‘normale’ situatie wordt geobserveerd, zonder
manipulatie maar de ‘natuur’ haar gang laten gaan.
2. Experimenteel onderzoek = manipuleren van 1 variabele om et effect daarvan op de uitkomst te
analyseren.
Longitunaal onderzoek: meten van variabele over verschillende tijdspunten.
Confounds = extra variabele(n) die de uitkomst beïnvloedt.
2 manieren van dataverzameling:
1. Between-groups, between-subjects of independent design = verschillende groepen deelnemers
worden verdeeld over de verschillende conditie, zodat ze allemaal één conditie ondergaan.
Voorbeeld: elke groep heeft een andere soort bekrachtging/aandacht bij het leren van statistiek.
Groep 1 = positief, groep 2 = negatief en groep 3 = geen extra aandacht. Daarna worden de cijfers van
het tentamen vergeleken van de drie groepen.
2. Within-subject, repeated-measures design = de onafhankelijke variabele wordt gemanipuleerd maar
nu worden dezelfde mensen/wezens gebruikt.
Voorbeeld: De groep deelnemers ondergaat eerst conditie 1, dan wordt er een tweede toets
afgenomen, dan conditie 2 met weer een toets en dan conditie 3 met weer een toets. De cijfers van de
toetsen worden dan vergeleken tussen de drie conditie.
