De Maatschappij van de sociologie – notities van het boek
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 : Het sociologisch perspectief .................................................................................................... 4
1.1 Het sociale & de sociologie ....................................................................................................................4
1.2 Over sociale relaties, bindingen & verbanden .......................................................................................4
1.3 Van veralgemeende afhankelijkheid naar wereldsamenleving .............................................................5
1.4 Sociologische verbeeldingskracht ..........................................................................................................6
1.5 Sociologie & sociaal engagement..........................................................................................................6
1.6 Goede bedoelingen en hun onbedoelde gevolgen.................................................................................7
1.7 Sociologie en theorie .............................................................................................................................8
Hoofdstuk 2 : Ordening en invloed van het sociale ...................................................................................... 10
2.1 Sociale structuren en verwachtingen ..................................................................................................10
2.2 Objectieve en subjectieve sociale ongelijkheid ....................................................................................10
2.3 De hedendaagse klassenmaatschappij ...............................................................................................11
2.4 Sociale ongelijkheid in meervoud ........................................................................................................12
2.5 Zelfdwang en socialisatie ....................................................................................................................13
2.6 Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie ......................................................................................14
2.7 Persoonlijke en collectieve identiteit ...................................................................................................15
Hoofdstuk 3 : Het hedendaagse samenleven ............................................................................................... 16
3.1 De gedifferentieerde maatschappij .....................................................................................................16
3.2 De moderniteit van de sociologie ........................................................................................................16
3.3 Globalisering, of leven in de wereldsamenleving ................................................................................17
3.4 Over individualisering ..........................................................................................................................18
3.5 Het geïndividualiseerde samenleven ...................................................................................................19
3.6 Voorbij de moderniteit?.......................................................................................................................19
Hoofdstuk 4 : Voorlopers en grondleggers van de sociologie ....................................................................... 21
4.1 Geen leerstof .......................................................................................................................................21
4.2 De ‘uitvinding’ van de sociologie .........................................................................................................21
4.3 Marx over klassen ...............................................................................................................................21
4.4 Marx’ materialistische maatschappijvisie ...........................................................................................22
4.5 Durkheims sociale feiten .....................................................................................................................23
4.6 Durkheims visie op sociale orde ..........................................................................................................23
4.7 Webers ‘begrijpende’ sociologie..........................................................................................................23
4.8 Weber over typen van handelen en sociale orde.................................................................................24
4.9 Kapitalisme volgens Weber .................................................................................................................25
,Hoofdstuk 5 : Sociologische visies in meervoud ........................................................................................... 26
5.1 Geen leerstof .......................................................................................................................................26
5.2 De conflictsociologische traditie ..........................................................................................................26
5.3 Bourdieus klassenmodel ......................................................................................................................26
5.4 Klassenhabitus en cultuur....................................................................................................................27
5.5 Sociale systeemtheorie, versie Parsons ...............................................................................................28
5.6 Mertons functionalisme ......................................................................................................................29
5.7 Sociale systeemtheorie, versie Luhmann .............................................................................................30
5.8 Symbolisch interactionisme volgens Blumer .......................................................................................30
5.9 Basistegenstellingen binnen de sociologie ..........................................................................................31
Hoofdstuk 6 : Cultuur als gedachtegoed ...................................................................................................... 33
6.1 Het mentalistisch cultuurbegrip ..........................................................................................................33
6.2 Geïnstitutionaliseerde cultuur .............................................................................................................33
6.3 Geen leerstof .......................................................................................................................................34
6.4 Geen leerstof .......................................................................................................................................34
6.5 Mertons herformulering van het anomiebegrip ..................................................................................34
6.6 Vele cultuurdiagnoses .........................................................................................................................35
Hoofdstuk 7 : Cultuur als betekenisgeving ................................................................................................... 36
7.1 Het interpretatief cultuurbegrip ..........................................................................................................36
7.2 Taal als cultuur ....................................................................................................................................36
7.3 Interpreteren als classificeren .............................................................................................................37
7.4 Culturele interpretatiestrijd en cultureel grenswerk ...........................................................................37
7.5 Gerealiseerde betekenissen .................................................................................................................38
7.6 Tekenwaarde en interpretatie- of definitiemacht ...............................................................................38
7.7 Kennis is macht ....................................................................................................................................39
Hoofdstuk 8 : Socialisatie en sociale controle .............................................................................................. 40
8.1 De vier dimensies van socialisatie .......................................................................................................40
Hoofdstuk 9 : Sociale rollen en relaties ........................................................................................................ 41
9.1 De mens als rollenspeler ......................................................................................................................41
9.2 Over rollenconflicten ...........................................................................................................................41
9.3 ‘Role making’, of de actieve ‘homo sociologicus’ ................................................................................43
9.4 Goffmans dramaturgisch perspectief ..................................................................................................43
9.5 Geen leerstof .......................................................................................................................................44
9.6 De verzelfstandiging van persoonlijke relaties ....................................................................................44
Max Weber (1864-1920) .............................................................................................................................. 46
2
,Karl Marx (1818-1883) ................................................................................................................................. 49
Émile Durkheim (1858-1917) ....................................................................................................................... 51
Ulrich Beck (1944-2015) ............................................................................................................................... 53
Robert K. Merton (1910-2003) ..................................................................................................................... 54
Talcott Parsons (1902-1979) ........................................................................................................................ 57
Herbert Blumer (1900-1987) ........................................................................................................................ 58
Erving Goffman (1922-1982) ........................................................................................................................ 59
Ralph Dahrendorf (1929-2009) .................................................................................................................... 60
John Goldthorpe (1935 – still kicking) .......................................................................................................... 62
Pierre Bourdieu (1930-2002)........................................................................................................................ 63
Judith Butler (1956 – still kicking) ................................................................................................................ 66
3
, Hoofdstuk 1: Het sociologisch perspectief
1.1 Het sociale & de sociologie
Sociologie = kennis/wetenschap van het sociale; de studie van het menselijke sociale leven, van
menselijke groepen & samenlevingen. Onderwerp: eigen gedrag als sociale wezens. Reikwijdte:
bijzonder breed – kortstondige ontmoetingen tussen individuen tot mondiale sociale processen
(Anthony Giddens p.14).
® Eigenheid sociologie: specifieke vragen die ze stelt.
Materieel object: voorwerp van studie = het sociale
Formele object: wijze waarop discipline het sociale benadert = sociologisch perspectief
Sociologisch perspectief =
- een algemene denktrant die het sociale gedurig uiteenlegt in sociale relaties en geziene en
ongeziene afhankelijkheden van vaak onbekende anderen
o belangrijk: scherp oog voor indirecte afhankelijkheid & relationele manier van
denken
- een reeks vragen die de blik van de socioloog voortdurend richten bij het kijken naar sociale
relaties of afhankelijkheden
4 basisvragen van de sociologie (eerst vanuit het boek, dan vanuit de les)
1. Hoe is een geordend samenleven mogelijk? (les: hoe kunnen we de orde & de
voorspelbaarheid verklaren die we voortdurend zien in het sociale leven?)
a. Door welke factoren/mechanismen?
b. Ook zonder expliciete rechtsregels vlot verlopende sociale omgang
2. Hoe werkt het samenleven door in individuele levens? (les: welke invloed heeft de
maatschappij waarin mensen leven op het leven van individuele mensen?)
a. Rekening houden met elkaar
b. Variabele, cultuurgebonden regels (andere gedragen/gebruiken/normen)
3. Hoe zien de basiscontouren van onze samenleving eruit? (les: in wat voor maatschappij
leven wij vandaag en hoe verschilt die van anderen?)
a. Vroeger vs. Nu – in eerste plaats sociale heden
b. Nieuwe sociale tendensen herkennen
c. Basiskarakteristieken van de samenleving als geheel en de veranderingen die zich
daarbinnen aftekenen
4. Hoe komen we tot een algemene, tevens empirisch onderbouwde sociologische kennis?
(les: hoe onderzoeken we dat wetenschappelijk?)
a. Impliciete vraag n.a.v. zijn wetenschappelijke discipline
b. Kwantitatief (toetsend) of kwalitatief (exploratief) onderzoek mogelijk binnen
sociologie
Dit boek: focus op eerste 3 basisvragen
Sociologiebeoefening in verschillende deel- of subdisciplines – drieledig gebeuren: theorievorming
® empirisch onderzoek ® sociale sturing (problemen/evoluties aankaarten, beleidsmakers
adviseren, etc.) = sociologische driehoek
1.2 Over sociale relaties, bindingen & verbanden
Sociaal = niet per definitie positief, bevat zowel harmonieuze als conflict geladen verhoudingen en
zowel negatief als positief gewaardeerde relaties – alle interacties zijn sociaal
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 : Het sociologisch perspectief .................................................................................................... 4
1.1 Het sociale & de sociologie ....................................................................................................................4
1.2 Over sociale relaties, bindingen & verbanden .......................................................................................4
1.3 Van veralgemeende afhankelijkheid naar wereldsamenleving .............................................................5
1.4 Sociologische verbeeldingskracht ..........................................................................................................6
1.5 Sociologie & sociaal engagement..........................................................................................................6
1.6 Goede bedoelingen en hun onbedoelde gevolgen.................................................................................7
1.7 Sociologie en theorie .............................................................................................................................8
Hoofdstuk 2 : Ordening en invloed van het sociale ...................................................................................... 10
2.1 Sociale structuren en verwachtingen ..................................................................................................10
2.2 Objectieve en subjectieve sociale ongelijkheid ....................................................................................10
2.3 De hedendaagse klassenmaatschappij ...............................................................................................11
2.4 Sociale ongelijkheid in meervoud ........................................................................................................12
2.5 Zelfdwang en socialisatie ....................................................................................................................13
2.6 Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie ......................................................................................14
2.7 Persoonlijke en collectieve identiteit ...................................................................................................15
Hoofdstuk 3 : Het hedendaagse samenleven ............................................................................................... 16
3.1 De gedifferentieerde maatschappij .....................................................................................................16
3.2 De moderniteit van de sociologie ........................................................................................................16
3.3 Globalisering, of leven in de wereldsamenleving ................................................................................17
3.4 Over individualisering ..........................................................................................................................18
3.5 Het geïndividualiseerde samenleven ...................................................................................................19
3.6 Voorbij de moderniteit?.......................................................................................................................19
Hoofdstuk 4 : Voorlopers en grondleggers van de sociologie ....................................................................... 21
4.1 Geen leerstof .......................................................................................................................................21
4.2 De ‘uitvinding’ van de sociologie .........................................................................................................21
4.3 Marx over klassen ...............................................................................................................................21
4.4 Marx’ materialistische maatschappijvisie ...........................................................................................22
4.5 Durkheims sociale feiten .....................................................................................................................23
4.6 Durkheims visie op sociale orde ..........................................................................................................23
4.7 Webers ‘begrijpende’ sociologie..........................................................................................................23
4.8 Weber over typen van handelen en sociale orde.................................................................................24
4.9 Kapitalisme volgens Weber .................................................................................................................25
,Hoofdstuk 5 : Sociologische visies in meervoud ........................................................................................... 26
5.1 Geen leerstof .......................................................................................................................................26
5.2 De conflictsociologische traditie ..........................................................................................................26
5.3 Bourdieus klassenmodel ......................................................................................................................26
5.4 Klassenhabitus en cultuur....................................................................................................................27
5.5 Sociale systeemtheorie, versie Parsons ...............................................................................................28
5.6 Mertons functionalisme ......................................................................................................................29
5.7 Sociale systeemtheorie, versie Luhmann .............................................................................................30
5.8 Symbolisch interactionisme volgens Blumer .......................................................................................30
5.9 Basistegenstellingen binnen de sociologie ..........................................................................................31
Hoofdstuk 6 : Cultuur als gedachtegoed ...................................................................................................... 33
6.1 Het mentalistisch cultuurbegrip ..........................................................................................................33
6.2 Geïnstitutionaliseerde cultuur .............................................................................................................33
6.3 Geen leerstof .......................................................................................................................................34
6.4 Geen leerstof .......................................................................................................................................34
6.5 Mertons herformulering van het anomiebegrip ..................................................................................34
6.6 Vele cultuurdiagnoses .........................................................................................................................35
Hoofdstuk 7 : Cultuur als betekenisgeving ................................................................................................... 36
7.1 Het interpretatief cultuurbegrip ..........................................................................................................36
7.2 Taal als cultuur ....................................................................................................................................36
7.3 Interpreteren als classificeren .............................................................................................................37
7.4 Culturele interpretatiestrijd en cultureel grenswerk ...........................................................................37
7.5 Gerealiseerde betekenissen .................................................................................................................38
7.6 Tekenwaarde en interpretatie- of definitiemacht ...............................................................................38
7.7 Kennis is macht ....................................................................................................................................39
Hoofdstuk 8 : Socialisatie en sociale controle .............................................................................................. 40
8.1 De vier dimensies van socialisatie .......................................................................................................40
Hoofdstuk 9 : Sociale rollen en relaties ........................................................................................................ 41
9.1 De mens als rollenspeler ......................................................................................................................41
9.2 Over rollenconflicten ...........................................................................................................................41
9.3 ‘Role making’, of de actieve ‘homo sociologicus’ ................................................................................43
9.4 Goffmans dramaturgisch perspectief ..................................................................................................43
9.5 Geen leerstof .......................................................................................................................................44
9.6 De verzelfstandiging van persoonlijke relaties ....................................................................................44
Max Weber (1864-1920) .............................................................................................................................. 46
2
,Karl Marx (1818-1883) ................................................................................................................................. 49
Émile Durkheim (1858-1917) ....................................................................................................................... 51
Ulrich Beck (1944-2015) ............................................................................................................................... 53
Robert K. Merton (1910-2003) ..................................................................................................................... 54
Talcott Parsons (1902-1979) ........................................................................................................................ 57
Herbert Blumer (1900-1987) ........................................................................................................................ 58
Erving Goffman (1922-1982) ........................................................................................................................ 59
Ralph Dahrendorf (1929-2009) .................................................................................................................... 60
John Goldthorpe (1935 – still kicking) .......................................................................................................... 62
Pierre Bourdieu (1930-2002)........................................................................................................................ 63
Judith Butler (1956 – still kicking) ................................................................................................................ 66
3
, Hoofdstuk 1: Het sociologisch perspectief
1.1 Het sociale & de sociologie
Sociologie = kennis/wetenschap van het sociale; de studie van het menselijke sociale leven, van
menselijke groepen & samenlevingen. Onderwerp: eigen gedrag als sociale wezens. Reikwijdte:
bijzonder breed – kortstondige ontmoetingen tussen individuen tot mondiale sociale processen
(Anthony Giddens p.14).
® Eigenheid sociologie: specifieke vragen die ze stelt.
Materieel object: voorwerp van studie = het sociale
Formele object: wijze waarop discipline het sociale benadert = sociologisch perspectief
Sociologisch perspectief =
- een algemene denktrant die het sociale gedurig uiteenlegt in sociale relaties en geziene en
ongeziene afhankelijkheden van vaak onbekende anderen
o belangrijk: scherp oog voor indirecte afhankelijkheid & relationele manier van
denken
- een reeks vragen die de blik van de socioloog voortdurend richten bij het kijken naar sociale
relaties of afhankelijkheden
4 basisvragen van de sociologie (eerst vanuit het boek, dan vanuit de les)
1. Hoe is een geordend samenleven mogelijk? (les: hoe kunnen we de orde & de
voorspelbaarheid verklaren die we voortdurend zien in het sociale leven?)
a. Door welke factoren/mechanismen?
b. Ook zonder expliciete rechtsregels vlot verlopende sociale omgang
2. Hoe werkt het samenleven door in individuele levens? (les: welke invloed heeft de
maatschappij waarin mensen leven op het leven van individuele mensen?)
a. Rekening houden met elkaar
b. Variabele, cultuurgebonden regels (andere gedragen/gebruiken/normen)
3. Hoe zien de basiscontouren van onze samenleving eruit? (les: in wat voor maatschappij
leven wij vandaag en hoe verschilt die van anderen?)
a. Vroeger vs. Nu – in eerste plaats sociale heden
b. Nieuwe sociale tendensen herkennen
c. Basiskarakteristieken van de samenleving als geheel en de veranderingen die zich
daarbinnen aftekenen
4. Hoe komen we tot een algemene, tevens empirisch onderbouwde sociologische kennis?
(les: hoe onderzoeken we dat wetenschappelijk?)
a. Impliciete vraag n.a.v. zijn wetenschappelijke discipline
b. Kwantitatief (toetsend) of kwalitatief (exploratief) onderzoek mogelijk binnen
sociologie
Dit boek: focus op eerste 3 basisvragen
Sociologiebeoefening in verschillende deel- of subdisciplines – drieledig gebeuren: theorievorming
® empirisch onderzoek ® sociale sturing (problemen/evoluties aankaarten, beleidsmakers
adviseren, etc.) = sociologische driehoek
1.2 Over sociale relaties, bindingen & verbanden
Sociaal = niet per definitie positief, bevat zowel harmonieuze als conflict geladen verhoudingen en
zowel negatief als positief gewaardeerde relaties – alle interacties zijn sociaal
4
