WEEK 1
1-A-B: Introductie
HC – Inleiding
Benaderingen in de Geschiedwetenschap
Week 1: politieke geschiedenis
Week 2: sociale geschiedenis, vrouwen- en gendergeschiedenis,
wereldgeschiedenis
Week 3: ideeëngeschiedenis, wetenschapsgeschiedenis, milieugeschiedenis,
LHBTQI+-geschiedenis, publieksgeschiedenis
Week 4: Digital Humanities, sociaal-economische geschiedenis
Week 5: cultuurgeschiedenis
Historiografie
Klein: al dat wat over een bepaald onderwerp geschreven is (bijv. de Vietnamoorlog).
Groot: geschiedenis van de geschiedschrijving (bijv. Maza, deze hoorcollegereeks).
Historiografie
- Geeft overzicht van hoe men het verleden heeft geïnterpreteerd
- onderscheid ‘klein’ en ‘groot’ = handvat om verschillende betekenissen beter te
begrijpen
- Essentieel om kennis van te nemen:
- stelt ons in staat te begrijpen wat het ‘debat’ over een historisch fenomeen is.
- stelt ons in staat om onszelf te positioneren vis-à-vis bestaand historisch onderzoek
Conclusies
1) Geschiedenis is een discussie zonder eind; deze discussies tezamen noemen we
historiografie;
2) Aangezien geschiedenis een debat is tussen historici, dienen historici kennis te
nemen van de historiografie;
Geschiedenis is een discussie zonder einde omdat elke historicus (m/v/x) eigen
keuzes maakt in hun werk—en deze keuzen zijn het resultaat van de positie van de
historicus.
Geschiedenis = complementair. Alle verschillende benaderingen vullen elkaar aan.
Het debat en discussie = belangrijk en oneindig.
WG - Vragen
1) Wat is het verschil tussen verleden, geschiedenis en historiografie?
Verleden: wat echt is gebeurd.
Geschiedenis: de interpretatie of reconstructie van dat verleden door historici.
Historiografie: de studie van hoe historici over het verleden hebben
geschreven.
2) Wat is het nut van het bestuderen van historiografie?
Het helpt ons te begrijpen hoe het verleden door de tijd heen is geïnterpreteerd,
wat de belangrijkste discussies tussen historici zijn, en waar wij zelf staan binnen
, dat debat. Zo zien we dat geschiedenis geen vaststaand verhaal is, maar een
voortdurende discussie.
WEEK 2
2-A: De wortels van ons vak: geschiedbeoefening in de 19 e eeuw (en
daarvoor).
Geschiedenis bestaat sinds mensenheugenis. Haast alle culturen en samenlevingen
kennen wel een vorm van geschiedschrijving—of die nu daadwerkelijk werd
opgetekend of mondeling werd overgeleverd. Tegelijkertijd wijzen historici naar de
19e eeuw voor de ‘geboorte’ van de moderne wetenschappelijke bestudering van de
geschiedenis. In dit college gaan we dieper in op de wortels van ons vak. We
bekijken hoe geschiedenis werd bedreven voor de 19e eeuw en hoe de ‘traditionele’
kijk op de geschiedenis gaandeweg vorm kreeg. De Nederlandse historicus Pieter
Geyl—voormalig hoogleraar hier aan de UU—zal onze gids zijn.
HC – Pieter Geyl (1887-1966)
“Men kan geschiedschrijving opvatten als een discussie zonder eind.” – Geyl.
Geschiedwetenschap in de 19e eeuw
Opkomst van academische geschiedwetenschap in de 19 e eeuw
1. Revoluties rond 1800;
2. Rigoureus onderzoek staat centraal op de nieuwe onderzoek
universiteit;
3. Professionalisering;
4. Belang van archiefonderzoek (bv. Ranke);
5. Methode, wetenschappelijkheid en ‘objectiviteit’. = idealen en geen
volledige weergave van de praktijk.
Ranke’s ‘objectiviteit’ = schijnobjectiviteit. Ranke’s politiek beïnvloedt zijn
archiefonderzoek; dat weer zijn politiek (en publiek) beïnvloedt.
Traditionele Geschiedschrijving
- Maza: Grote Mannen Geschiedenis
- Politiek, veldslagen, ideeën, Grote Mannen, nationaal kader,
geschiedenis van eigen volk.
- Maar: generalisatie! Ook andere vormen van geschiedenis
kwamen voor.
Pieter Geyl (1887-1966): Geschiedenis als een discussie zonder eind
Pieter Geyl
- Geboren in een familie van artsen
- Moeilijke jeugd
- 1906-1913: studie Leiden
- 1938: Professor te Utrecht
- Sterk geloof in het idee van een ‘Groot Nederland’
- Later: kritisch op het totalitarisme.
Geyl en de Vlaamse Beweging
- 1830: België onafhankelijk; de facto Franstalige staat
, - Vlaamse beweging: nationalistische beweging die streeft naar de
emancipatie en onafhankelijkheid van Vlaanderen; ontstaan in
de 19e eeuw.
- Geyl in terugblik op zijn leven: Vlaamse kwestie heeft zijn leven
beheerst.
Groot-Nederlandse gedachte:
- “Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat
respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België
of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige
samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland.”
Geschiedenis van Nederlandsche Stam (Geyl)
- Taal kader voor vormgeven (natie)staat.
- Alle Europese sorekers van het Nederlands moesten één
worden.
- Controversieel: men vond (toentertijd) dat Geyl flirtte met het
nationaalsocialisme.
- Leidde o.a. tot problemen bij benoeming Utrecht.
Geyl in debat:
- Wat dacht Geyl van zijn collega’s?
Over Pirenne (gs van België geschreven): Hij zou de
natiestaat op het verleden hebben geprojecteerd.
Over Blok (schreef gs van Nederlandsche volk): Zou het mis
hebben omdat hij alleen naar de Nederlandstalige inwoners van
Nederland keek.
- Hoe beïnvloedde Geyls politieke ideeën zijn wetenschappelijk
werk?
Geyls Grootnederlandse gedachtegoed bracht hem tot andere
inzichten dan Blok en Pirenne.
Hun benadering/frame/kader (volgens Geyl) liet te wensen
over omdat die voorbijging aan de eenheid van de
Nederlandstaligen.
Kortom: Geyl was een man van zijn tijd wiens politiek zijn
geschiedschrijving beïnvloedde (en vice versa).
Wat kan Geyl ons leren?
1. Voorbeeld van historiografie klein (in gesprek met andere historici van
de Nederlanden).
2. Geschiedenis schrijven is een aaneenschakeling van keuzes (waar leg
je de grens? Wie behoort tot (Groot) Nederland).
3. Standplaatsgebondenheid in de praktijk (we kunnen Geyl niet los zien
van zijn tijd).
Geyl in/na WWII;
- Uitgesproken tegenstander van totalitarisme
- Hij over standplaatsgebondenheid: Feiten zijn vast te stellen,
maar interpretatie hangt af van de tijd en overtuiging van de
historicus. Daarom ziet elke historicus het verleden anders.
Geyl; discussie zonder eind: Volgens Pieter Geyl is geschiedenis
een discussie zonder einde omdat elke historicus het verleden anders
interpreteert, beïnvloed door zijn eigen tijd, overtuigingen en perspectief.
Daardoor verandert ons beeld van het verleden voortdurend en blijft het
historisch debat altijd open.
, Conclusies
1. Geschiedenis is een discussie zonder einde omdat elke historicus (m/v/x)
eigen keuzes maakt in diens werk—en deze keuzes zijn (deels) het resultaat
van de positie van de historicus = standplaatsgebondenheid.
2. Geyl is een product van zijn tijd:
i. In politieke zin: Grootnederlands gedachtegoed + liberalisme
ii. In wetenschappelijke zin: werkt binnen kader van ‘traditionele
geschiedwetenschap’
iii. Maar ook ontwikkeling: discussie zonder eind.
3. Voorbeeld van een geëngageerde historicus: wetenschapper die betrokken is
bij maatschappelijke vraagstukken en diens inzichten daarvoor inzet.
Maza – Introduction, p.1-9
Verleden > perspectief door er 1 of 2 generaties van af te staan.
Geschiedenis geen overkoepelende samenstelling, definitie en canon.
Nauwelijks jargon, toegankelijk > historisch onderzoek heeft vreemde taal of
expertise nodig > heleboel methodes om geschiedenis te onderzoeken.
Mensen zonder opleiding schrijven goede werken > eclectische > specialist en non-
specialist.
Historisch onderzoek > vindingrijk, initiatief, waarheen, met wie en
doorzettingsvermogen.
Geschiedenis begint zonder object > start met vragen en thesis, door bewijs
veranderd de these en de vraag > antwoord niet
100%.
William H. Sewell > menselijke acties uitwerken over tijd, onvergelijkbaar met
collega’s > opeenvolging van gebeurtenissen, patronen van oorzakelijke verbanden,
contextuele factoren die uitkomst van een situatie beïnvloeden. Wisselwerking
tussen context en gebeurtenis > Social temporality
Historici > uitleg van veranderingen in het verleden en mensen/plekken tot leven te
laten komen > journalist en schrijver.
Geschiedenis als discipline het dichtste bij publiek door boeken, films, pretparken,
musea, tv > History wars, wat moet er in curricula, wat moet er in de literatuur
canon?
Historici schrijven verhalen om sociale groep een identiteit te geven, nieuwe
perspectieven bieden nieuwe verhalen > weerstand.
Geschiedenis > wat wil heden weten van verleden?
Monarchie > geschiedenis leiders.
Democratie > geschiedenis mensen.
Genres en methodes bestaan naast elkaar door wijde interesses van het publiek >
combinatie onderwerpen en methodes.
Verleden niet met heden vergelijken, maar ook verleden niet uitwissen > gevaarlijk
effect op samenleving.
Peter Mandler > geestverruimende ervaring door complexe vragen in een andere
setting dan de eigen.
Innovatie en controversies > invloed onderzoek.
Perspectief hangt af aan specialisatie > invloed wat voor vragen en boeken >
subjectief.
Westerse dominantie heeft intellectueel gebied gevormd > historici andere
gebieden > andere geschiedschrijving.
1-A-B: Introductie
HC – Inleiding
Benaderingen in de Geschiedwetenschap
Week 1: politieke geschiedenis
Week 2: sociale geschiedenis, vrouwen- en gendergeschiedenis,
wereldgeschiedenis
Week 3: ideeëngeschiedenis, wetenschapsgeschiedenis, milieugeschiedenis,
LHBTQI+-geschiedenis, publieksgeschiedenis
Week 4: Digital Humanities, sociaal-economische geschiedenis
Week 5: cultuurgeschiedenis
Historiografie
Klein: al dat wat over een bepaald onderwerp geschreven is (bijv. de Vietnamoorlog).
Groot: geschiedenis van de geschiedschrijving (bijv. Maza, deze hoorcollegereeks).
Historiografie
- Geeft overzicht van hoe men het verleden heeft geïnterpreteerd
- onderscheid ‘klein’ en ‘groot’ = handvat om verschillende betekenissen beter te
begrijpen
- Essentieel om kennis van te nemen:
- stelt ons in staat te begrijpen wat het ‘debat’ over een historisch fenomeen is.
- stelt ons in staat om onszelf te positioneren vis-à-vis bestaand historisch onderzoek
Conclusies
1) Geschiedenis is een discussie zonder eind; deze discussies tezamen noemen we
historiografie;
2) Aangezien geschiedenis een debat is tussen historici, dienen historici kennis te
nemen van de historiografie;
Geschiedenis is een discussie zonder einde omdat elke historicus (m/v/x) eigen
keuzes maakt in hun werk—en deze keuzen zijn het resultaat van de positie van de
historicus.
Geschiedenis = complementair. Alle verschillende benaderingen vullen elkaar aan.
Het debat en discussie = belangrijk en oneindig.
WG - Vragen
1) Wat is het verschil tussen verleden, geschiedenis en historiografie?
Verleden: wat echt is gebeurd.
Geschiedenis: de interpretatie of reconstructie van dat verleden door historici.
Historiografie: de studie van hoe historici over het verleden hebben
geschreven.
2) Wat is het nut van het bestuderen van historiografie?
Het helpt ons te begrijpen hoe het verleden door de tijd heen is geïnterpreteerd,
wat de belangrijkste discussies tussen historici zijn, en waar wij zelf staan binnen
, dat debat. Zo zien we dat geschiedenis geen vaststaand verhaal is, maar een
voortdurende discussie.
WEEK 2
2-A: De wortels van ons vak: geschiedbeoefening in de 19 e eeuw (en
daarvoor).
Geschiedenis bestaat sinds mensenheugenis. Haast alle culturen en samenlevingen
kennen wel een vorm van geschiedschrijving—of die nu daadwerkelijk werd
opgetekend of mondeling werd overgeleverd. Tegelijkertijd wijzen historici naar de
19e eeuw voor de ‘geboorte’ van de moderne wetenschappelijke bestudering van de
geschiedenis. In dit college gaan we dieper in op de wortels van ons vak. We
bekijken hoe geschiedenis werd bedreven voor de 19e eeuw en hoe de ‘traditionele’
kijk op de geschiedenis gaandeweg vorm kreeg. De Nederlandse historicus Pieter
Geyl—voormalig hoogleraar hier aan de UU—zal onze gids zijn.
HC – Pieter Geyl (1887-1966)
“Men kan geschiedschrijving opvatten als een discussie zonder eind.” – Geyl.
Geschiedwetenschap in de 19e eeuw
Opkomst van academische geschiedwetenschap in de 19 e eeuw
1. Revoluties rond 1800;
2. Rigoureus onderzoek staat centraal op de nieuwe onderzoek
universiteit;
3. Professionalisering;
4. Belang van archiefonderzoek (bv. Ranke);
5. Methode, wetenschappelijkheid en ‘objectiviteit’. = idealen en geen
volledige weergave van de praktijk.
Ranke’s ‘objectiviteit’ = schijnobjectiviteit. Ranke’s politiek beïnvloedt zijn
archiefonderzoek; dat weer zijn politiek (en publiek) beïnvloedt.
Traditionele Geschiedschrijving
- Maza: Grote Mannen Geschiedenis
- Politiek, veldslagen, ideeën, Grote Mannen, nationaal kader,
geschiedenis van eigen volk.
- Maar: generalisatie! Ook andere vormen van geschiedenis
kwamen voor.
Pieter Geyl (1887-1966): Geschiedenis als een discussie zonder eind
Pieter Geyl
- Geboren in een familie van artsen
- Moeilijke jeugd
- 1906-1913: studie Leiden
- 1938: Professor te Utrecht
- Sterk geloof in het idee van een ‘Groot Nederland’
- Later: kritisch op het totalitarisme.
Geyl en de Vlaamse Beweging
- 1830: België onafhankelijk; de facto Franstalige staat
, - Vlaamse beweging: nationalistische beweging die streeft naar de
emancipatie en onafhankelijkheid van Vlaanderen; ontstaan in
de 19e eeuw.
- Geyl in terugblik op zijn leven: Vlaamse kwestie heeft zijn leven
beheerst.
Groot-Nederlandse gedachte:
- “Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat
respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België
of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige
samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland.”
Geschiedenis van Nederlandsche Stam (Geyl)
- Taal kader voor vormgeven (natie)staat.
- Alle Europese sorekers van het Nederlands moesten één
worden.
- Controversieel: men vond (toentertijd) dat Geyl flirtte met het
nationaalsocialisme.
- Leidde o.a. tot problemen bij benoeming Utrecht.
Geyl in debat:
- Wat dacht Geyl van zijn collega’s?
Over Pirenne (gs van België geschreven): Hij zou de
natiestaat op het verleden hebben geprojecteerd.
Over Blok (schreef gs van Nederlandsche volk): Zou het mis
hebben omdat hij alleen naar de Nederlandstalige inwoners van
Nederland keek.
- Hoe beïnvloedde Geyls politieke ideeën zijn wetenschappelijk
werk?
Geyls Grootnederlandse gedachtegoed bracht hem tot andere
inzichten dan Blok en Pirenne.
Hun benadering/frame/kader (volgens Geyl) liet te wensen
over omdat die voorbijging aan de eenheid van de
Nederlandstaligen.
Kortom: Geyl was een man van zijn tijd wiens politiek zijn
geschiedschrijving beïnvloedde (en vice versa).
Wat kan Geyl ons leren?
1. Voorbeeld van historiografie klein (in gesprek met andere historici van
de Nederlanden).
2. Geschiedenis schrijven is een aaneenschakeling van keuzes (waar leg
je de grens? Wie behoort tot (Groot) Nederland).
3. Standplaatsgebondenheid in de praktijk (we kunnen Geyl niet los zien
van zijn tijd).
Geyl in/na WWII;
- Uitgesproken tegenstander van totalitarisme
- Hij over standplaatsgebondenheid: Feiten zijn vast te stellen,
maar interpretatie hangt af van de tijd en overtuiging van de
historicus. Daarom ziet elke historicus het verleden anders.
Geyl; discussie zonder eind: Volgens Pieter Geyl is geschiedenis
een discussie zonder einde omdat elke historicus het verleden anders
interpreteert, beïnvloed door zijn eigen tijd, overtuigingen en perspectief.
Daardoor verandert ons beeld van het verleden voortdurend en blijft het
historisch debat altijd open.
, Conclusies
1. Geschiedenis is een discussie zonder einde omdat elke historicus (m/v/x)
eigen keuzes maakt in diens werk—en deze keuzes zijn (deels) het resultaat
van de positie van de historicus = standplaatsgebondenheid.
2. Geyl is een product van zijn tijd:
i. In politieke zin: Grootnederlands gedachtegoed + liberalisme
ii. In wetenschappelijke zin: werkt binnen kader van ‘traditionele
geschiedwetenschap’
iii. Maar ook ontwikkeling: discussie zonder eind.
3. Voorbeeld van een geëngageerde historicus: wetenschapper die betrokken is
bij maatschappelijke vraagstukken en diens inzichten daarvoor inzet.
Maza – Introduction, p.1-9
Verleden > perspectief door er 1 of 2 generaties van af te staan.
Geschiedenis geen overkoepelende samenstelling, definitie en canon.
Nauwelijks jargon, toegankelijk > historisch onderzoek heeft vreemde taal of
expertise nodig > heleboel methodes om geschiedenis te onderzoeken.
Mensen zonder opleiding schrijven goede werken > eclectische > specialist en non-
specialist.
Historisch onderzoek > vindingrijk, initiatief, waarheen, met wie en
doorzettingsvermogen.
Geschiedenis begint zonder object > start met vragen en thesis, door bewijs
veranderd de these en de vraag > antwoord niet
100%.
William H. Sewell > menselijke acties uitwerken over tijd, onvergelijkbaar met
collega’s > opeenvolging van gebeurtenissen, patronen van oorzakelijke verbanden,
contextuele factoren die uitkomst van een situatie beïnvloeden. Wisselwerking
tussen context en gebeurtenis > Social temporality
Historici > uitleg van veranderingen in het verleden en mensen/plekken tot leven te
laten komen > journalist en schrijver.
Geschiedenis als discipline het dichtste bij publiek door boeken, films, pretparken,
musea, tv > History wars, wat moet er in curricula, wat moet er in de literatuur
canon?
Historici schrijven verhalen om sociale groep een identiteit te geven, nieuwe
perspectieven bieden nieuwe verhalen > weerstand.
Geschiedenis > wat wil heden weten van verleden?
Monarchie > geschiedenis leiders.
Democratie > geschiedenis mensen.
Genres en methodes bestaan naast elkaar door wijde interesses van het publiek >
combinatie onderwerpen en methodes.
Verleden niet met heden vergelijken, maar ook verleden niet uitwissen > gevaarlijk
effect op samenleving.
Peter Mandler > geestverruimende ervaring door complexe vragen in een andere
setting dan de eigen.
Innovatie en controversies > invloed onderzoek.
Perspectief hangt af aan specialisatie > invloed wat voor vragen en boeken >
subjectief.
Westerse dominantie heeft intellectueel gebied gevormd > historici andere
gebieden > andere geschiedschrijving.
